III OSK 1353/24

Naczelny Sąd Administracyjny2025-08-27
NSAAdministracyjneWysokansa
gospodarka komunalnawody opadowekanalizacja deszczowacena usługiopłataakt prawa miejscowegozarządzenieNSAprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną Wspólnoty Mieszkaniowej dotyczącą zarządzenia Prezydenta Miasta w sprawie ustalenia ceny za odprowadzanie wód opadowych, uznając, że zarządzenie prawidłowo określa sposób kalkulacji opłat.

Wspólnota Mieszkaniowa zaskarżyła zarządzenie Prezydenta Miasta ustalające cenę za odprowadzanie wód opadowych, argumentując, że akt prawa miejscowego powinien szczegółowo określać sposób kalkulacji ceny i uwzględniać retencję. Sąd I instancji oddalił skargę, a NSA w wyroku oddalającym skargę kasacyjną potwierdził, że zaskarżone zarządzenie prawidłowo określa zarówno cenę jednostkową, jak i sposób ustalania ilości odprowadzanych wód oraz miesięcznej opłaty, uwzględniając przy tym retencję.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej od wyroku WSA w Poznaniu, który oddalił jej skargę na zarządzenie Prezydenta Miasta ustalające cenę za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych. Wspólnota zarzucała zarządzeniu naruszenie ustawy o gospodarce komunalnej (u.g.k.) poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 2, twierdząc, że akt prawa miejscowego powinien szczegółowo określać sposób kalkulacji ceny i uwzględniać retencję. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, zważył, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem, art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. upoważnia organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego do regulowania odpłatności za usługi komunalne, określając albo wysokość cen i opłat, albo sposób ich ustalania. Sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie spełnia te wymogi, ponieważ nie tylko określa cenę jednostkową za m³, ale także precyzuje sposób ustalania ilości odprowadzanych wód (także przy braku wodomierza), sposób obliczania miesięcznej opłaty, uwzględnia retencję i zawiera kalkulację ceny jednostkowej w uzasadnieniu, co pozwala na weryfikację jej rynkowości i ekwiwalentności. Sąd oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając prawidłowość oceny Sądu I instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, akt prawa miejscowego musi określać sposób ustalania cen i opłat za usługi komunalne, a także uwzględniać istotne czynniki, takie jak retencja, aby zapewnić weryfikowalność i rynkowość ceny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie prawidłowo określa cenę jednostkową za odprowadzanie wód opadowych oraz sposób ustalania ilości odprowadzanych wód i miesięcznej opłaty, w tym uwzględnia retencję. Kalkulacja ceny jednostkowej przedstawiona w uzasadnieniu zarządzenia pozwala na weryfikację jej podstaw.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

u.g.k. art. 4 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Przepis upoważnia organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego do określania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej lub sposobu ich ustalania.

Pomocnicze

u.g.k. art. 4 § ust. 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Przepis dotyczy kompetencji do stanowienia o wysokości cen i opłat za usługi odprowadzania wód opadowych i roztopowych przez podmioty wykonujące zadania z zakresu gospodarki komunalnej.

u.g.k. art. 1 § ust. 2

Ustawa o gospodarce komunalnej

Definiuje zadania o charakterze użyteczności publicznej jako bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności.

u.g.k. art. 13

Ustawa o gospodarce komunalnej

Określa, że usługi publiczne należy interpretować w kontekście usług o charakterze użyteczności publicznej.

u.s.g. art. 7 § ust. 1 pkt 3

Ustawa o samorządzie gminnym

Wymienia zadania własne gminy, w tym sprawy wodociągów i kanalizacji.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 184

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do orzeczenia o kosztach postępowania.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. przez niewłaściwe zastosowanie, polegające na ustaleniu ceny jednostkowej za usługę odprowadzania wód opadowych, podczas gdy akt prawa miejscowego powinien szczegółowo określać sposób kalkulacji ceny i uwzględniać retencję.

Godne uwagi sformułowania

nie może mieć zastosowania jakakolwiek kalkulacja poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnej. Zarówno opłata (sposób jej ustalenia) oraz cena (sposób jej ustalenia) muszą być kompleksowo uregulowane w akcie prawa miejscowego. W przypadku, gdy organ powinien uregulować sposób ustalania cen i opłat za usługi komunalne, niedopuszczalne jest zastosowanie jakichkolwiek kalkulacji poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnej.

Skład orzekający

Małgorzata Pocztarek

przewodniczący

Sławomir Wojciechowski

członek

Tadeusz Kiełkowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce komunalnej w zakresie wymogów stawianych aktom prawa miejscowego ustalającym ceny i opłaty za usługi komunalne, w szczególności dotyczące wód opadowych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji ustalania cen za odprowadzanie wód opadowych przez jednostki samorządu terytorialnego lub podmioty przez nie kontrolowane.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa lokalnego – ustalania cen za usługi komunalne, co ma bezpośrednie przełożenie na koszty ponoszone przez mieszkańców i przedsiębiorców.

Jak prawidłowo ustalić cenę za odprowadzanie deszczówki? NSA wyjaśnia wymogi dla aktów prawa miejscowego.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1353/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Sławomir Wojciechowski
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Sygn. powiązane
III SA/Po 713/23 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2024-01-31
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 679
art. 4 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ulicy [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Po 713/23 w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ulicy [...] w [...] na zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. w sprawie ustalenia ceny za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych do systemu kanalizacji deszczowej na terenie miasta [...] stosowanej przez [...] Spółka Akcyjna 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ulicy [...] w [...] na rzecz Prezydenta Miasta [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej: "WSA w Poznaniu", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 713/23, oddalił skargę Wspólnoty Mieszkaniowej [...] przy ulicy [...] w [...] (dalej "skarżąca") na zarządzenie Prezydenta [...] (dalej "organ") z dnia [...] grudnia 2022 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia ceny za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych do systemu kanalizacji deszczowej.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu [...] grudnia 2022 r. Prezydent [...] wydał zarządzenie nr [...] w sprawie ustalenia ceny za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych do systemu kanalizacji deszczowej na terenie [...], stosowanej przez [...] Spółkę Akcyjną. Akt ten został opublikowany w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. pod pozycją [...].
Pismem z dnia 21 września 2023 r. skarżąca wniosła do WSA w Poznaniu skargę na powyższe zarządzenie, żądając stwierdzenia jego nieważności. Skarżąca zarzuciła zaskarżonemu zarządzeniu naruszenie art. 4 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 679 ze zm.; dalej "u.g.k.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu ceny jednostkowej za usługi odprowadzania wód opadowych i roztopowych, podczas gdy akt prawa miejscowego powinien wskazywać, w jaki sposób i na jakiej podstawie została skalkulowana wysokość ceny, co umożliwia weryfikację, czy cena, a następnie opłata ta została ustalona na zasadach rynkowych i czy stanowi ona ekwiwalent wykonanej usługi, a także uregulowanie sposobu ustalania opłaty, który nie uwzględnia rzeczywistego poziomu retencji. Skarżąca jednocześnie podniosła, że zaskarżone zarządzenie naruszało jej interes prawny, ponieważ [...] S.A. żądała od niej zawarcia umowy o świadczenie usługi odbioru wód opadowych i roztopowych. Odpowiadając na skargę, organ w pierwszej kolejności wniósł o odrzucenie skargi z powodu niewykazania przez skarżącą naruszenia interesu prawnego. W drugiej kolejności organ wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że zaskarżone zarządzenie – wbrew zarzutom skargi – zawiera wszystkie wymagane elementy.
W dniu 31 stycznia 2024 r. WSA w Poznaniu wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji wskazał, że skarga była nieuzasadniona, gdyż zaskarżone zarządzenie odpowiada prawu. Sąd I instancji wyjaśnił dalej, że usługa odprowadzania wód opadowych i roztopowych może być uznana za usługę komunalną o charakterze użyteczności publicznej (art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k.) oraz usługę publiczną (art. 13 u.g.k.). W zakresie wykładni powołanych przepisów Sąd I instancji podzielił w całości stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 29 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 1487/21, w świetle którego kontekst normatywny dla ustalenia zakresu odnośnych pojęć współtworzą: – art. 1 ust. 2 u.g.k., w którym mowa jest o "zadaniach o charakterze użyteczności publicznej", rozumianych jako zadania, "których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych" i których wykonywanie mieści się w pojęciu "gospodarki komunalnej"; – art. 1 ust. 1 u.g.k., w świetle którego zakresem pojęcia "gospodarka komunalna" objęte jest wykonywanie przez jednostki samorządu terytorialnego zadań własnych, w celu zaspokojenia zbiorowych potrzeb wspólnoty samorządowej"; – art. 7 ust. 1 u.s.g., który stanowi, że "zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty należy do zadań własnych gminy", a ponadto zawiera niewyczerpujące wyliczenie zadań własnych gminy, w którym znalazły się m.in. sprawy "wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz" (art. 7 ust. 1 pkt 3 u.s.g.). Treść tych przepisów uprawnia do stwierdzenia, że usługami o charakterze użyteczności publicznej są usługi powszechnie dostępne, zaspokajające w sposób bieżący i nieprzerwany potrzeby podmiotów, czyli potrzeby o charakterze użyteczności publicznej (potrzeby podstawowe i występujące powszechnie). Z kolei komunalnymi usługami o charakterze użyteczności publicznej są te spośród opisanych usług, których świadczenie lub też organizowanie jest w danym przypadku przejawem wykonywania gospodarki komunalnej w znaczeniu ustawowym (tj. w znaczeniu przyjętym w art. 1 u.g.k.). Dlatego też uznać należy, że "usługi o charakterze użyteczności publicznej" obejmują również odprowadzanie wód opadowych i roztopowych, przy czym w sytuacji, gdy są one świadczone np. przez spółkę prawa handlowego z wyłącznym lub większościowym udziałem jednostek samorządu terytorialnego (taką jak [...] S.A.) posiadają z pewnością status "komunalnej usługi o charakterze użyteczności publicznej".
W ocenie Sądu I instancji usługa odprowadzania wód opadowych i roztopowych mieści się również w pojęciu "usług publicznych", o jakich mowa w art. 13 u.g.k. Użyte w tym przepisie określenie "usługi publiczne" należy interpretować w kontekście art. 1 ust. 2 u.g.k., a więc jako równoznaczne "usługom o charakterze użyteczności publicznej". Wprowadzenie zaś, niezgodnie z Zasadami techniki prawodawczej (por. § 10 ZTP), innego (drugiego) określenia na oznaczenie tego samego pojęcia jest tylko skutkiem braku konsekwencji ustawodawcy w zachowaniu niezbędnej precyzji aktu prawnego w zakresie stosowanych pojęć ustawowych. Poprawności takiego uznania nie podważa zastrzeżenie, że użyte w tym przepisie pojęcie cen i opłat musi być powiązane z wynagrodzeniem za usługę oraz mieć charakter rynkowy, ponieważ to, czy ustalone przez organ stanowiący gminy w trybie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. ceny lub stawki opłat za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych rzeczywiście stanowią wynagrodzenie za usługę – w znaczeniu świadczenia pieniężnego odpowiadającego wartości rynkowej usługi (tj. stanowiącego jej ekwiwalent) – jest w każdym konkretnym przypadku kwestią faktu podlegającego wyjaśnieniu z uwzględnieniem wysokości ustalonych cen lub stawek opłat oraz sposobu ich kalkulacji przez prawodawcę lokalnego.
Zdaniem WSA w Poznaniu z tak rozumianymi przepisami u.g.k. należało zestawić przepisy zaskarżonego zarządzenia, jako aktu regulującego materię, o jakiej mowa w art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., w ramach kompetencji przekazanych Prezydentowi [...] przez Radę [...] w trybie art. 4 ust. 2 u.g.k. Akty wydawane na podstawie tego przepisu są bowiem aktami prawa miejscowego, wydawanymi na podstawie szczególnego upoważnienia ustawowego. W dacie wydawania zaskarżonego zarządzenia Prezydent [...], na mocy subdelegacji udzielonej uchwałą Rady [...] nr [...], posiadał kompetencję do stanowienia o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za usługi odprowadzania wód opadowych i roztopowych – także za pośrednictwem kanalizacji ogólnospławnej – świadczone przez [...] S.A. W konsekwencji przepis art. 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 2 u.g.k. mógł stanowić podstawę prawną dla wydania zaskarżonego zarządzenia.
Sąd I instancji wskazał, że art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. przewiduje dwie grupy uprawnień organu jednostki samorządu terytorialnego: 1) do określania wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej (tudzież za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej); 2) do określenia sposobu ustalenia wysokości cen i opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej (odpowiednio za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej). W ramach pierwszego z wymienionych uprawnień organ stanowiący określa wprost wysokość obowiązujących cen, natomiast w drugim przypadku ustala jedynie sposób, w jaki będą one ustalane przez podmiot realizujący zadanie z zakresu gospodarki komunalnej. W każdym przypadku opłata (jej wysokość) jest pochodną ceny. Z tego też powodu zasadne jest w akcie prawnym nie tyle uregulowanie wysokości opłaty co raczej sposobu jej ustalenia. Ostateczna opłata jest więc wypadkową ceny oraz najczęściej ilościowego ujęcia świadczonej usługi. W przypadku gdy cena jest ustalana samodzielnie przez jednostkę samorządu terytorialnego, a ustalenie wysokości opłaty oraz ceny nie wiąże się z prostą kalkulacją prawodawca lokalny powinien wprowadzić regulację o sposobie ustalania cen i o sposobie ustalania opłat.
W ocenie WSA w Poznaniu, zaskarżone zarządzenie opisane wyżej wymogi spełnia. W przepisach zarządzenia przewidziano bowiem cenę za usługę, która odnosi się do objętości wód opadowych i roztopowych (stawkę "zł/m³"), a ponadto ustalono również, w jaki sposób (według jakich zasad/jakiej metody) należy ową objętość ustalać. W § 1 ust. 7 określono mianowicie, na jakiej podstawie ustala się ilość wody w przypadku posiadania przez odbiorcę usługi urządzenia pomiarowego, jak i w przypadku jego braku. Dodatkowo określono, jak ustalać miesięczną ilość odprowadzanych wód opadowych (§ 1 ust. 8) i powierzchnię spływu stanowiącą jeden z elementów kalkulacyjnych opłaty (§ 1 ust. 9). Wskazano jednocześnie źródło dla ustalenia innego elementu kalkulacyjnego, czyli wysokość średniorocznego wskaźnika opadów atmosferycznych (§ 1 ust. 10). Wskazano wreszcie algorytm służący do obliczenia miesięcznej opłaty z jednoczesnym zdefiniowaniem wszystkich zmiennych w nim ujętych (§ 1 ust. 11). Nadto przepisy zaskarżonego zarządzenia, inaczej niż twierdzi skarżąca, uwzględniają w kalkulacji opłat poziom retencji (§ 1 ust. 2, § 1 ust. 2 tabela 2). Regulacje te wypełniają również wymóg określenia, w akcie wydawanym na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., sposobu (metody) ustalania objętości odprowadzanych wód ("postanawiania o sposobie ustalania cen i opłat za usługi"). Zaskarżone zarządzenie spełnia też wymóg, w myśl którego zagwarantowanie weryfikowalności przyjętej przez organ stanowiący ceny za przedmiotowe usługi jest możliwe wyłącznie, jeżeli w akcie prawa miejscowego zostanie uregulowany sposób ustalenia tej ceny, co ma miejsce w sytuacji, gdy jest ona efektem określonej kalkulacji. Tylko w takim przypadku można zapewnić weryfikowalność ceny i sprawdzić, czy jest ona rynkowa i ekwiwalentna. Wymóg, o którym mowa wystarczająco wypełnia kalkulacja ceny za odbiór 1 m³ wód, przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia. Organ podał tam wszystkie dane pozwalające na poznanie podstaw wyliczenia ceny ([...] zł/m³). Wyliczenie uwzględnia też koszty prowadzenia przez spółkę działalności w zakresie odbierania wód opadowych i roztopowych oraz stosowaną marżę ([...]%). Tym samym daje podmiotom korzystającym z usługi pełną informację pozwalającą na poznanie podstaw, z których wynikają kalkulacje ceny i opłaty za usługę komunalną. W konsekwencji ani cena, ani kwota obliczalnych opłat nie mogą być uznane za arbitralne. Zaskarżone zarządzenie oraz jego publicznie dostępne uzasadnienie zawiera więc wszystkie elementy, których brak zarzucono w skardze.
Pismem z dnia 21 marca 2023 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Po 713/23, wywiodła skarżąca (dalej "skarżąca kasacyjnie"), zaskarżając go w całości. Skarżąca kasacyjnie zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu ceny jednostkowej za usługę odprowadzania wód opadowych i roztopowych, podczas gdy akt prawa miejscowego powinien wskazywać w jaki sposób i na jakiej podstawie została skalkulowana wysokość ceny, co umożliwia weryfikację, czy cena, a następnie opłata ta została ustalona na zasadach rynkowych i czy stanowi ona ekwiwalent wykonanej usługi, a także uregulowanie sposobu ustalania opłaty, który powinien uwzględniać rzeczywiste zjawiska retencji i parowania.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie, na podstawie art. 185 p.p.s.a., zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Poznaniu, a także o zasądzenie, na podstawie art. 203 p.p.s.a., kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanego zarzutu i wniosków.
Pismem z dnia 8 kwietnia 2024 r. organ, odpowiadając na skargę kasacyjną, wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącej kasacyjnie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Argumentacja organu została uzupełniona pismem z dnia 11 sierpnia 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Przed odniesieniem się wprost do zarzutu skargi kasacyjnej warto zauważyć, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego – na gruncie spraw o analogicznych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych – ukształtowała się jednolita wykładnia art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., w świetle której przepis ten upoważnia organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego do regulowania odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. Regulacja tej odpłatności wiąże się z postanowieniem o wysokości cen i opłat albo o sposobie ustalania cen i opłat za określone usługi. Prawodawca lokalny został zatem upoważniony do wprowadzenia opłaty, która nie stanowi daniny publicznej, ale jest formą odpłatności za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej jednostek samorządu terytorialnego. W art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. zawarto alternatywne rozwiązania, a mianowicie postanowienie o wysokości cen i opłat albo postanowienie o sposobie ustalania cen i opłat. "Lokalny prawodawca może postanowić o cenach i opłatach wyłącznie w przypadku, gdy cena wynika z innych regulacji i nie jest efektem ustaleń oraz kalkulacji jednostki samorządu terytorialnego, natomiast opłata jest bezpośrednią pochodną ceny, którą można ustalić na podstawie prostej kalkulacji. W każdym przypadku wysokość opłaty jest pochodną ceny. (...) Z tego też powodu zasadne jest w akcie prawnym nie tyle uregulowanie wysokości opłaty, co raczej sposobu jej ustalenia. Ostateczna opłata jest bowiem wypadkową ceny oraz najczęściej ilościowego ujęcia świadczonej usługi" (zob. wyrok NSA z dnia 3 października 2024 r., III OSK 466/23). Nie może mieć zastosowania jakakolwiek kalkulacja poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnej. Zarówno opłata (sposób jej ustalenia) oraz cena (sposób jej ustalenia) muszą być kompleksowo uregulowane w akcie prawa miejscowego. Dopiero na podstawie tak skonstruowanego aktu prawa miejscowego wyznaczającego cenę za usługę oraz sposób obliczenia opłaty można rozważać podpisanie umowy cywilnoprawnej, będącej podstawą prawną świadczenia usług komunalnych konkretnemu podmiotowi. Akt prawa miejscowego regulujący ceny i opłaty za określone usługi komunalne różni się od aktu prawa miejscowego ustalającego opłatę będącą daniną publiczną tym, że musi regulować sposób ustalenia ceny i opłaty, jeżeli nie wynika on z innych regulacji. W przypadku daniny publicznej prawodawca nie musi natomiast uzasadniać sposobu jej ustalenia. Dotyczy to również opłat publicznych, które są wprowadzane za określone świadczenia o charakterze publicznoprawnym, jednakże nie muszą być ekwiwalentne.
Uprawnienie do określania cen, wynikające z przepisów szczególnych, jak i z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., jest konsekwencją wymogu powszechnej dostępności usług o charakterze użyteczności publicznej (art. 1 ust. 2 u.g.k.), która uzasadnia nie tylko rozstrzyganie o cenach stosowanych przez jednostki samorządu terytorialnego, gospodarujące własnym mieniem. Zgodnie z istotą gospodarki komunalnej, którą jest zaspokajanie potrzeb mieszkańców, prowadzenie jej nie opiera się na wolności działalności gospodarczej, nawet jeśli zajmuje się tym przedsiębiorca prywatny, i podlega ograniczeniom dotyczącym warunków jej wykonywania. Ceny nie mogą być wygórowane i mechanizm ich ustalania nie jest typowo rynkowy. Umowy zawierane z odbiorcami w zakresie gospodarki komunalnej stanowią umowy adhezyjne i nie ma praktycznej możliwości indywidualnego negocjowania ich warunków. Warunki te muszą być zatem określane generalnie dla wszystkich usługobiorców. Czyni to jednostronnie administracja samorządowa, określając między innymi jakość i sposób świadczenia usług, przede wszystkim w regulaminach. Omawiany przepis wskazuje na kompetencję do określania cen przedmiotowych usług (por. C. Banasiński, K. Jaroszyński, Ustawa o gospodarce komunalnej. Komentarz, Warszawa 2017, s. 86-105). Skoro z delegacji ustawowej wynika jednoznaczne, że uchwała (zarządzenie) ma określać "sposób ustalania cen i opłat za usługi komunalne (...)", to trudno uznać, że dla wypełnienia tej delegacji wystarczające będzie zawarcie odpowiednich ustaleń w tym zakresie w uzasadnieniu do podjętego aktu. W przypadku, gdy organ powinien uregulować sposób ustalania cen i opłat za usługi komunalne, niedopuszczalne jest zastosowanie jakichkolwiek kalkulacji poza aktem prawa miejscowego, czyli na etapie podpisywania umowy cywilnoprawnej. Akty prawa miejscowego powinny wypełniać delegację ustawową w sposób kompleksowy (zob. powołany wyżej wyrok NSA z dnia 3 października 2024 r., III OSK 466/23, oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 2025 r., III OSK 1496/23).
Skarżąca kasacyjnie nie zakwestionowała przyjętej przez Sąd I instancji wykładni art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. (notabene zbieżnej z wykładnią wyżej zreferowaną), zarzuciła natomiast niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k. – wobec braku zarzutów naruszenia przepisów postępowania pozwalających weryfikować ustalenia faktyczne – mogłoby, hipotetycznie rzecz ujmując, polegać jedynie na wadliwej subsumpcji, czyli na niezasadnym uznaniu, że zaskarżone zarządzenie spełnia wymogi wynikające z art. 4 ust. 1 pkt 2 u.g.k., innymi słowy – na niezasadnym uznaniu, że zaskarżone zarządzenie zawiera wszystkie elementy, które jawią się jako obligatoryjne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca kasacyjnie nie ma racji, a ocena Sądu I instancji co do kompletności skontrolowanego aktu normatywnego jest prawidłowa.
W zaskarżonym zarządzeniu organ nie poprzestał na wskazaniu ceny jednostkowej za 1m3 odprowadzanych wód opadowych i roztopowych, ale także określił sposób ustalania miesięcznej i rocznej ilości odprowadzanych wód – również w przypadku braku urządzenia pomiarowego ("na podstawie iloczynu łącznej powierzchni spływu wód opadowych i roztopowych z nieruchomości odbiorcy usług oraz średniorocznego wskaźnika opadów atmosferycznych dla terenu [...], liczonego za okres ostatnich 10 lat poprzedzających rok rozliczeniowy, zgodnie z danymi Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w [...]" – § 1 ust. 7 i 8). W § 1 ust. 9 doprecyzowano przy tym, że "łączna powierzchnia spływu z nieruchomości odbiorcy usług wyrażona w m2 to suma powierzchni dachów w rzucie poziomym oraz pozostałych powierzchni o trwałej nawierzchni (szczelnych i nieszczelnych), z której odprowadzane są wody opadowe i roztopowe do systemu kanalizacji deszczowej". Z kolei § 1 ust. 11 określa szczegółowo zasady obliczania miesięcznej opłaty za odprowadzanie wód opadowych i roztopowych – odrębnie w odniesieniu do przypadku, gdy zostało zainstalowane urządzenie pomiarowe, i do przypadku, gdy takiego urządzenia nie ma. Retencja została uwzględniona w § 1 ust. 2. Czynniki wzięte pod uwagę przy ustalaniu ceny jednostkowej za 1m3 odprowadzanych wód opadowych i roztopowych zostały zaś wyszczególnione w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia – jest to rozwiązanie prawidłowe, bowiem czynniki te nie stanowią elementu normatywnego; ich poznanie służy jedynie weryfikacji prawidłowości ukształtowania elementu normatywnego, jakim jest odnośna cena jednostkowa. W tym stanie rzeczy pozytywną ocenę Sądu I instancji co do kompletności zaskarżonego zarządzenia należy uznać za trafną, a zarzut skargi kasacyjnej zmierzający do jej zakwestionowania – za niezasadny.
Ponieważ skarżąca kasacyjnie wskazuje także – nie tyle w treści zarzutu, ile w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – na potencjalną wadliwość uchwały Rady [...] nr [...] z dnia [...] października 2020 r., którą na podstawie art. 4 ust. 2 u.g.k. powierzono Prezydentowi [...] uprawnienie do wydania zaskarżonego zarządzenia – wskazać należy, że uchwała ta była już przedmiotem kontroli sądowej i prawomocnym wyrokiem z dnia 29 kwietnia 2022 r., III SA/Po 1505/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę na nią oddalił. Kolejna skarga na tę uchwałę została odrzucona z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (zob. postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 31 stycznia 2024 r., III SA/Po 712/23, oraz postanowienie NSA z dnia 11 czerwca 2024 r., III OSK 1354/24).
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI