III OSK 1346/21

III OSK 1346/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Tamara Dziełakowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6245 Zwolnienie z ćwiczeń
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Sygn. powiązane
II SA/Go 756/18 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2019-02-07
Skarżony organ
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego~Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1430
art. 58 ust. 1-3, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1, art. 63 ust. 1, art. 71 ust. 1 i 2, art. 100 ust. 1-3, art. 106
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lutego 2019 r. sygn. akt II SA/Go 756/18 w sprawie ze skargi S. M. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze z dnia 26 sierpnia 2018 r. nr 585/Dec/18 w przedmiocie powołania na ćwiczenia wojskowe 1) uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2) zasądza od S. M. na rzecz Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 7 lutego 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. akt II SA/Go 756/18) po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. M. uchylił decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze z 26 sierpnia 2018 r. w przedmiocie powołania na ćwiczenia wojskowe oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Zielonej Górze – kartę powołania z 20 lipca 2018 r.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w Zielonej Górze decyzją - karta powołania z 20 lipca 2018 r., działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 100 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1430) powołał S. M. do ćwiczeń wojskowych w terminie od 25 września 2018 r. do 15 października 2018 r. Jak wskazał organ, powołany jest zdolny do czynnej służby wojskowej, a powołanie nastąpiło ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych RP w celu spełnienia obowiązku służby wojskowej w ramach powszechnego obowiązku obrony, o którym mowa w art. 4 ust. 2 oraz art. 55 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył S. M., wnosząc o odroczenie konieczności stawienia się na ćwiczenia wojskowe z uwagi na swoją trudną sytuację życiową. Podał, że jest ojcem dwuletnich bliźniaczek, które urodziły się w 32 tygodniu ciąży ze skrajnie niską masą urodzeniową. Dzieci wymagają szczególnej opieki i rehabilitacji. Jedna z córek posiada orzeczenie o niepełnosprawności i jest pod opieką licznych poradni specjalistycznych. Uczęszcza ona na dzienną rehabilitację ruchową oraz na rehabilitację laryngologiczną z powodu niedosłuchu. Druga z córek znajduje się pod stałą opieką kardiologiczną. Wyjaśnił, że oboje z żoną sami zajmują się dziećmi, dlatego stała obecność obojga rodziców jest niezbędna, aby zapewnić bliźniaczkom odpowiednią opiekę. Do odwołania dołączył orzeczenie o niepełnosprawności córki, wypis ze szpitala oraz akty urodzenia dzieci.
Decyzją z 26 sierpnia 2018 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 3 K.p.a., art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1 i 2, art. 14 ust. 3 pkt 1, art. 58 ust. 1-3, art. 100 ust. 1 i 3, art. 101 ust 5 i 10 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 24 lutego 2017 r. w sprawie wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz. U. poz. 626) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych (Dz. U. poz. 321) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Jak wskazał organ odwoławczy, skarżący jest żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział mobilizacyjny i jest zdolny do czynnej służby wojskowej. Obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Odwołując się z kolei do art. 101 ust. 5 oraz art. 58 ust. 2 i 3 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie zaistniała żadna z ustawowych przesłanek wyłączających możliwość powołania strony do odbycia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych. Karta powołania została doręczona odwołującemu się z odpowiednim wyprzedzeniem, tj. 25 lipca 2018 r. i dlatego powinien był on przygotować się do odbycia ćwiczeń wojskowych. I choć odbywanie ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy może stanowić dla nich uciążliwość, szczególnie dla osób wykonujących obowiązki, które trudno powierzyć innym, jednakże jest to szczególny obowiązek ustawowy dotyczący bezpieczeństwa państwa. Wobec powyższego organ odwoławczy uznał, że interes strony pozostając w sprzeczności z interesem społecznym, nie mógł zostać uwzględniony. W sprawie nie zaistniały również przesłanki z art. 58 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 ww. ustawy wyłączające możliwość powołania strony do odbycia ćwiczeń wojskowych. Organ odwoławczy pouczył także skarżącego, że ma możliwość ubiegania się o zwolnienie z ćwiczeń wojskowych, które następuje w innym trybie i na innych zasadach regulowanych w § 15 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych.
Skargę na powyższą decyzję wniósł S. M., podnosząc, że wcześniej otrzymał już kartę powołania z 20 marca 2018 r., wydaną przez Komendanta Wojskowej Komendy Uzupełnień w Zielonej Górze, co do której złożył identyczne odwołanie, na skutek czego został zwolniony z konieczności odbywania ćwiczeń z uwagi na trudną sytuację rodzinną – opieką nad niepełnosprawnym dzieckiem.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Rozpoznając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał na wstępie, że skarżący jest żołnierzem rezerwy posiadającym nadany przydział mobilizacyjny i jest zdolny do czynnej służby wojskowej. Następnie Sąd przywołał art. 4 ust. 1, ust. 2 pkt 1, art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 58 ust. 1 – 3, art. 100 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej regulujące obowiązek służby wojskowej przez żołnierzy rezerwy oraz zakwestionował stanowisko organu odwoławczego, że strona ma możliwość ubiegania się o zwolnienie z odbycia ćwiczeń wojskowych na podstawie § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych, które następuje w innym trybie i na innych zasadach niż poprzez wniesienia odwołania od karty powołania na ćwiczenia wojskowe. Zdaniem organu jest to odrębny wniosek i jego rozpoznanie leży w kompetencji Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego. Cytując § 15 ust. 1, 2 i 6 ww. rozporządzenia, Sąd uznał, że chociaż zaskarżona decyzja zapadła w przedmiocie powołania do ćwiczeń wojskowych, to nie oznacza to, że okoliczności uzasadniające zwolnienie z ćwiczeń wojskowych nie mogą być przedmiotem oceny w takim postępowaniu. Zdaniem Sądu odmienne stanowisko prowadziłoby do formalnej kontroli legalności decyzji w przedmiocie powołania do odbycia ćwiczeń wojskowych i w konsekwencji do ograniczenia ochrony sądowej osób powołanych do odbycia ćwiczeń wojskowych. Z przepisów rozporządzenia nie wynika natomiast, że ustawodawca uregulował odrębny tryb rozpoznania wniosku w przedmiocie zwolnienia z odbycia ćwiczeń wojskowych podlegający kontroli sądowej. Wskazano tam jedynie organy uprawnione do zwolnienia z ćwiczeń wojskowych i przesłanki je uzasadniające. Na marginesie Sąd wskazał, że skarżący już wcześniej otrzymał kartę powołania i na skutek odwołania, Wojskowy Komendant Uzupełnień w Zielonej Górze decyzją z 6 kwietnia 2018 r., działając na podstawie art. 132 K.p.a. i § 15 ust. 6 pkt 2 ww. rozporządzenia, uchylił swoją decyzję w sprawie powołania skarżącego do ćwiczeń wojskowych.
Analizując natomiast możliwość zastosowania § 15 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych, Sąd pierwszej instancji zauważył, że dotyczy on wprost sytuacji szczególnych, jak przykładowo wymienione tu zdarzenie - śmierć najbliższego członka rodziny. Zdaniem Sądu zwrot "inne szczególnie uzasadnione okoliczności" jest zwrotem o charakterze ocennym, nieostrym i jego zakres zastosowania jest możliwy do wypełnienia tylko w konkretnym stanie faktycznym (ad casum). Nie powinno budzić wątpliwości, że przepis ten ma charakter wyjątkowy i z tego względu powinien podlegać ścisłej wykładni. I chociaż obowiązek obrony ma charakter powszechny, a kwestia zwolnień podmiotowych z wykonania obowiązku została uregulowana ustawowo, to art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Elementy te mają natomiast znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu jest wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Na organach spoczywa nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia, ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie organ nie rozważał sytuacji rodzinnej skarżącego w kontekście możliwego zastosowania § 15 ust. 6 rozporządzenia. Organ odwoławczy nie poczynił jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do zakwalifikowania twierdzeń strony o zaistniałych aktualnie w jego życiu faktach, mających stanowić podstawę do zwolnienia z ćwiczeń – do szczególnie uzasadnionych okoliczności, lub – do okoliczności nieuzasadnionych, w rozumieniu tego przepisu. Konsekwencją tego jest brak jakiegokolwiek uzasadnienie i argumentów wyjaśniających, czy sytuacja skarżącego należy do szczególnej, czy też nie i dlaczego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji wobec uznania, że obie wydane w sprawie decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 § 1 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało koniecznością ich uchylenia, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako P.p.s.a.) orzekł, jak na wstępie.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Zielonej Górze, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:
1) prawa materialnego, tj. § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r., poz. 950) przez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, iż Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w postępowaniu odwoławczym dotyczącym powołania skarżącego, będącego żołnierzem rezerwy, na obowiązkowe ćwiczenia wojskowe uprawniony jest do zwolnienia jego osoby z ćwiczeń wojskowych, a w konsekwencji również niewłaściwe zastosowanie w zakresie w jakim Sąd uznał, iż organ w prowadzonym w przedmiocie powołania strony na ćwiczenia wojskowe postępowaniu administracyjnym winien ocenić jego sytuację rodzinną, jako okoliczność szczególną uzasadniającą zwolnienie jego osoby z ćwiczeń wojskowych, w sytuacji gdy powołanie na ćwiczenia wojskowe stanowi przedmiot odrębnego od instytucji zwolnienia z ćwiczeń wojskowych postępowania administracyjnego, z kolei podmiotami wyłącznie uprawnionymi do zwolnienia z ćwiczeń - w świetle tego przepisu - pozostają wojskowy komendant uzupełnień lub dowódca jednostki wojskowej,
2) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 § 1 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w zakresie w jakim Sąd stwierdził, że organ nie odnosząc się do sytuacji rodzinnej skarżącego nie wykazał prymatu interesu ogólnego nad indywidualnym interesem strony, w sytuacji gdy organ w treści decyzji sprecyzował, że interes strony będąc sprzeczny z interesem obowiązkowej służby wojskowej nie może zostać uwzględniony z uwagi na niezaistnienie ustawowych przesłanek wyłączających możliwość powołania strony do odbycia ćwiczeń wojskowych określonych szczegółowo w art. 58 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1459 ze zm.),
3) przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 § 1 K.p.a, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w zakresie w jakim Sąd przyjął, iż organ nie analizując sytuacji rodzinnej skarżącego w kontekście możliwości zastosowania § 15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych, niedostatecznie i w sposób niebudzący zaufania strony do władzy publicznej rozpatrzył i ocenił zgromadzony materiał dowodowy, w sytuacji gdy organ - uznając zwolnienie z ćwiczeń wojskowych za odrębną instytucję prawną nie mieszczącą się w jego kompetencjach stosownie do literalnego brzmienia wymienionego przepisu prawa materialnego – rozpatrzył i ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy z poszanowaniem zasad i reguł wynikających z tych przepisów, co następnie znalazło wyraz w uzasadnieniu wydanego przez organ rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi w całości, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 5 lipca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Na wstępie zauważyć trzeba, że jedyny problem ujawniony na tle niniejszej sprawy sprowadzał się do odpowiedzi na pytanie, czy organ odwoławczy, wydając decyzję w przedmiocie powołania na ćwiczenia wojskowe, zobowiązany był rozważyć zastosowanie w sprawie § 15 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych, jak przyjął to Sąd pierwszej instancji, czy też postępowanie prowadzone na tej podstawie jest innym rodzajem postępowania, prowadzonym w innym trybie i na innych zasadach, jak uznaje to organ odwoławczy. Zwrócić również należy uwagę, że pomimo iż w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zostały sformułowane zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i przepisów postępowania, wszystkie te zarzuty odnoszą się faktycznie do powyżej przedstawionego problemu, co z kolei uzasadnia potrzebę ich łącznego rozpoznania.
Analizując powyższą kwestię, stwierdzić trzeba, że obowiązek służby wojskowej ma charakter powszechny i dotyczy wszystkich obywateli polskich. Obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej (art. 100 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej). Ustawa zawiera regulacje dotyczące zwolnienia określonych grup obywateli z obowiązku służby wojskowej, jednak niekwestionowany w sprawie stan faktyczny nie pozwala na zakwalifikowanie skarżącego do żadnej z tych grup. Zgodnie bowiem z art. 58 ust. 1 ww. ustawy "[o]bowiązkowi służby wojskowej, w zakresie określonym w niniejszej ustawie, podlegają obywatele polscy począwszy od dnia, w którym kończą osiemnaście lat życia, do końca roku kalendarzowego, w którym kończą pięćdziesiąt lat życia, a posiadający stopień podoficerski lub oficerski - sześćdziesiąt lat życia". Zgodnie z ust. 2 art. 58 "[o]bowiązkowi służby wojskowej nie podlegają jednak osoby wymienione w ust. 1, które zostały uznane ze względu na stan zdrowia za trwale niezdolne do tej służby". Ust. 3 art. 58 dotyczy zaś zwolnienia z obowiązku wojskowego kobiet, które ze względu na ciążę, konieczność opieki na dziećmi, opieki nad osobami obłożnie chorymi, osobami wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy, osobami zaliczonymi do znacznego stopnia niepełnosprawności - tegoż obowiązku spełnić nie mogą.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej osoby, które odbywają m. in. ćwiczenia wojskowe stają się żołnierzami w czynnej służbie wojskowej. Na podstawie art. 60 ust. 1 "[p]owołanie do czynnej służby wojskowej następuje za pomocą kart powołania, kart mobilizacyjnych albo w drodze obwieszczeń lub w inny sposób określony przez Ministra Obrony Narodowej. Karta powołania jest decyzją administracyjną". Powołani do czynnej służby wojskowej są obowiązani stawić się do tej służby w określonym terminie i miejscu. Stają się oni żołnierzami w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym miejscu (art. 61 ust. 1). Sposób odbywania czynnej służby wojskowej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy określa ustawa oraz wydane na jej podstawie rozporządzenia i zarządzenia, a także regulaminy i rozkazy wydane przez Ministra Obrony Narodowej (art. 63). Obowiązek służby wojskowej polegający m. in. na odbywaniu ćwiczeń wojskowych dotyczy również żołnierzy rezerwy posiadających nadane przydziały kryzysowe (art. 100 ust. 1 i 2 pkt 1). W ust. 3 art. 100 określono przypadki, w których nie powołuje się żołnierzy rezerwy na ćwiczenia wojskowe. Podstawę do zwolnienia z czynnej służby wojskowej, także przed upływem czasu ustalonego w ustawie lub powołaniu stanowi art. 71 ust. 1 analizowanej ustawy, odwołując się w tym zakresie do przypadków określonych w ustawie lub przepisów wydanych na jej podstawie. Właściwymi do przeprowadzenia zwolnienia ustanowiono dowódców jednostek wojskowych lub inne organy wojskowe (ust. 2).
Powyższe przepisy, stanowiące ogólną podstawę prawną do powołania i odbycia ćwiczeń wojskowych określają podmioty zobowiązane do ich odbycia oraz podmioty z nich ustawowo wyłączone, do których co bezsprzeczne w sprawie, skarżący nie mógł zostać zaliczony. Konieczne w tym zakresie stało się odwołanie do przepisów podustawowych, a więc wydanego na podstawie art. 106 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych.
Zgodnie z § 1 pkt 1 ww. rozporządzenia określa ono m. in. tryb powołania na ćwiczenia wojskowe i zwalniania z tych ćwiczeń, co uregulowano w § 15. Zgodnie z tym przepisem "[d]owódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych jednodniowych, krótkotrwałych i długotrwałych w ostatnim dniu ich odbywania, a z ćwiczeń wojskowych rotacyjnych - w danym dniu lub po okresie ich odbywania" (ust. 1). Zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych dowódca jednostki wojskowej stwierdza w rozkazie (§ 15 ust. 2 ). Dowódca jednostki wojskowej po zakończeniu ćwiczeń wojskowych sporządza, dla celów ewidencyjnych, wykaz żołnierzy rezerwy, którzy odbyli ćwiczenia wojskowe, i w terminie nieprzekraczającym trzech dni po dniu zakończenia ćwiczeń przesyła ten wykaz do wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 3). Wykaz, o którym mowa w ust. 3, powinien w szczególności zawierać rodzaj odbytych ćwiczeń wojskowych, określonych w art. 101 ust. 1 ustawy, i czas ich trwania. ( § 15 ust. 4). W razie zmiany kategorii "A" zdolności do czynnej służby wojskowej na inną kategorię lub wystąpienia jednej z okoliczności, o których mowa w art. 58 ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 i 4 ustawy:
1) dowódca jednostki wojskowej zwalnia żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem;
2) wojskowy komendant uzupełnień zwalnia żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem. (§ 15 ust. 5).
W razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności:
1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające;
2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem (§ 15 ust. 6).
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że organ administracyjny, powołując skarżącego na ćwiczenia wojskowe, uprawniony był wyłącznie do zweryfikowania aktualności odbycia ćwiczeń wojskowych przez żołnierza rezerwy. Podobnie, rolą organu odwoławczego było sprawdzenie zasadności tego powołania i ewentualna ocena, czy w sprawie nie zachodzą przesłanki wymienione w art. 58 ust. 2 i ust. 3 oraz art. 100 ust. 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, stwarzające w konsekwencji możliwość wyeliminowania z obrotu zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że w postępowaniu tym organ bada jedynie, czy na żołnierzu rezerwy ciąży ustawowy obowiązek do odbycia – jak w niniejszej sprawie – ćwiczeń wojskowych, a nie czy sytuacja osobista powołanego do służby pozwala mu na odbycie tych ćwiczeń. Obowiązek ten jest realizowany poprzez doręczenie żołnierzowi karty powołania, zaś organ odwoławczy jedynie kontroluje prawidłowość jej wydania, przy czym – co należy podkreślić – ustawodawca wyłączył suspensywność wniesienia odwołania (art. 60 ust. 2a zdanie drugie). Słusznie zatem stwierdza w skardze kasacyjnej organ odwoławczy, że zwolnienie żołnierza z ćwiczeń wojskowych na podstawie § 15 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 15 czerwca 2015 r. jest odrębnym postępowaniem, prowadzonym w innym trybie i na innych zasadach niż poprzez wniesienie odwołania od karty powołania na ćwiczenia wojskowe. Zwolnienie z czynnej służby wojskowej nie polega bowiem na uchyleniu karty poboru, ale następuje po jej odbyciu lub z chwilą odejścia po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej (art. 71 ust. 3 – 6 ustawy z 21 listopada 1967 r.). Tym samym postępowanie w przedmiocie zwolnienia z ćwiczeń stanowi odrębną instytucję prawną, należącą do właściwości w przypadku zaistnienia "innych szczególnie uzasadnionych okoliczności" – do czego odwoływano się w okolicznościach niniejszej sprawy – dowódcy jednostki wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień (§ 15 ust. 6).
Z tego też względu nie ma racji Sąd pierwszej instancji, przyjmując, że skoro organ odwoławczy w okolicznościach niniejszej sprawy nie rozważył sytuacji rodzinnej skarżącego w kontekście możliwości zastosowania § 15 ust. 6 ww. rozporządzenia, to naruszył art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 § 1 K.p.a. Konstrukcja analizowanych powyżej przepisów pozwala na ich ocenę, ale w odrębnym postępowaniu. To z kolei czyni zasadnym wszystkie podniesione w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zarzuty.
Mając powyższe na uwadze, wobec uznania, że stan niniejszej sprawy został dostatecznie wyjaśniony, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 151 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 tej ustawy.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.