III OSK 1325/22

III OSK 1325/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Sławomir Wojciechowski
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II SA/Bd 86/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2021-09-29
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 797
art. 9 ust. 1 pkt 19, art. 26 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Olga Libiszewska po rozpoznaniu w dniu 12 września 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej przy udziale Prokuratora Rejonowego w [...] skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 września 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 86/21 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 16 listopada 2020 r. nr SKO-433/43/2020 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 września 2021 r., sygn. akt II SA/Bd 86/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy (dalej "WSA w Bydgoszczy" lub "Sąd I instancji") oddalił skargę A. Sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej "skarżąca" lub "spółka") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy (dalej "Kolegium) z dnia 16 listopada 2020 r. nr SKO-433/43/2020 w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 13 lutego 2020 r. inspektorzy Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Bydgoszczy (dalej "WIOŚ") przeprowadzili oględziny terenu działki nr [...] będącej własnością skarżącej. Stwierdzono składowanie odpadów w dwóch hałdach. Odpady zostały złożone na utwardzonym gruncie (powierzchni betonowej), stanowią one mieszaninę tworzyw sztucznych, metali, szkła i tekstyliów. Pismem z dnia 21 lutego 2020 r. skarżąca powiadomiła WIOŚ o "podrzuceniu" na teren należącej do niej nieruchomości odpadów ujawnionych podczas oględzin. Z kolei Burmistrz [...] (dalej "Burmistrz") zawiadomieniem z dnia [...] maja 2020 r. poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania. W toku tego postępowania Burmistrz uzyskał informację o prowadzeniu postępowania karnego w sprawie nielegalnego składowania odpadów (postępowanie [...]) oraz o nieustaleniu ich właściciela – sprawcy nieodpowiedniego postępowania z odpadami (pisma Policji z dnia [...] lipca 2020 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2020 r.).
W dniu [...] września 2020 r. Burmistrz, działając na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 19 i art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797 ze zm., "ustawa o odpadach" lub "u.o.o.") wydał z urzędu decyzję nr [...] nakazującą skarżącej usunięcie niesegregowanych odpadów komunalnych o kodzie 20 03 01 z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania zlokalizowanego na terenie działki nr [...] położonej w miejscowości [...] – w terminie do 30 października 2020 r., poprzez zawarcie stosownej umowy na usunięcie odpadów i ich transport do Instalacji Komunalnej z uprawnionym przedsiębiorcą posiadającym wpis do rejestru działalności regulowanej.
Działając na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2020 r. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji poczynił prawidłowe ustalenia co do rodzaju odpadów zgromadzonych na działce nr [...] oraz co do tego, że działka ta nie jest składowiskiem odpadów w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 25 ustawy o odpadach, a skarżąca nie jest wytwórcą odpadów zalegających na działce (w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 5 tej ustawy) ani też przedsiębiorcą prowadzącym zbieranie odpadów. Kolegium uznało też, że skarżąca, będąc podmiotem władającym powierzchnią gruntu w rozumieniu art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o ochronie środowiska, nie obaliła domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach, bowiem nie wskazała wytwórcy odpadów. Zdaniem organu odwoławczego niewystarczające było wskazanie, że na działkę nr [...] odpady podrzuciły osoby trzecie. Nie zachodziła przy tym podstawa do zawieszenia postępowania, ponieważ postępowanie karne prowadzone przed Prokuraturą Rejonową w [...] nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił, że odpowiedzialność administracyjna wynika z samego faktu składowania odpadów na terenie nieruchomości należącej do skarżącej i ma na celu doprowadzenie do ich usunięcia, aby zapobiec zagrożeniu, które takie odpady stwarzają.
Pismem z dnia 23 grudnia 2020 r. skarżąca złożyła skargę do WSA w Bydgoszczy skargę, domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów: 1) art. 6 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego; 2) art. 7 k.p.a. poprzez wydanie decyzji przy braku podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony; 3) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasad bezstronności i równego traktowania oraz brak działania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej; 4) art. 9 k.p.a. poprzez niekompletne uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji; 5) art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; 6) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez brak zawieszenia postępowania do czasu rozstrzygnięcia sprawy prowadzonej poprzez organy ścigania; 7) art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 ustawy o odpadach poprzez błędne uznanie skarżącej za posiadacza odpadów w sytuacji dokonanego obalenia domniemania prawnego, że władający ziemią jest posiadaczem odpadów. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
W dniu 29 września 2021 r. WSA w Bydgoszczy wydał opisany na wstępie wyrok, którym oddalił skargę. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd I instancji przytoczył art. 26 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 pkt 19 i pkt 32 u.o.o. i wskazał, że skarżąca jest władającą działką nr [...], położoną w miejscowości [...], gmina [...]; działka ta jest własnością skarżącej. Skarżąca nie jest wytwórcą odpadów, co wynika z zakresu prowadzonej przez nią działalności. Podstawowe znaczenie w niniejszej sprawie ma ocena, czy skarżąca obaliła domniemanie prawne z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. – zdaniem Sądu I instancji skarżąca nie obaliła tego domniemania.
Sąd I instancji podkreślił w szczególności, że skarżąca, jako właściciel nieruchomości, a więc podmiot władający powierzchnią ziemi zanieczyszczoną odpadami, jest posiadaczem odpadów, a w konsekwencji podmiotem zobowiązanym do ich usunięcia. Zgodnie z art. 1 ustawy o odpadach jej celem jest między innymi określenie środków służących ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegających i zmniejszających negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi, będący następstwem wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi. Ciężar przeprowadzenia dowodu celem obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Funkcją tego domniemania jest zaprowadzenie ładu i stabilności właśnie w sytuacjach niepewnych i wątpliwych, dotyczących odpowiedzialności władającego powierzchnią ziemi za odpady znajdujące się na nieruchomości. Rozwiązanie prawne przyjęte w art. 3 ust. 1 ustawy nie jest rozwiązaniem nowym; funkcjonowało ono także pod rządami poprzedniej ustawy o odpadach z dnia 27 kwietnia 2001 r. (art. 3 ust. 3 pkt 13 tej ustawy). Wypracowane przy stosowaniu poprzedniej ustawy orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie wskazywało, że obalenie domniemania prawnego mogło nastąpić tylko w jeden sposób, mianowicie poprzez wskazanie, że odpadem władał faktycznie inny podmiot. Na gruncie nowej ustawy w orzecznictwie prezentowany jest tożsamy pogląd. Władający powierzchnią ziemi może zwolnić się z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób – wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wyraźnie wskazać na innego posiadacza odpadów. Nie ma zatem znaczenia dowodzenie przez skarżącą, że jako władająca nieruchomością nie wytworzyła odpadów – okoliczność ta nie prowadzi do ustalenia tożsamości innego posiadacza odpadów. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących jednoznacznie, do kogo należą pozostawione odpady. Należy zatem zaaprobować stanowisko organów, że skoro nie jest możliwe ustalenie, kto faktycznie wytworzył odpady zlokalizowane na działce nr [...], to obowiązek usunięcia tych odpadów obciąża właściciela działki. Ocena zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego kwalifikacja prawna zostały – zdaniem Sąd I instancji – przeprowadzone prawidłowo.
Sąd I instancji odniósł się również do zarzutów skargi i uznał je za niezasadne. W tym kontekście Sąd I instancji wskazał, że skoro właściciel gruntu, jako władający powierzchnią ziemi, nie wskazał w sposób przekonujący podmiotu (podmiotów), który "podrzucił" odpady na jego nieruchomość, to organ nie był zobligowany do czynienia z urzędu ustaleń w tym zakresie. Przyjęta w ustawie konstrukcja odpowiedzialności za składowanie odpadów zmierza do tego, aby władający powierzchnią ziemi mieli świadomość obowiązku dbałości o porządek na swoich nieruchomościach i odpowiedzialności na zasadzie ryzyka za działania osób trzecich prowadzące do zanieczyszczenia ich nieruchomości. Adresatem obowiązku i nakazu uregulowanego w art. 26 ust. 1 i 2 u.o.o. jest aktualny posiadacz odpadów, a nie "najwcześniejszy znany posiadacz odpadów". Nie ma znaczenia okoliczność, że toczy się postępowanie karne zmierzające do ustalenia sprawcy nieodpowiedniego postępowania z odpadami (art. 183 § 1 k.k.). Skarżąca, dopuszczając się zaniedbania w postaci stworzenia łatwego dostępu na teren nieruchomości (z dokumentacji fotograficznej dołączonej do akt administracyjnych wynika, że miejsce składowania odpadów nie było ogrodzone), nie może uwolnić się od odpowiedzialności i obowiązków publicznoprawnych. Bezskuteczne jest również powoływanie się przez skarżącą na przesłanki egzoneracyjne wymienione w art. 435 k.c. Obowiązek usunięcia odpadów jest obowiązkiem publicznoprawnym, a zatem odpowiedzialność Skarżącej wynika z mocy samego prawa – ustawy o odpadach – co jedynie zostało doprecyzowane i skonkretyzowane w zaskarżonej decyzji. Prowadzone postępowanie prokuratorskie (w sprawie nielegalnego składowania odpadów) nie było zagadnieniem wstępnym w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – nie doszło zatem do naruszenia powołanego przepisu. Organy prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.); nie został naruszony art. 80 ani art. 8 k.p.a.
Pismem z dnia 4 stycznia 2022 r. skarżąca (dalej także "skarżąca kasacyjnie") wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 29 września 2021 r., zaskarżając go w całości. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
1) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. przez nieprawidłowe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie w sposób rzetelny zgromadzono materiał dowodowy, w przypadku, gdy organ administracji nie poczynił żadnych skutecznych czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów;
2) naruszenie prawa materialnego, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 u.o.o. przez nieprawidłowe uznanie skarżącej za posiadacza odpadów w sytuacji dokonanego obalenia domniemania prawnego, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. przez nieprawidłowe uznanie, że obalenie domniemania, o którym mowa w powołanej normie prawnej, może odbyć się wyłącznie poprzez imienne wskazanie wytwórcy odpadów.
Ponadto skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 21 Konstytucji RP przez wydanie przez WSA w Bydgoszczy negatywnego orzeczenia dla skarżącej, z pominięciem wyrażonej w tej normie prawnej zasady ochrony prawa własności;
– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 22 Konstytucji RP przez wydanie przez WSA w Bydgoszczy negatywnego orzeczenia dla skarżącej, które zostało wydane z naruszeniem wyrażonej w wyżej wymienionej normie prawnej prawa do własności;
– art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 5 Konstytucji RP przez wydanie przez WSA w Bydgoszczy negatywnego orzeczenia dla skarżącej, które zostało wydane z naruszeniem zasady zrównoważonego rozwoju.
Skarżąca kasacyjnie wniosła – na podstawie art. 188 p.p.s.a. – o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oraz kosztów postępowania i zastępstwa procesowego przed WSA w Bydgoszczy według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i zarzut naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, niemniej jednak nieraz trzeba uczynić od tej zasady wyjątek – jest to celowe w szczególności wtedy, gdy od wykładni prawa materialnego w zakresie hipotezy konkretyzowanej normy zależy to, czy określone okoliczności faktyczne cechują się prawną doniosłością i wymagają wyjaśnienia, czy też nie. Dopiero po pełnym zrekonstruowaniu wspomnianej hipotezy można ocenić zarzut nawiązujący do obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady prawdy obiektywnej, zwłaszcza gdy zarzut ten wskazuje na niewłaściwy zakres postępowania dowodowego tudzież niekompletność poczynionych ustaleń faktycznych. W niniejszej sprawie należy zatem wpierw odnieść się do materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, na którą składają się przede wszystkim przepisy art. 26 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. Notabene art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. nie jest typowym przepisem prawa materialnego, gdyż – statuując domniemanie – modyfikuje reguły postępowania dowodowego, wynikające co do zasady z przepisów proceduralnych.
Zgodnie z art. 26 u.o.o. posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1). W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2). Z punktu widzenia wykładni tego przepisu istotne znaczenie mają ustawowe definicje odpadów (każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany – art. 3 ust. 1 pkt 6 u.o.o.) oraz posiadacza odpadów (wytwórca odpadów lub osoba fizyczna, osoba prawna oraz jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów, przy czym domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości – art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o.).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że: "Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o opadach może nastąpić tylko przez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot, przy czym ciężar przeprowadzenia dowodu w tym zakresie spoczywa na władającym powierzchnią ziemi (...). Władający powierzchnią ziemi może się zwolnić z odpowiedzialności za odpady tylko w jeden sposób – wykazując, że odpadem włada lub władał faktycznie inny podmiot, czyli wskazać wyraźnie na innego posiadacza odpadów. Tak więc obowiązek usunięcia odpadów ciąży na posiadaczu odpadów, a jego odpowiedzialność oparta jest na obiektywnym fakcie zalegania odpadów w miejscu do tego nieprzeznaczonym (...). Bez tak jednoznacznego określenia posiadacza odpadów realizacja celów ustawy byłaby znacząco utrudniona, a w niektórych przypadkach nawet niemożliwa. Zasadniczą intencją art. 26 ust. 2 tej ustawy jest skuteczne i szybkie usuwanie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Odpady zalegające w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania stanowią zagrożenie dla środowiska oraz zdrowia i życia ludzi" (wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2024 r., III OSK 7295/21). Założenie o możliwości obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. tylko przez wyraźne wskazanie na innego posiadacza odpadów implikuje tezę, w myśl której władający powierzchnią ziemi nie może uwolnić się od odpowiedzialności za odpady nawet wtedy, gdy powoła okoliczności świadczące o tym, że on sam – przy przyjęciu ogólnej definicji posiadania – ich posiadaczem de facto nie jest. Wynikający z odpowiedzialności opartej przesłankach obiektywnych administracyjnoprawny nakaz usunięcia odpadów tudzież jego wykonanie nie pozbawia adresata tegoż nakazu możliwości dochodzenia roszczeń od osób, z których winy dany stan rzeczy powstał.
Ustawa o odpadach nie definiuje pojęcia władającego powierzchnią ziemi. Mając jednak na uwadze jej art. 1, zgodnie z którym określa ona środki służące ochronie środowiska, życia i zdrowia ludzi zapobiegające i zmniejszające negatywny wpływ na środowisko oraz zdrowie ludzi wynikający z wytwarzania odpadów i gospodarowania nimi oraz ograniczające ogólne skutki użytkowania zasobów i poprawiające efektywność takiego użytkowania – można tu sięgnąć do definicji zawartej w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z tym przepisem władającym powierzchnią ziemi jest właściciel nieruchomości, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot władający gruntem – podmiot ujawniony jako władający.
W świetle powyższych uwag sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt. 19 u.o.o. "przez nieprawidłowe uznanie, że obalenie domniemania, o którym mowa w powołanej normie prawnej, może odbyć się wyłącznie poprzez imienne wskazanie wytwórcy odpadów" – jawi się jako niezasadny. Przyjęte przez Sąd I instancji założenia co do tego, w jaki sposób można obalić domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o., są prawidłowe i zgodne z ugruntowanym stanowiskiem sądów administracyjnych oraz doktryny. "Obecnie przyjmowane stanowisko zakłada, że władający powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady, co prawda może obalić zawarte w art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. domniemanie, że jest ich posiadaczem, ale jedynie przez wykazanie, iż odpadami faktycznie władał lub włada inny podmiot. Stanowisko to jest dość konsekwentnie przez sądy administracyjne podtrzymywane do dzisiaj i wynika z niego, że właściciel nieruchomości ma obowiązek dbać o swoją nieruchomość także i w taki sposób, aby nie dopuścić do prowadzenia na tej nieruchomości działalności nielegalnej z punktu widzenia przepisów o odpadach, w tym gromadzenia odpadów w miejscu na ten cel nieprzeznaczonym. W konsekwencji w sytuacji gdy tego nie dopilnuje i nie jest w stanie wskazać, kto jest faktycznym posiadaczem odpadów, jest obciążony obowiązkiem usunięcia odpadów z nieruchomości" (M. Górski, Usuwanie odpadów, Warszawa 2021, s. 134).
Skarżąca kasacyjnie nie wskazała innego posiadacza odpadów, a zatem nie obaliła domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 u.o.o. – w konsekwencji, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, istniały podstawy do uznania, że to ona jest posiadaczem odpadów. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób dopatrzeć się szczególnych, atypowych okoliczności, które mogły uzasadniać odstąpienie od utrwalonej wykładni i utrwalonej praktyki stosowania powołanego przepisu. Zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 w zw. z art. 26 ust. 1, 2 i 6 u.o.o. "przez nieprawidłowe uznanie skarżącej za posiadacza odpadów w sytuacji dokonanego obalenia domniemania prawnego, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości" – nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku. W tym kontekście warto dodać, że domniemanie, o którym mowa, implikuje powinność dbania przez "władającego powierzchnią ziemi" o jej stan i należyte zabezpieczenie. Wynikający z odpowiedzialności opartej na przesłankach obiektywnych administracyjnoprawny nakaz usunięcia odpadów ani jego wykonanie nie pozbawiają jednak adresata tegoż nakazu możliwości dochodzenia roszczeń od osób, z których winy dany stan rzeczy powstał.
Domniemanie z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. – jak już wyżej zaznaczono – w pewnym sensie zmienia reguły dowodzenia w postępowaniu administracyjnym i tym samym "ułatwia" niejako czynności jurysdykcyjne organu administracji publicznej. Ale cel jego ustanowienia jest dalej idący – jest ono instrumentem wprowadzonym z myślą o sprawnym i szybkim załatwieniu sprawy, która, z uwagi na swoją specyfikę, nieraz rozgrywa się w warunkach zbliżonych do tzw. nagłej konieczności administracyjnej; w warunkach zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi. Przez pryzmat tych założeń należało ocenić zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. "przez nieprawidłowe przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie w sposób rzetelny zgromadzono materiał dowodowy, w przypadku, gdy organ administracji nie poczynił żadnych skutecznych czynności zmierzających do ustalenia faktycznego posiadacza odpadów". Zarzut ten okazał się niezasadny. Okoliczność faktyczna stanowiąca podstawę domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. (to, że skarżąca kasacyjnie jest "władającym powierzchnią ziemi", na której znajdują się odpady) jest należycie wykazana i w istocie bezsporna. Natomiast okoliczności mogące wspomniane domniemanie obalić obowiązana była wykazać skarżąca kasacyjnie. Skarżąca kasacyjnie tego nie uczyniła – w szczególności nie zaoferowała ani nie naprowadziła na dowód wskazujący, że posiadaczem odpadów jest ktoś inny. Postępowanie karne ani postępowanie wyjaśniające w sprawie o wykroczenie nie doprowadziły do wykrycia sprawcy. W tej sytuacji Sąd I instancji słusznie stwierdził, że materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i jest kompletny, a tym samym nie doszło do naruszenia art. 77 § 1 k.p.a.
Poza zarzutami naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, zredagowanymi w nawiązaniu do podstaw kasacyjnych opisanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżąca kasacyjnie sformułowała dodatkowo zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z art. 21, art. 22 i art. 5 Konstytucji RP. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wymienione przepisy Konstytucji RP nie zostały naruszone. Gdy idzie o zasadę zrównoważonego rozwoju, to trudno dopatrzyć się uchwytnej konotacji między nią a zaskarżonym rozstrzygnięciem (skarżąca kasacyjnie też tej konotacji szerzej nie wyjaśnia), a tym bardziej trudno dopatrzyć się jej naruszenia. Z kolei naruszenie zasady ochrony własności, zdaniem skarżącej kasacyjnie, polega na tym, że "ma ona ponosić poważną odpowiedzialność tylko i wyłącznie dlatego, że jest właścicielem nieruchomości, którą upatrzyli sobie sprawcy czynu niedozwolonego oraz odpowiadać za proceder, na który nie miała żadnego wpływu". Odnosząc się do tej supozycji, trzeba stwierdzić, że decyzja nakazująca usunięcie odpadów, wydana – tak jak w niniejszej sprawie – przy prawidłowym zastosowaniu domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 in fine u.o.o. nie stanowi bezprawnej tudzież nieuzasadnionej ingerencji w wykonywanie prawa własności. W tym kontekście wypada też powtórzyć, że "władający powierzchnią ziemi", w szczególności właściciel – bacząc na odnośną regulację – obowiązany jest dbać o należyte i skuteczne zabezpieczenie nieruchomości, które, jeżeli jej ogrodzenie nie wchodzi w rachubę, może przybrać inne formy (monitoring, regularny dozór itp.)
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.