III OSK 1299/21

III OSK 1299/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Tamara Dziełakowska /sprawozdawca/
Teresa Zyglewska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6210 Dodatek mieszkaniowy
Hasła tematyczne
Dodatki mieszkaniowe
Sygn. powiązane
III SA/Łd 937/18 - Wyrok WSA w Łodzi z 2019-01-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 180
art. 3 ust. 3
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędziowie Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 stycznia 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 937/18 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2018 r. nr SKO.4113.58.2018 w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 24 sierpnia 2018 r. nr SKO.4113.58.2018 i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 21 czerwca 2018 r. znak: SOC.IV.71470/032092/18/143157/000003/18.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 22 stycznia 2019 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt III SA/Łd 937/18) oddalił skargę T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 24 sierpnia 2018 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 21 czerwca 2018 r. w przedmiocie przyznania dodatku mieszkaniowego.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z 21 czerwca 2018 r. Prezydent Miasta Łodzi przyznał T. J. dodatek mieszkaniowy na okres od 1 lipca do 31 grudnia 2018 r. w wysokości 95,01 złotych miesięcznie.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. J. , podnosząc, że w sprawie błędnie przyjęto, iż zwrot nadpłaconego podatku dochodowego stanowi dochód jego gospodarstwa domowego.
Decyzją z 24 sierpnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 ust. 1 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 570) oraz art. 2 – art. 7 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 180) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Jak wskazał organ odwoławczy skarżący, posiadający lokatorskie, spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 27,18 m2, złożył wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Z treści wniosku wynika, że we wskazanym lokalu prowadzi gospodarstwo domowe wraz żoną i w okresie ostatnich 3 miesięcy poprzedzających dzień jego złożenia osiągnął miesięczny dochód w przeliczeniu na jedną osobę w wysokości 643,90 złotych. Na dochód złożyły się emerytura żony za okres od marca do maja 2018 r., składka zdrowotna z PUP, zwrot nadpłaconego przez żonę podatku za 2017 r., który miał miejsce w marcu 2018 r. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego wyniósł 1.287,79 zł. Zdaniem Kolegium zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych za dochód skarżącego należy uznać wszystkie przychody finansowe uzyskane w okresie przyjmowanym do wyliczenia dodatku mieszkaniowego (tj. od marca do maja 2018 r.), które mogły zostać przez niego przeznaczone na pokrycie wydatków mieszkaniowych. Bez znaczenia pozostaje, za jaki okres ubiegającemu się o dodatek mieszkaniowy przysługiwały przychody faktycznie wypłacone w okresie trzech miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku. Istotne jest jedynie to, że świadczenia te, bez względu na okres, za jaki przysługiwały, rzeczywiście zasiliły budżet strony. Ponieważ w ww. przepisie nie wyłączono "zwrotu podatku" z katalogu dochodów branych pod uwagę przy ustalaniu wysokości dodatku mieszkaniowego, powoływane przez stronę okoliczności faktyczne nie mogą zostać uwzględnione.
Wskazując następnie na art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych organ odwoławczy wyjaśnił, że dodatek mieszkaniowy dla skarżącego stanowi różnicę pomiędzy wydatkami mieszkaniowymi wynoszącymi 249,54 zł, a 12% dochodu dwuosobowego gospodarstwa strony w kwocie 1.287,79 zł miesięcznie. Organ I instancji prawidłowo przyznał stronie dodatek mieszkaniowy w wysokości 95,01 zł miesięcznie.
Skargę na powyższą decyzję złożył T. J., podkreślając, że zwrot podatku jest dowodem wystąpienia kosztu, który został rozliczony, a rozliczenie podatku nie stanowi przychodu dla budżetu domowego. Nadto nie istnieje żaden przepis, który zwrot podatku klasyfikowałby jako zysk czy dochód.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Oddalając powyższą skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał na wstępie, że spór w niniejszej sprawie ogniskuje się wokół kwestii prawidłowości doliczenia przez organy administracji, do dochodu gospodarstwa domowego skarżącego, kwoty nadpłaconego przez jego żonę podatku dochodowego za rok 2017, co miało bezpośredni wpływ na wyliczoną wysokość dochodu ich gospodarstwa domowego, a tym samym rzutowało na wysokość przyznanego dodatku mieszkaniowego. Zdaniem Sądu, organy obu instancji dokonały w sprawie właściwych ustaleń faktycznych w oparciu o całościowo zebrany materiał dowodowy, zgodnie z wymogami procedury rozpoznały sprawę i orzekły w oparciu o prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa materialnego.
Następnie Sąd pierwszej instancji przytoczył regulacje art. 3 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 i art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych wskazując, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący posiada lokatorskie, spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni użytkowej 27,18 m2 i prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Tym samym spełnia warunek przyznania dodatku mieszkaniowego oraz przesłankę normatywnej powierzchni użytkowej lokalu. Kwestię sporną stanowi natomiast sposób wyliczenia przez organy wysokości dochodu gospodarstwa domowego skarżącego. Organy zaliczyły bowiem do dochodu dwuosobowego gospodarstwa domowego nie tylko emeryturę żony oraz składkę zdrowotną z Powiatowego Urzędu Pracy, ale i zwrot nadpłaconego przez żonę skarżącego podatku za 2017 r.
Analizując powyższą kwestię, Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że katalog przychodów uważanych za dochód, stanowiący podstawę przyznania dodatku mieszkaniowego zawiera art. 3 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, natomiast zakres świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu zawiera zdanie drugie art. 3 ust. 3 ustawy. Jak przyjmuje się w orzecznictwie, określenie w ww. ustawie "dochodu" jako "wszelkich przychodów" oznacza, że zaliczone są do niego wszystkie przysporzenia majątkowe poza wyjątkami wymienionymi w ustawie uzyskane faktycznie w okresie przyjmowanym do wyliczenia średniego dochodu. Z orzecznictwa poza koniecznością ustalania dochodu w jego faktycznej wysokości wynika też konieczność ścisłej interpretacji art. 3 ust. 3 ustawy. Odliczeniu od dochodu mogą bowiem podlegać tylko i wyłącznie świadczenia wymienione w powyższym przepisie, a stosowanie wykładni rozszerzającej stanowiłoby nadużycie prawa przez organy.
Wskazując na powyższe, zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie organy zasadnie uwzględniły w wysokości dochodu strony zwrot nadpłaconego przez jego żonę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2017 r. wypłacony w marcu 2018 r. Z brzmienia art. 3 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych wynika, że zwrot nadpłaconego podatku nie zawiera się w zamkniętym katalogu świadczeń niepodlegających wliczeniu do dochodu, a zatem nie można go pominąć określając dochód osoby ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Niezasadny jest więc zarzut skarżącego, że poprzez zaliczenie przez organ zwrotu nadpłaty podatku do dochodu doszło do rozszerzającej wykładni art. 3 ust. 3 ustawy. Wręcz przeciwnie, nieuwzględnienie w dochodzie strony zwrotu nadpłaconego podatku prowadziłoby do takiej wykładni.
W stanie faktycznym sprawy zwrócona kwota nadpłaty podatku w wysokości 207 zł wynika z tego, że wartość zaliczek na podatek pobranych przez płatnika w 2017 r. była wyższa niż wartość zobowiązania podatkowego ustalonego za ten rok podatkowy. W konsekwencji w 2017 r. nastąpiło uszczuplenie majątku gospodarstwa domowego skarżącego. Jeśli bowiem Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako płatnik pobrałby zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych w prawidłowej wysokości, wówczas stan majątkowy po stronie wnioskującej o przyznanie świadczenia byłby wyższy. Z kolei w 2018 r. poprzez wypłatę nadpłaconego podatku powstało po stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego przysporzenie, które należy zaliczyć do dochodu gospodarstwa domowego. Skoro bowiem w 2017 r. dochód rodziny skarżącego był niższy na skutek nadpłacenia podatku, to zwracana nadpłata tego podatku w 2018 r. musi być doliczona do dochodu będącego podstawą przyznania dodatku mieszkaniowego. Tym samym różnicę wynikającą z ponoszenia zaliczek w zawyżonym rozmiarze usunął późniejszy zwrot nadpłaty, powiększając stan majątkowy budżetu domowego skarżącego. Nie zasługują zatem na uwzględnienie twierdzenia skarżącego, iż zwrot nadpłaconego podatku nie jest przysporzeniem majątkowym.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.) oddalił skargę. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. J., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:
- naruszenie prawa materialnego:
1. art. 3 pkt 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2017 r. poz. 180 ze zm.) poprzez błędną jego wykładnię, a polegającą na niewłaściwym uznaniu, iż zwrot nadpłaconego podatku dochodowego stanowi dochód skarżącego i ma wpływ na wysokość przyznanego dodatku mieszkaniowego,
2. art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - j.t. Dz.U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176; ost.zm. Dz.U. z 2007 r. Nr 176, poz, 1243 w zw. z art. 72-73, art. 76 ustawy z 29 sierpnia 1997 r, - Ordynacja podatkowa - j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60; ost.zm. Dz.U, z 2007 r. Nr 120, poz. 818, poprzez uznanie że zwrot nadpłaconego podatku dochodowego stanowi dochód skarżącego.
Przedstawione uchybienie prawa materialnego nastąpiło już na etapie administracyjnego stosowania prawa. W postępowaniu sądowoadministracyjnym nie dostrzeżono ww. naruszenia prawa materialnego. Z tego powodu strona skarżąca podnosi zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p. p. s. a, oraz art 151 p. p. s. a. poprzez nietrafne oddalenie skargi w sytuacji, gdy absolutnie istniały podstawy do jej uwzględnienia w oparciu o uchybienia w zakresie prawa materialnego,
- naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w naruszeniu:
3. art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) poprzez wadliwe zastosowanie, to jest nieprawidłowe przeprowadzenie kontroli legalności działalności administracji w niniejszej sprawie poprzez uchylenie się od wykonania pełnej kontroli legalności decyzji w zakresie prawa procesowego;
4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi mimo naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a. poprzez uznanie, że zwrot nadpłaconego podatku dochodowego stanowi dochód;
W ocenie skarżącego, gdyby Sąd pierwszej instancji dostrzegł przedstawione wyżej uchybienia procesowe, uchyliłby zaskarżone decyzje, ponieważ uchybienia te niewątpliwie wpłynęły na wynik sprawy.
W oparciu o tak skonstruowane podstawy skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, które to koszty nie zostały uiszczone w całości ani w części.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej NSA z 29 czerwca 2022 r. na podstawie art. 15 zzs4 ust. 1 i 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne z uwagi na to, że przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku nie jest możliwe (brak zgody wszystkich stron na przeprowadzenie rozprawy w trybie zdalnym), o czym poinformowano strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy.
Jako błędnie skonstruowane, a przez to niezasadne należało ocenić podniesione w skardze kasacyjnej oba zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 1 § 1 P.u.s.a. w związku z art. 3 § 1 P.p.s.a. stwierdzić należało, że przepisy te jako przepisy prawa ustrojowego wyznaczające zakres kognicji sądu administracyjnego nie mogą – co do zasady – stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, także we wzajemnym powiązaniu. W okolicznościach niniejszej sprawy nie stanowiło wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę wydanych przez organy administracyjne decyzji według kryterium zgodności z prawem, natomiast strona skarżąca nie wyjaśniła, na czym miałoby polegać "uchylenie się od wykonania pełnej kontroli legalności decyzji w zakresie procesowego". I chociaż w drugim zarzucie naruszenia przepisów postępowania strona skarżąca podniosła, że organ naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., jednakże również i w tym przypadku nie odniosła tego ani do konkretnych okoliczności rozpoznawanej sprawy, ani sposobu prowadzenia przez organ odwoławczy postępowania, ani prawidłowości uzasadnienia faktycznego wydanej decyzji, do których to odwołują się powyższe przepisy. Ocena z kolei, czy zwrot nadpłaconego podatku dochodowego stanowi dochód może zostać dokonana wyłącznie w ramach oceny zarzutu naruszenia prawa materialnego.
Analizując następnie tę kwestię, stwierdzić należy, że zgodnie z treścią art. 3 ust. 3 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydana zaskarżonej decyzji) "[z]a dochód uważa się wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz po odliczeniu składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie chorobowe, określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zostały już zaliczone do kosztów uzyskania przychodu. Do dochodu nie wlicza się świadczeń pomocy materialnej dla uczniów, dodatków dla sierot zupełnych, jednorazowych zapomóg z tytułu urodzenia się dziecka, dodatku z tytułu urodzenia dziecka, pomocy w zakresie dożywiania, zasiłków pielęgnacyjnych, zasiłków okresowych z pomocy społecznej, jednorazowych świadczeń pieniężnych i świadczeń w naturze z pomocy społecznej, dodatku mieszkaniowego, dodatku energetycznego, zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w 2007 r., świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220), świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195 i 1579 oraz z 2017 r. poz. 60), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 575, 1583 i 1860 oraz z 2017 r. poz. 60)".
Z treści powołanego art. 3 ust. 3 ustawy wynika zatem, że przez dochód należy rozumieć "wszelkie przychody" strony ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Nie ma przy tym znaczenia, czy dany przychód został otrzymany jednorazowo czy też jest on uzyskiwany regularnie. Przy interpretacji zwrotu "wszelkie przychody" nie można jednak pominąć, że dochodem są wszelkie przychody po odliczeniu kosztów ich uzyskania oraz składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz chorobowe. Taka konstrukcja art. 3 ust. 3 ustawy wymaga, aby użyty w nim zwrot "wszelkie przychody" był wiązany z tymi dochodami, od których należy i można odliczyć koszty ich uzyskania, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.
W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że termin "wszelkie" ma charakter kwantyfikatora ogólnego, bo odnosi się do wszystkich, jednakże w art. 3 ust. 3 ustawy nie chodzi o wszystkie źródła przychodów, ale o te, od których istnieje obowiązek odliczania kosztów ich uzyskania oraz składek ubezpieczeniowych i zdrowotnych. Zakres pojęciowy zwrotu "wszelkie" zostaje bowiem osłabiony w ten sposób, że musi obejmować wszystkie dochody, które uzyskać może podmiot występujący o dodatek mieszkaniowy. W tej części przepisu ustawodawca wskazał wyłączenia przychodów niepodlegających wliczaniu do dochodu, przy czym wyliczenie to zostało ograniczone do konkretnych form, które ustawodawca wymienia (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2014 r. sygn. akt I OSK 3022/13 – orzeczenia przywołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając powyższe na uwadze, przyjąć należy, że w analizowanym przepisie nie chodzi o wszystkie źródła przychodów, ale o przychody, od których istnieje obowiązek odliczania kosztów ich uzyskania oraz składek ubezpieczeniowych i zdrowotnych. Takiego rozumienia art. 3 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy nie zmienia zawarte w zdaniu drugim tego przepisu wyliczenie rodzajów przychodów nie podlegających wliczeniu do dochodu, gdyż wskazanie tych przychodów nie stanowi wyjątku od użytego w zdaniu pierwszym terminu "wszelkie przychody", a jest jedynie wskazaniem rodzajów świadczeń, których przyznanie pozostaje bez wpływu na ustalenie dochodu wnioskodawcy. Pojęcie "przychodu" należy łączyć z korzyścią zewnętrzną w stosunku do majątku wnioskodawcy, czyli z korzyścią pochodzącą z innego źródła niż jego majątek. Jako przykład w orzecznictwie wskazuje się na nadpłatę czynszu rozliczoną w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego, która stanowi w istocie zwrot własnych środków wnioskodawcy pochodzących z emerytury, uiszczonych wcześniej tytułem czynszu. Takiej korzyści w postaci nadpłaty nie można traktować jako darowizny czy też innego przysporzenia pochodzącego spoza majątku strony. Ponadto od zwróconej kwoty tytułem nadpłaconego czynszu nie odlicza się kosztów uzyskania przychodu i składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem nie było podstaw prawnych do przyjęcia, że tego rodzaju nadpłata stanowi dochód w rozumieniu art. 3 ust. 3 ustawy (por. wyroki NSA z 25 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 379/19 oraz z 20 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 2840/21). Podobnie należało kwalifikować zwrot nadpłaty z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, który również stanowi zwrot własnych środków wnioskodawcy pochodzących z emerytury, a od którego nie odlicza się kosztów uzyskania przychodu i składek na ubezpieczenia społeczne, a więc niespełniającego ww. kryteriów określonych w art. 3 ust. 3 ustawy.
Zwrócić ponadto należy uwagę, że przepis art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych nie daje podstaw do odliczenia od dochodu uzyskiwanego przez wnioskodawcę (lub jego małżonkę) podatku od osób fizycznych, to jest przyjęcia do obliczenia tego dochodu otrzymywanej przez niego emerytury netto. Do obliczeń na potrzeby ustalania prawa do dodatku mieszkaniowego przyjmuje się dochód w kwocie brutto (wyroki NSA z 22 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 1029/16 oraz z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 775/19).
Tym samym, skoro ustawa o dodatkach mieszkaniowych przy obliczaniu dochodu nie uwzględnia tego, czy i w jakiej wysokości od dochodu został zapłacony podatek, to tym bardziej nie można tego rozliczenia traktować jako źródła uzyskania dochodu. Opisany w art. 3 ust. 3 ustawy o dodatku mieszkaniowym mechanizm uznać należy za celowy zabieg ustawodawcy, bowiem nie uregulowano w nim sytuacji odwrotnej do niniejszej, a więc gdy w wyniku rozliczenia roku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych zaistniałaby niedopłata, a która faktycznie pomniejszałaby dochody wnioskodawcy. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że w innych regulacjach prawnych ustawodawca wyraźnie wskazuje na konieczność uwzględniania należnego podatku dochodowego od osób fizycznych przy obliczaniu dochodu – np. ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- art. 3 pkt 1), czy ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. - art. 8 ust. 3 pkt 1). W ustawie o dodatku mieszkaniowym ustawodawca natomiast celowo posłużył się kryterium dochodowym brutto.
Z uwagi na wskazaną argumentację Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaprezentowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi jak i organy administracyjne rozpoznające niniejszą sprawę wykładnia art. 3 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych pozostawałaby w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości społecznej, o jakiej mowa w art. 2 Konstytucji RP. Unormowania, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy nie można bowiem interpretować w oderwaniu od celu, któremu służy instytucja dodatków mieszkaniowych. Celem tym jest wsparcie osób będących w trudnej sytuacji materialnej, których nie stać na ponoszenie kosztów związanych z mieszkaniem, stanowiącym podstawową potrzebę. Uprawnienie do tej formy wsparcia oparte jest o kryterium dochodowe gospodarstwa domowego, a nie o kryterium majątkowe.
Z tych też przyczyn na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 3 ust. 3 ustawy o dodatku mieszkaniowym (zarzut 1).
Na uwzględnienie nie zasługiwał z kolei zarzut naruszenia art. 14 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w związku z art. 72 – 73, art. 76 Ordynacji podatkowej, które to przepisy nie miały zastosowania w sprawie, bowiem nie odwołuje się do nich powyżej analizowane pojęcie "dochodu".
Uznając natomiast, że przy niekwestionowanym stanie faktycznym sprawy jej istota została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając zaskarżony wyrok, rozpoznał skargę i uchylił wydane przez organy administracyjne decyzje na podstawie art. 188 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), w brzmieniu nadanym przez art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1090). Zgodnie z ww. regulacją "[w] okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich Naczelny Sąd Administracyjny nie jest związany żądaniem strony o przeprowadzenie rozprawy (...)", w okresie tym "wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu". Stosownie do ustępu 3 ww. artykułu "[p]rzewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznanie sprawy było konieczne z uwagi na długość toczącego się postępowania sądowego. Nadto ze względów technicznych nie jest możliwe we wszystkich sprawach, w których nie zrzeczono się rozprawy, przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Strony uprzedzono o takim trybie rozpoznania sprawy i umożliwiono im zajęcie ostatecznego stanowiska w sprawie pisemnie.