III OSK 1297/23

III OSK 1297/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /sprawozdawca/
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Ochrona danych osobowych
Sygn. powiązane
II SA/Wa 325/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-24
III OZ 671/22 - Postanowienie NSA z 2022-11-18
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art.145 par.1 pkt 1 lit.c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art.7, art.11, art.77 par.1, art.80 i art.107 par.1 i 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1781
art.7
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Ireneusz Dukiel (spr.) Protokolant: asystent sędziego Marita Sikora po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 325/22 w sprawie ze skargi P. z siedzibą w W. na decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 6 grudnia 2021 r. nr DS.523.5105.2021.ZS.WWB w przedmiocie przetwarzania danych osobowych I. oddala skargę kasacyjną; II. zasądza od E. S. na rzecz P. S.A. z siedzibą w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 325/22, po rozpoznaniu skargi P. S.A. z siedzibą w W. (dalej jako strona, spółka lub skarżąca spółka), uchylił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej jako organ) z dnia 6 grudnia 2021 r., nr DS.523.5105.2021.ZS.WWB, w przedmiocie przetwarzania danych osobowych (pkt 1) oraz zasądził od organu na rzecz spółki kwotę 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 2).
Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
E. S. (dalej jako uczestniczka postępowania lub skarżąca kasacyjnie) w dniu 12 sierpnia 2021 r. złożyła organowi skargę w zakresie przetwarzania przez spółkę jej danych osobowych pozyskanych ze źródeł zewnętrznych (media społecznościowe).
Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, opisaną na wstępie decyzją, wydaną na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t. jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1781 ze zm., dalej u.o.d.o.) oraz art. 5 ust. 1 lit. c), art. 9 ust. 1, art. 58 ust. 2 lit. g) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 2016.119.1 ze zm., dalej RODO), nakazał spółce usunięcie danych osobowych uczestniczki postępowania w zakresie dotyczącym jej aktywności w mediach społecznościowych na portalu Facebook, tj. informacji o wpisach, ich treści oraz udostępnieniach postów, które ujawniają poglądy polityczne, światopoglądowe oraz przekonania.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że dane pozyskane przez spółkę na temat aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych w związku z przeprowadzaną w ramach zwolnień grupowych weryfikacją przestrzegania polityki medialnej, nie znajdują podstaw w art. 6 ust. 1 i art. 9 ust. 1 RODO. Pracodawca nie może bowiem co do zasady gromadzić informacji zamieszczanych przez pracowników w mediach społecznościowych, zawierających ich poglądy i przekonania, na potrzeby realizacji swoich wewnętrznych procedur. Narusza to prawo do prywatności pracownika zwłaszcza w sytuacji, gdy nie wyraził on zgody na tego rodzaju ingerencję ze strony pracodawcy, jak miało to miejsce w rozpatrywanym przypadku. Skoro zaś do pozyskania przedmiotowych danych doszło na drodze pozaprawnej, to nie można ich następczo przetwarzać w jakimkolwiek celu.
Stąd też zdaniem organu w analizowanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 9 ust. 2 RODO, co skutkowało koniecznością zobowiązania strony do przywrócenia stanu zgodnego z prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Warszawie strona zarzuciła organowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art., 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 lit. f), art. 9 ust. 2 lit. b) i e), art. 17 ust. 1 lit. e) RODO oraz art. 222 i art. 223 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. jedn.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm., dalej k.p.).
Uzasadniając skargę strona podała, że organ błędnie zakwalifikował dostępne zrzuty ekranu z wpisami uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych jako dotyczące jej poglądów politycznych, światopoglądu, czy też innych informacji o charakterze prywatnym. Uczestniczka postępowania bowiem wypowiadał się na forum publicznym jako pracownik spółki, formułując sądy na temat jej funkcjonowania i władz, co było sprzeczne z obowiązującą polityką medialną spółki oraz prowadziło do naruszenia obowiązków pracowniczych w zakresie dbałości o dobro zakładu pracy oraz przestrzegania zasad współżycia społecznego. Nadto uzyskane informacje o tego rodzaju aktywności uczestniczki postępowania pochodziły ze zgłoszenia sygnalisty (nie zaś monitoringu pracowniczego), które spółka miała prawo przetwarzać w toku swojej działalności. Tym bardziej, że działalność ta wynikała z przyjętego porozumienia ze związkami zawodowymi o zwolnieniach grupowych, stanowiącego źródło prawa pracy, czego organ w żaden sposób nie wziął pod uwagę. Pominął on również okoliczność toczącego się sporu sądowego spółki z uczestniczką postępowania, przez co znacząco ograniczył możliwość prawa do obrony interesów spółki bez istnienia ku temu wyraźnej podstawy prawnej.
Mając na uwadze wskazane argumenty skarżąca spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o umorzenie postępowania, a także zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji oraz wniósł o oddalenie wywiedzionej przez spółkę skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając skargę uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie, gdyż organ wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się naruszenia postępowania administracyjnego, tj. art. 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 u.o.d.o. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W motywach podjętego orzeczenia Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ nie wyjaśnił w oparciu o jaki materiał dowodowy ustalił, iż dane dotyczące aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych, o których mowa w sentencji decyzji, ujawniają jej "poglądy polityczne, światopoglądowe oraz przekonania". Organ nie wykazał również, aby gromadzone przez spółkę dane osobowe pracownika dotyczyły w istocie jego danych wrażliwych. Z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie dokumenty zostały poddane ocenie oraz które z wpisów uznano za wpisy zawierające dane sensytywne. Ponadto w ocenie Sądu Wojewódzkiego organ nie wykazał, że przetwarzane informacje dotyczą życia prywatnego uczestniczki postępowania. W toku postępowania administracyjnego spółka podnosiła zaś, że wypowiedzi uczestniczki postępowania na portalu społecznościowym stanowią naruszenie postanowień Polityki Medialnej Spółki, bowiem godzą w jej dobre imię, zawierają pomówienia oraz duży ładunek negatywnych emocji, przyczyniając się do podburzania innych pracowników przeciwko spółce. Sąd pierwszej instancji wskazał, że analizując treść zaskarżonej decyzji nie sposób nie dostrzec, iż organ akcentując "prywatny" charakter aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych, nie wziął pod uwagę, że weryfikacji przez spółkę podlegały przejawy aktywności uczestniczki w internecie podane do publicznej wiadomości, m.in. polegające na umieszczeniu przez nią informacji na ogólnodostępnych forach internetowych. Ponadto Sąd Wojewódzki zauważył, że wbrew twierdzeniu organu, w zaskarżonej decyzji nie przedstawiono wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, jak również zabrakło dokładnego wyjaśnienia motywów przyjętego rozwiązania.
W konkluzji WSA stwierdził, że przedstawione naruszenia norm postępowania administracyjnego skutkują koniecznością uchylenia decyzji, a jednocześnie uniemożliwiają Sądowi ustosunkowanie się do zawartych w skardze zarzutów naruszenia norm prawa materialnego. Tym samym Sąd Wojewódzki skonstatował, że w niniejszej sprawie przedwczesna byłaby ocena, czy doszło do naruszenia przepisów dotyczących przetwarzania danych osobowych.
Z tych przyczyn Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej u.p.p.s.a.) oraz na zasadzie art. 200 i art. 205 § 2 u.p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz skarżącej spółki koszty postępowania sądowego, w tym koszty zastępstwa procesowego.
Z powyższym wyrokiem nie zgodziła się uczestniczka postępowania, która w wywiedzionej skardze kasacyjnej zakwestionowała go w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 u.o.d.o. poprzez błędne uwzględnienie skargi spółki, w sytuacji gdy zaskarżona decyzja organu odpowiadała wymogom formalnym, m.in. co do rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego sprawy, zaś organ w ramach decyzji w sposób prawidłowy wyjaśnił stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co skutkowało brakiem oddalenia skargi na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.
W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 2 RODO poprzez błędne uznanie, że aktywność skarżącej kasacyjnie w mediach społecznościowych może podlegać weryfikacji przez spółkę, zaś informacje te mogły być zgromadzone przez spółkę pomimo braku spełnienia przesłanek z art. 6 ust. 1 oraz art. 9 ust. 2 RODO, w sytuacji gdy informacje zamieszczane przez uczestniczkę postępowania ujawniały jej poglądy polityczne, światopoglądowe, przynależność związkową i przekonania, zaś spółka nie informowała uczestniczki postępowania o gromadzeniu i przetwarzaniu danych osobowych przed dniem 22 stycznia 2021 r., tj. przed wprowadzeniem "Instrukcji weryfikacji przestrzegania polityki medialnej i hejtu w spółce (...)".
Skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, zaś w przypadku uznania, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji, a także zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania w drugiej instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną spółka odniosła się do powołanych przez uczestniczkę postępowania zarzutów, uznała ich bezzasadność oraz stwierdziła, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął sprawę. Stąd też spółka wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej uczestniczki postępowania w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej u.p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 u.p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia wyznaczającym granice kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Na podmiocie wnoszącym skargę kasacyjną spoczywa obowiązek wyznaczenia jej granic poprzez prawidłowe sformułowanie podstaw zaskarżenia - zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zaskarżone skargą kasacyjną orzeczenie sądu pierwszej instancji przez pryzmat podniesionych w niej naruszeń prawa. Możliwość przeprowadzenia tej kontroli uzależniona jest od identyfikowalności tych naruszeń. Innymi słowy, Naczelny Sąd Administracyjny może przeprowadzić kontrolę orzeczenia Sądu pierwszej instancji, jeżeli w skardze kasacyjnej powołano konkretne przepisy prawa, które w ocenie wnoszącego ten środek zaskarżenia zostały naruszone.
Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że wniesiona przez uczestniczkę postępowania skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W sytuacji oparcia skargi kasacyjnej zarówno na zarzutach materialnych, jak i procesowych, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu zazwyczaj podlegają te ostatnie, albowiem ich zasadności wykluczają możliwość merytorycznego odniesienia się do pozostałych zarzutów kasacyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1293/13, oraz z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II GSK 937/12 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła wyrokowi Sądu pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 7 u.o.d.o., ponieważ w jej przekonaniu uchylona decyzja spełniała wymogi formalne co do rozstrzygnięcia i co do uzasadnienia, zarówno faktycznego jak i prawnego. W ocenie skarżącej kasacyjnie organ prawidłowo wyjaśnił zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy.
Oceniając zasadność powyższego zarzutu trzeba wpierw podnieść, że przebiegiem postępowania wyjaśniającego sprawę, prowadzonego na podstawie przepisów k.p.a., rządzi zasada oficjalności. Przepis art. 77 § 1 k.p.a., będący rozwinięciem zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazuje organom administracyjnym wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, natomiast art. 80 k.p.a. nakazuje dokonać oceny całego materiału dowodowego i władcze stwierdzenie, czy dana okoliczność została udowodniona. Co ważne, udowodnienie wiąże się z uzyskaniem przez organ wewnętrznej pewności co do zgodności ustalonego w sprawie stanu faktycznego z rzeczywistym przebiegiem ustalonych faktów w rzeczywistości - zwykle rzeczywistości minionej. Stanowisko organu musi być zatem udokumentowane, na co składa się istnienie w aktach sprawy administracyjnej obiektywnego środka dowodowego, będącego nośnikiem informacji o przebiegu zdarzenia. Pewność taka uzyskiwana jest w skutek dokonania swobodnej oceny dowodów i innych materiałów zgromadzonych w toku postępowania, a ocena sprowadza się do stwierdzenia wiarygodności i mocy dowodowej środków dowodowych, w oparciu o które dokonano ustalenia stanu faktycznego, a w razie potrzeby na dyskwalifikacji innych środków dowodowych, co wiązać się może z brakiem ich wiarygodności lub mocy dowodowej.
Istotą natomiast uzasadnienia prawnego i faktycznego, o którym mowa w art. 107 § 3 k.p.a., jest przedstawienie toku myślenia, rozumowań i rozważań organu prowadzących do rozstrzygnięcia, co następuje przez wskazanie podstawy prawnej oraz faktycznej rozstrzygnięcia. Rozumowania w aspekcie uzasadnienia prawnego mają charakter rozumowań prawniczych prowadzonych zgodnie z zasadami rządzącymi tego rodzaju rozumowaniami i nakierowane są na wskazanie i przytoczenie formalnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sprowadzają się one zatem do przedstawienia treści decyzji walidacyjnej i decyzji wykładniczej oraz przebiegu procesów myślowych, które doprowadziły do ich treści organ. Z kolei uzasadnienie faktyczne sprowadza się do zaprezentowania stronie myślenia skoncentrowanego na treści decyzji dowodowej przez wskazanie środków dowodowych i faktów prawotwórczych udowodnionych za pomocą poszczególnych środków oraz reguł, które pozwoliły dany środek uznać za przydatny, autentyczny, wiarygodny, czyli odpowiadający prawdzie, jak również przypisać mu moc dowodową, czyli zdolność faktyczno-prawną do bycia przez dany środek dowodowy dowodem zgodnym z prawem w konkretnej sprawie.
Biorąc pod uwagę zarzuty skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż sporządzone w poddanej kontroli decyzji uzasadnienie nie odpowiada wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a. Powyższe uchybienie jest konsekwencją braku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. zgodnego z art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto uchybienie to wynika z naruszenia zasady dokonywania oceny wskazanej w art. 80 k.p.a.
Nie można bowiem zaprzeczyć, że stanowisko organu nie nosiło cech kompleksowego i konkretnego odniesienia się do wszystkich istotnych zagadnień związanych z oceną charakteru wpisów uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych, a w szczególności ich sensytywnego waloru. Zabrakło precyzyjnego oznaczenia treści uznanych za naruszające prywatność uczestniczki postępowania i ingerujących w sferę jej życia osobistego. Dodatkowo organ nie przeanalizował rzetelnie okoliczności ich zamieszczenia, zasięgu oddziaływania oraz grona adresatów. W konsekwencji więc Sąd Wojewódzki zasadnie uznał, że organ wydając decyzję nie dał wyrazu wiążącym go regułom dowodowym, nakazującym dokonanie obiektywnej oceny zasadności przetwarzania przez spółkę aktywności uczestniczki postępowania w mediach społecznościowych.
Z tych względów zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania okazały się niezasadne.
W odniesieniu natomiast do zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 w zw. z art. 9 ust. 1 w zw. art. 9 ust. 2 RODO, należy podnieść, że Sąd Wojewódzki nie dokonał oceny merytorycznej zarzucanych przez spółkę w skardze przepisów prawa materialnego właśnie z uwagi na uprzednio przedstawione naruszenia norm postępowania administracyjnego. Sąd pierwszej instancji wyraźnie wskazał, że w tej sytuacji w niniejszej sprawie przedwczesna byłaby ocena, czy doszło do naruszenia przepisów dotyczących przetwarzania danych osobowych. Zarzucanie wobec tego Sądowi pierwszej instancji, że naruszył prawo materialne poprzez błędną ocenę przesłanek wskazanych w art. 6 ust. 1 i art. 9 ust. 2 RODO jest zatem zarzutem oczywiście chybionym.
Reasumując należało stwierdzić, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, gdyż żaden z podniesionych w niej zarzutów nie zasługiwał na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był więc do oddalenia skargi kasacyjnej na zasadzie art. 184 u.p.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji niniejszego wyroku.
O kosztach postępowania sądowego, sprowadzających się do zasądzenia od uczestniczki postępowania na rzecz spółki kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 240 zł, orzeczono w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 204 pkt 2 u.p.p.s.a.