III OSK 1287/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-09
NSAAdministracyjneWysokansa
samorząd terytorialnyradnywygaśnięcie mandatuzakaz łączenia funkcjidziałalność gospodarczamienie powiatukontrola administracyjnaprawo administracyjne

NSA oddalił skargę kasacyjną radnego, który kwestionował wygaśnięcie mandatu z powodu prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia powiatu.

NSA rozpoznał skargę kasacyjną radnego J. B. od wyroku WSA w Poznaniu, który utrzymał w mocy zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego o wygaśnięciu mandatu radnego. Powodem było naruszenie zakazu łączenia mandatu z działalnością gospodarczą wykorzystującą mienie powiatu, polegającą na sprzedaży towarów przez spółdzielnię, której radny był prezesem, na rzecz jednostek powiatowych. Sąd uznał, że radny zarządzał spółdzielnią, a faktury wystawiane na rzecz powiatu, w tym z odroczonym terminem płatności i rabatami, świadczyły o wykorzystaniu mienia powiatu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną wniesioną przez radnego J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który oddalił jego skargę na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego. Zarządzenie to stwierdzało wygaśnięcie mandatu radnego z powodu naruszenia zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem działalności gospodarczej z wykorzystaniem mienia powiatu. Wojewoda ustalił, że radny, będący prezesem zarządu spółdzielni, prowadził działalność gospodarczą, a spółdzielnia dokonywała sprzedaży na rzecz jednostek organizacyjnych powiatu, co potwierdzały liczne faktury, w tym z preferencyjnymi warunkami. Sąd pierwszej instancji uznał te ustalenia za zasadne. W skardze kasacyjnej radny zarzucał m.in. błędną wykładnię art. 25b ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym oraz naruszenie przepisów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania za nieuzasadnione, wskazując, że ustalenia WSA znajdują potwierdzenie w aktach sprawy i że uzasadnienie wyroku spełnia wymogi formalne. Odnosząc się do prawa materialnego, NSA podkreślił, że zakaz z art. 25b ust. 1 u.s.p. ma na celu ochronę zaufania publicznego i zapobieganie uprzywilejowanemu wykorzystywaniu mienia komunalnego. Sąd podzielił stanowisko WSA, że radny jako prezes zarządu spółdzielni zarządzał jej działalnością, a faktury wystawiane na rzecz powiatu, w tym z odroczonym terminem płatności i rabatami, świadczyły o wykorzystaniu mienia powiatu. NSA odrzucił argumentację skarżącego, że sprzedaż w placówkach ogólnodostępnych nie stanowi naruszenia, podkreślając, że przepis nie ogranicza się do własności czy zarządzania mieniem, a pojęcie 'wykorzystania' jest szerokie. Sąd uznał, że naruszenie przepisów antykorupcyjnych jest na tyle poważne, że uzasadnia wygaśnięcie mandatu, a odmienne rozstrzygnięcie w innej sprawie nie jest wiążące. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, prowadzenie takiej działalności stanowi naruszenie zakazu, ponieważ pojęcie 'wykorzystania mienia' jest szerokie i obejmuje wszelkie formy korzystania z mienia komunalnego w ramach działalności gospodarczej, w tym sprzedaż towarów z mienia powiatu, nawet jeśli odbywa się to na zasadach ogólnodostępnych, a radny uzyskuje z tego tytułu korzyści majątkowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że radny jako prezes zarządu spółdzielni zarządzał jej działalnością. Faktury wystawiane na rzecz powiatu, w tym z odroczonym terminem płatności i rabatami, świadczyły o wykorzystaniu mienia powiatu. Taka wykładnia przepisu ma na celu ochronę zaufania publicznego i zapobieganie uprzywilejowanemu wykorzystywaniu mienia komunalnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (11)

Główne

u.s.p. art. 25b § 1

Ustawa o samorządzie powiatowym

Zakazuje radnemu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia powiatu, w którym uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem lub pomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.

K.w. art. 383 § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy

Określa, że wygaśnięcie mandatu radnego następuje w przypadku naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności.

Pomocnicze

u.s.p. art. 85a § 2

Ustawa o samorządzie powiatowym

P.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców art. 3

Definiuje działalność gospodarczą.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 31 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykorzystanie mienia powiatu przez spółdzielnię, której radny jest prezesem, poprzez sprzedaż towarów na rzecz jednostek powiatowych, nawet z preferencyjnymi warunkami, stanowi naruszenie zakazu z art. 25b ust. 1 u.s.p. Pojęcie 'wykorzystania mienia' jest szerokie i obejmuje wszelkie formy korzystania z mienia komunalnego w ramach działalności gospodarczej. Naruszenie przepisów antykorupcyjnych jest na tyle poważne, że uzasadnia wygaśnięcie mandatu radnego. Sąd nie jest związany odmiennym rozstrzygnięciem w innej sprawie dotyczącej innych stron.

Odrzucone argumenty

Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (art. 133 § 1, art. 141 § 4 P.p.s.a.) Błędna wykładnia art. 25b ust. 1 u.s.p. poprzez przyjęcie, że sprzedaż na zasadach ogólnodostępnych nie stanowi naruszenia. Przyjęcie, że przepis art. 25b ust. 1 u.s.p. ma charakter bezwzględny. Naruszenie art. 2 i 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady zaufania do władz publicznych i brak wszechstronnego rozważenia okoliczności. Naruszenie przepisów postępowania poprzez bezkrytyczne przyjęcie argumentacji organu i nieustosunkowanie się do specyfiki zakupów w hurtowni skarżącego.

Godne uwagi sformułowania

Osoba uczestnicząca w procesie podejmowania istotnych rozstrzygnięć dotyczących powiatowej wspólnoty samorządowej nie powinna prowadzić działalności gospodarczej ani zarządzać taką działalnością z wykorzystaniem mienia powiatowego na uprzywilejowanych zasadach. Radny jest osobą zaufania społecznego. Wykorzystywanie mienia komunalnego powiatu na uprzywilejowanych zasadach w prowadzonej działalności gospodarczej mogłoby podważyć zaufanie wyborców do radnego. Przepis art. 25b ust. 1 u.s.p. stanowi ustawową gwarancję realizacji zaufania społecznego. Norma art. 25b ust. 1 u.s.p. nie ogranicza zakazu do 'własności' ani do 'zarządzania' mieniem komunalnym, lecz używa znacznie pojemniejszego określenia: 'wykorzystanie mienia'. Wykorzystanie mienia komunalnego jest wystarczającą przesłanką do wygaśnięcia mandatu radnego i nie ma znaczenia, czy przy wykorzystaniu tego mienia komunalnego radny odniósł korzyści, czy też nie.

Skład orzekający

Małgorzata Masternak - Kubiak

przewodniczący sprawozdawca

Piotr Korzeniowski

sędzia

Kazimierz Bandarzewski

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów antykorupcyjnych dotyczących radnych, w szczególności zakazu łączenia mandatu z działalnością gospodarczą wykorzystującą mienie samorządu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji radnego powiatowego i jego powiązań ze spółdzielnią prowadzącą działalność z mieniem powiatu. Może wymagać analizy w kontekście konkretnych przepisów samorządowych i faktycznych okoliczności sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konfliktu interesów i zasad etyki w samorządzie terytorialnym, co jest istotne dla prawników i obywateli zainteresowanych funkcjonowaniem lokalnej administracji.

Radny stracił mandat za sprzedaż towarów spółdzielni samorządowi. NSA wyjaśnia, co to znaczy 'wykorzystywanie mienia powiatu'.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1287/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Korzeniowski
Symbol z opisem
6262 Radni
6412 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące powiatu; skargi organów powiatu na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
II SA/Po 849/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-02-16
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 559
art. 24f
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 1319
art. 383 § 1 pkt 5
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak- Kubiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Piotr Korzeniowski sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Rafał Kopania po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Po 849/22 w sprawie ze skargi J. B. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia 3 października 2022 r., nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza od J. B. na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 16 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Po 849/22, oddalił skargę J. B. na zarządzenie zastępcze Wojewody Wielkopolskiego z dnia 3 października 2022 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego
Jak wskazał Sąd pierwszej instancji Wojewoda Wielkopolski ww. zarządzeniem zastępczym, działając na podstawie art. 85a ust. 2 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1526) – dalej: "u.s.p." stwierdził wygaśnięcie mandatu radnego Rady Powiatu Z. J. B. - dalej "skarżący", w związku z naruszeniem przez niego ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem, określonej w art. 25b ust. 1 u.s.p., działalności z wykorzystaniem mienia powiatu, w której radny uzyskał mandat.
Motywując rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że J. B. jest radnym Rady Powiatu Z. (kadencja 2018 - 2023). Z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że pełni on funkcję prezesa zarządu spółdzielni - [...] Spółdzielnia Handlowo-Produkcyjna z siedzibą w Z., ul. [...], nr KRS: [...]. Przedmiotem działalności spółdzielni jest m. in. produkcja pasz przemysłowych dla zwierząt i ryb, sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych.
Wojewoda wskazał, że jednostki organizacyjne powiatu dokonywały zakupów w przedmiotowej spółdzielni również w 2022 r., a zakupy te były dokonywane z polecenia samego Przewodniczącego Zarządu Powiatu Z. Świadczy to o prowadzeniu przez Spółdzielnię ciągłej i regularnej sprzedaży różnego rodzaju artykułów na rzecz Starostwa Powiatowego w Z. i jednostek organizacyjnych powiatu. Wielkość i systematyczność dokonywanych zakupów świadczy o tym, że Spółdzielnia jest głównym dostawcą różnego rodzaju artykułów w związku z realizacją zadań przez Starostwo Powiatowe i jednostki organizacyjne powiatu.
J. B. zaskarżył zarządzenie zastępcze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o jego uchylenie w całości.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji uznał wniesioną skargę za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. Jak podniesiono w uzasadnieniu skarżący niewątpliwie jest osobą zarządzającą działalnością gospodarczą [...] Spółdzielni Handlowo-Produkcyjnej, jako Prezes Zarządu. Wewnętrzne uregulowania dotyczące zakresu obowiązków poszczególnych członków zarządu nie mają wpływu na tę konstatację. W ocenie Sądu meriti Spółdzielnia ta bezspornie prowadziła działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia powiatu (sprzedaż artykułów spożywczych i innych) i wystawiła na rzecz Starostwa Powiatowego w Z. i jednostek organizacyjnych Powiatu Z. faktury na łączną kwotę [...] zł. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego doszło do naruszenia zakazu sformułowanego w art. 25b ust. 1 u.s.p.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 159 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", orzekł o oddaleniu skargi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. B. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, zarzucił:
1. naruszenie art. 25b ust. 1 u.s.p. w zw. z art. 383 § 1 pkt 5 K.w. poprzez błędną wykładnię polegającą na:
a) nieuzasadnionym przyjęciu, że J. B. jako Prezes Zarządu [...] Spółdzielni Handlowo - Produkcyjnej wyczerpał dyspozycję przepisu art. 25b ust. 1 u.s.p. poprzez zarządzanie działalnością gospodarczą z wykorzystaniem mienia powiatu w związku z wystawieniem przez Spółdzielnię faktur na rzecz powiatu Z. i jego jednostek organizacyjnych wynikających ze sprzedaży artykułów spożywczych i innych na kwotę [...] zł;
b) bezpodstawnym przyjęciu, że poprzez wystawienie przez [...] Spółdzielnię Handlowo — Produkcyjną faktur na rzecz powiatu Z. i jego jednostek organizacyjnych doszło do wypełnienia przesłanki: "wykorzystywania mienia powiatu" przez radnego;
c) przyjęciu, że przepis art. 25b ust. 1 u.s.p. ma charakter bezwzględny, co umożliwia uznanie, że dokonywanie zakupów w placówkach o charakterze ogólnodostępnym stanowi przejaw naruszenia przepisów antykorupcyjnych;
d) wprowadzeniu "ograniczenia" wykraczającego poza ratio legis ustawy;
e) takiej interpretacji przepisu art. 25b ust. 1 u.s.p., która w istocie prowadzi do ograniczenia swobody prowadzenia działalności gospodarczej przez [...] Spółdzielnię Handlowo- Produkcyjną;
f) takim zaprezentowaniu wykładni art. 25b ust. 1 u.s.p. z której wynika, że istnieje tylko jedna interpretacja tego przepisu i nie budzi ona żadnych wątpliwości prawnych;
g) naruszeniu art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady zaufania do władz publicznych poprzez brak wszechstronnego rozważania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i prawnych sprawy oraz brak ustosunkowania się do orzeczenia WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 879/21,w którego wydaniu brała udział obecna Sędzia sprawozdawca. Wyrok ten zapadł jednomyślnie i jest prawomocny. Nie zgłoszono do niego zdania odrębnego. W zaskarżonym wyroku Sąd przyjmując odmienne stanowisko w żaden sposób nie ustosunkował się do zmiany poglądu.
2. naruszenie przepisów proceduralnych polegających na :
a) naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności tj. art. 133 § 1 P.p.s.a. i art. 141 § 4 P.p.s.a. przez oddalenie skargi na skutek wyprowadzenia nieprawidłowej oceny prawnej ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a przede wszystkim poprzez przyjęcie przez Sąd "ustaleń faktycznych organu oraz podzielenia zastosowanej przez organ podstawy prawnej rozstrzygnięcia" bez poddania analizie stanu faktycznego i prawnego zaprezentowanego przez organ;
b) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności tj. art. 133 § 1 P.p.s.a. poprzez przyjęcie bezkrytyczne argumentacji tylko jednej strony i nieustosunkowanie się do specyfiki zakupów dokonywanych w hurtowni skarżącego, w której sprzedaż odbywa się na zasadach powszechnej dostępności.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku przez WSA w Poznaniu w trybie autokontroli z uwagi na to, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Nadto skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego kasacyjnie na rzecz Wojewody kosztów postępowania kasacyjnego, w tym także kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w jej granicach, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się wyłącznie do zbadania zawartych w skargach zarzutów sformułowanych w granicach podstawy kasacyjnej.
Podstawy, na które można się powołać w skardze kasacyjnej, zostały sprecyzowane w art. 174 P.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 tej ustawy przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania - może przejawiać się w tych samych formach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w tym wypadku ustawa wymaga, aby skarżący wykazał możliwość istotnego wpływu wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów naruszenia przepisów postępowania wskazać należy, że przepis art. 133 § 1 P.p.s.a., jako zasadę ustanawia wyrokowanie po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Może on stanowić podstawę skutecznego zarzutu, tylko gdyby sąd administracyjny przeprowadził kontrolę legalności aktu, która prowadziłaby do przedstawienia stanu sprawy w sposób oderwany od materiału aktowego. Sąd administracyjny nie ma bowiem obowiązku ustalania okoliczności sprawy. Ma natomiast obowiązek brania pod uwagę wszelkich okoliczności, które wynikają z akt sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalenia poczynione przez Sąd Wojewódzki w zaskarżonym wyroku, znajdują potwierdzenie w aktach sprawy.
Także pozbawiony jest doniosłości prawnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Przepis ten jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji oceniając legalność zaskarżonego zarządzenia zastępczego wyjaśnił motywy leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia i ustosunkował się do istotnych zarzutów oraz argumentacji skarżącego. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd jest odmienne od prezentowanego przez wnoszącego skargę kasacyjną, zwłaszcza w kwestii wykładni przepisów prawa, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Przechodząc do wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podnieść na wstępie należy, że zgodnie z art. 383 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1277, ze zm.) - dalej: "Kodeks wyborczy", wygaśnięcie mandatu radnego następuje w przypadku naruszenia ustawowego zakazu łączenia mandatu radnego z wykonywaniem określonych w odrębnych przepisach funkcji lub działalności. Taki zakaz ustanowiony został w art. 25b ust. 1 u.s.p. Przewiduje on, że radny nie może prowadzić działalności gospodarczej na własny rachunek lub wspólnie z innymi osobami z wykorzystaniem mienia powiatu, w którym uzyskał mandat, a także zarządzać taką działalnością lub być przedstawicielem lub pomocnikiem w prowadzeniu takiej działalności.
Osoba uczestnicząca w procesie podejmowania istotnych rozstrzygnięć dotyczących powiatowej wspólnoty samorządowej nie powinna prowadzić działalności gospodarczej ani zarządzać taką działalnością z wykorzystaniem mienia powiatowego na uprzywilejowanych zasadach. Radny jest osobą zaufania społecznego. Może sprawować swój mandat prawidłowo tylko wówczas, gdy z mandatu nie czerpie, ani nie ma możliwości czerpania korzyści majątkowych, czy innych korzyści osobistych. Wykorzystywanie mienia komunalnego powiatu na uprzywilejowanych zasadach w prowadzonej działalności gospodarczej mogłoby podważyć zaufanie wyborców do radnego. W demokracji przedstawicielskiej zaufanie to jest założeniem i warunkiem sine qua non ustroju społecznego (por. uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 1993 r., sygn. W 17/93, OTK 1993, nr 2, poz. 44). Przepis art. 25b ust. 1 u.s.p. stanowi ustawową gwarancję realizacji zaufania społecznego. Eliminuje bowiem sytuacje, gdy mienie komunalne powiatu mogłoby zostać przez radnych wykorzystywane na uprzywilejowanych zasadach.
Przez zarządzanie działalnością gospodarczą należy rozumieć kierowanie działalnością scharakteryzowaną w art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (tekst jedn. Dz.U z 2024 r., poz. 236). Z kierowaniem tym wiąże się możliwość samodzielnego decydowania o wszelkich kwestiach związanych z prowadzoną działalnością, w tym decydowania o sposobie pozyskiwania dochodów, formach działalności, przeznaczeniu środków stanowiących dochód. Zarządzanie działalnością gospodarczą jest też rozumiane jako: "kompetencja do podejmowania wiążących decyzji w zakresie prowadzonej działalności. Kompetencja taka może przysługiwać danej osobie jako organowi jednoosobowemu, (jak to ma miejsce np. w przypadku dyrektora przedsiębiorstwa państwowego lub jednoosobowego zarządu spółki handlowej), albo jako członkowi kolegialnego organu zarządzającego podmiotem gospodarczym (np. zarządu spółki akcyjnej)" (A. Szewc [w:] A. Szewc, G. Jyż, Z. Pławecki, Ustawa o samorządzie gminnym. Komentarz, Warszawa 2012, s. 360).
Należy podzielić ocenę zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że skarżący zarządza działalnością [...] Spółdzielni Handlowo-Produkcyjnej w Z. Jako Prezes tej Spółdzielni wchodzi w skład Zarządu i jest uprawniony do jej reprezentowania – może składać oświadczenia i podpisy w jej imieniu. Ma zatem możliwość decydowania o zasadniczych kierunkach działalności gospodarczej spółdzielni, podejmowania decyzji co do jej majątku, zaciągania w jej imieniu zobowiązań finansowych i składania oświadczeń woli.
Zauważyć należy, że norma art. 25b ust. 1 u.s.p. nie ogranicza zakazu do "własności" ani do "zarządzania" mieniem komunalnym, lecz używa znacznie pojemniejszego określenia: "wykorzystanie mienia", którego granice desygnatów są o wiele trudniej uchwytne. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że sformułowanie: "wykorzystywanie" odnosi się do wszystkich przypadków korzystania z mienia komunalnego gminy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, bez względu na to, czy wykorzystanie to ma podstawę prawną czy jest stałe bądź jednorazowe, wreszcie czy jest odpłatne czy też nieodpłatne (por. np. wyrok NSA z dnia 5 listopada 2010 r., sygn. II OSK 1714/10, LEX nr 746748). Nie jest też istotne, czy radny prowadzący działalność gospodarczą, jako jedyny korzysta z mienia komunalnego, czy też korzystają z niego także inne osoby. Wykorzystanie mienia komunalnego jest wystarczającą przesłanką do wygaśnięcia mandatu radnego i nie ma znaczenia, czy przy wykorzystaniu tego mienia komunalnego radny odniósł korzyści, czy też nie. Przepis art. 25b ust. 1 u.s.p. nie uzależnia bowiem wygaśnięcia mandatu radnego od osiągnięcia zysku z korzystania z mienia komunalnego, lecz rozstrzygający jest sam fakt korzystania z tego mienia (por. wyrok NSA z dnia 1 lipca 2010 r., sygn. II OSK 921/10, LEX nr 688796). Na pewno to wykorzystanie mienia gminy musi pozostawać w związku funkcjonalnym z działalnością gospodarczą radnego.
Taka wykładnia nie może być, w świetle całokształtu regulacji prawnych o charakterze antykorupcyjnym, uznana za nadmiernie restrykcyjną i naruszającą art. 2 i art. 7 Konstytucji RP. Przyjęta przez ustawodawcę regulacja prawna jak i wykładnia tych przepisów służą umacnianiu gwarancji rzetelnego wykonywania zadań przez jednostki samorządu terytorialnego. Podkreślić należy, że jedną z funkcji, jaką wykonuje radny, jest funkcja kontrolna, w której musi badać działalność organów gminy pod kątem dobra wspólnoty jaką tworzą mieszkańcy. Wprowadzenie przez ustawodawcę pewnych ograniczeń związanych z pełnieniem określonych funkcji nie może być traktowane jako naruszenie wolności człowieka podlegającej ochronie prawnej (art. 31 ust. 1 Konstytucji RP).
Wracając na kanwę przedmiotowej sprawy wskazać należy, że mieniem powiatu są prawa majątkowe, których wartość może być wyrażona w pieniądzu. Nie chodzi zatem tylko o nieruchomości powiatowe, ale cały zespół jej praw majątkowych, w tym środki pieniężne. Wypłacone za usługę/zakup towaru wynagrodzenie jest ekwiwalentem świadczenia wykonanego na rzecz powiatu, a zatem jest realizacją należności pochodzącej z praw majątkowych powiatu wyrażonej w pieniądzu. Inaczej mówiąc, usługodawca realizujący świadczenie w ramach działalności gospodarczej, przez sam fakt pobrania wynagrodzenia ze środków budżetowych powiatu korzysta z mienia powiatu.
Wbrew zarzutom i argumentom skargi należy zgodzić się z Sądem Wojewódzkim, że skarżący jako radny pełnił jednocześnie funkcję Prezesa [...] Spółdzielni Handlowo-Produkcyjnej w Z., która to spółdzielnia prowadziła działalność gospodarczą z wykorzystaniem mienia powiatu.
Wykorzystanie mienia powiatu znajduje potwierdzenie w fakturach VAT wystawionych na rzecz Powiatu Z. oraz jego jednostek organizacyjnych - łącznie 564 faktury na kwotę [...] zł. Nadto wystawione faktury potwierdzają preferencyjne traktowanie jednostek organizacyjnych powiatu polegające na odroczeniu terminu płatności i udzielaniu rabatu, co poświadczają faktury VAT znajdujące się w aktach administracyjnych sprawy. Powyższe wskazuje, że pewne elementy umowy sprzedaży zawieranych z powiatem i jego jednostkami organizacyjnymi miały charakter indywidualnych uzgodnień, gdyż odbiegały od typowych elementów umów sprzedaży zawieranych przez nabywcę towarów.
Wbrew argumentacji strony skarżącej kasacyjnie wystawienie faktury stanowi potwierdzenie zawarcia umowy sprzedaży i nie można uznać za zasadny pogląd, jakoby faktura mogła być wystawiona bez zawierania umowy. Co najwyżej taka umowa mogła być zawarta ustnie. W konsekwencji działalność gospodarczą radnego, polegającą na sprzedaży detalicznej i hurtowej na rzecz Powiatu Z. i jej jednostek organizacyjnych bez zachowania pisemnej formy umowy, należy uznać za prowadzoną z wykorzystaniem mienia komunalnego powiatu. Zatem w tej sytuacji nie chodzi o "każdą sprzedaż", ale o sprzedaż potwierdzoną fakturami, również z odroczonym terminem płatności i udzielanym rabatem. Trudno w tym przypadku uznać, że skarżący nie miał świadomości, kto dokonuje zakupu, tym bardziej, że jak wynika z akt sprawy zakupy te były dokonywane z polecenia samego Przewodniczącego Zarządu Powiatu Z.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie przyczyna wygaśnięcia mandatu (naruszenie art. 383 § 1 pkt 5 Kodeksu wyborczego) jest na tyle poważna, że zarządzenie zastępcze w przedmiocie stwierdzenia wygaśnięcia mandatu radnego nie wiąże się z niebezpieczeństwem wywołania skutków nieproporcjonalnych, jeśli chodzi o cel przepisu art. 25b ust. 1 u.s.p. Nie można przy tym przyjąć, że ustalenie naruszenia przez radnego przepisów antykorupcyjnych podlega wartościowaniu w tym sensie, że możliwe jest stwierdzenie znacznego ich naruszenia - skutkującego wygaśnięciem mandatu - bądź nieznacznego nie prowadzącego do zastosowania takiej sankcji.
Nie jest również zasadny wskazany przez skarżącego kasacyjnie zarzut odmiennego rozstrzygnięcia jego sprawy przez Sąd Wojewódzki, niż sprawy o sygn. akt II SA/Po 879/21, która to zdaniem skarżącego ma tożsamy stan faktyczny z niniejszą sprawą. Wskazać należy, że Sąd Wojewódzki w sprawie skarżącego nie był związany rozstrzygnięciem w innej sprawie dotyczącej innych stron postępowania. Wydanie odmiennego rozstrzygnięć w sprawie innego radnego, który również prowadził działalność gospodarczą, nie oznacza, że automatycznie identyczne rozstrzygnięcie Sąd musi wydać w sprawie dotyczącej skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a. w zw. § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI