III OSK 1285/23

III OSK 1285/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-12-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek
Paweł Mierzejewski /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Po 862/22 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2023-02-22
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184 i art. 207 par.2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Po 862/22 w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Rektora Uniwersytetu im. [...] w [...] z dnia 19 września 2022 r. nr SDNS-721-21/22 w przedmiocie odmowy przyjęcia do szkoły doktorskiej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 22 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Po 862/22, oddalił skargę M.K. (dalej jako "skarżący") na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w [...] (dalej także jako "Rektor" albo "organ") z dnia 19 września 2022 r. nr SDNS-721-21/22 w przedmiocie odmowy przyjęcia do szkoły doktorskiej.
U podstaw rozstrzygnięcia wydanego przez Sąd pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Skarżący wystąpił o przyjęcie do szkoły doktorskiej w ramach dyscypliny nauki o polityce i administracji w roku akademickim 2022/2023.
Decyzją z dnia 19 września 2022 r. nr SDNS-721-21/22 wydaną na podstawie m.in. art. 200 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm.), dalej jako "P.s.w.n." oraz art. 104 i art. 107 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", działający z upoważnienia Rektora Dyrektor Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych odmówił przyjęcia skarżącego do Szkoły [...] w [...] w roku akademickim 2022/2023 w ramach dyscypliny nauki o polityce i administracji.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ przywołał art. 200 ust. 1, ust. 2 i ust. 5 P.s.w.n. oraz § 1 ust. 1-5, § 4 ust. 1 i § 9 ust. 1 pkt 1-3 zasad rekrutacji do szkół doktorskich [...] w roku akademickim 2022/2023 (załącznik do uchwały nr 181/2021/2022 Senatu [...] z 31 stycznia 2022 r. w sprawie zasad rekrutacji do szkół doktorskich [...] w roku akademickim 2022/2023). W dalszej kolejności stwierdził, że po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego komisja rekrutacyjna ustaliła, iż zgodnie z kryteriami kwalifikacyjnymi skarżący uzyskał liczbę punktów 68, która nie kwalifikuje do przyjęcia do Szkoły Doktorskiej w ramach ustalonego limitu miejsc w dyscyplinie nauki o polityce i administracji. W ramach poszczególnych składników uwzględnianych zgodnie z § 10 ust. 1 zasad rekrutacji skarżący uzyskał: 1. ocena z dyplomu studiów II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich – 10 pkt; 2. ocena dotychczasowej aktywności naukowej oraz osiągnięć naukowych kandydata na podstawie CV oraz listu motywacyjnego – 15 pkt;
3. inna udokumentowana działalność na podstawie wskazanych max. 3 osiągnięć – 5 pkt;
4. wynik rozmowy kwalifikacyjnej – 25,833 pkt;
5. ocena przygotowanego na potrzeby rekrutacji projektu badawczego – 12,167 pkt. Zgodnie z uzyskaną liczbą punktów skarżący znalazł się na 15 miejscu listy rankingowej, a limit przyjęć do Szkoły Doktorskiej w ramach dyscypliny nauki o polityce i administracji wynosił 5 miejsc.
Skarżący wywiódł skargę od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zarzucając naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 107 § 3 oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 200 ust. 5 P.s.w.n., a także w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez:
– niedostateczne i lakoniczne wyjaśnienie w treści uzasadnienia przyczyn, na podstawie których organ ustalił wysokość punktów przyznanych skarżącemu w toku postępowania rekrutacyjnego;
– ograniczenie się przez organ do wskazania jedynie, że skarżący uzyskał 68 punktów w procesie rekrutacyjnym oraz wskazania ilości punktów uzyskanych w poszczególnych kategoriach punktowych;
– brak wskazania jakichkolwiek faktycznych motywów, przesłanek, wyjaśnień czy ocen oraz pominięciu analizy i sposobu wyliczenia punktacji, w szczególności w zakresie kryterium dotyczącego rozmowy kwalifikacyjnej oraz przygotowanego projektu badawczego;
– brak odniesienia się do wszystkich okoliczności sprawy, tj. w szczególności w jaki sposób oceniono przebieg rozmowy kwalifikacyjnej oraz projekt badawczy i jakie przesłanki doprowadziły do ustalenia przez organ wysokości przyznanej skarżącemu punktacji, co w konsekwencji doprowadziło do wydania decyzji z naruszeniem prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem decyzja: - została wydana w sposób całkowicie dowolny i uznaniowy, - zawiera blankietowe uzasadnienie, na podstawie którego nie można ustalić faktycznych motywów przyznania określonej ilości punktów skarżącemu, - nie poddaje się kontroli instancyjnej i ocena jej legalności jest z tego powodu niemożliwa, co stanowi niedopełnienie przez organ prowadzący postępowanie obowiązków nałożonych przez naruszone przepisy i uniemożliwia skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu w zakresie poddania zaskarżonej decyzji ocenie zgodności z prawem oraz poznania faktycznych motywów jej rozstrzygnięcia, co narusza interes prawny skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę Rektor wskazał m.in., że skarżący uzyskał z poszczególnych elementów podlegających ocenie: 10 pkt na 10 pkt możliwych do uzyskania z tytułu oceny z dyplomu ukończenia studiów II stopnia lub jednolitych studiów magisterskich; 15 pkt na 15 pkt możliwych do uzyskania z tytułu oceny dotychczasowej aktywności naukowej oraz osiągnięć naukowych kandydata na podstawie CV oraz listy motywacyjnego; 5 pkt na 5 pkt możliwych do uzyskania z tytułu innej udokumentowanej działalności na podstawie 3 udokumentowanych osiągnięć; 12,167 pkt na 20 pkt możliwych do uzyskania z tytułu oceny przygotowanego na potrzeby rekrutacji projektu badawczego w tym 3,667 pkt na 5 pkt możliwych w ramach kryterium umiejętności sformułowania celu badań oraz przedstawienia problemu badawczego, 2,833 pkt na 5 pkt możliwych w ramach kryterium pomysłu badawczego oraz umiejętności zaproponowania sposobu rozwiązania, 2,500 pkt na 5 pkt możliwych w ramach kryterium oceny metodologii właściwej dla wskazanej dyscypliny oraz 3,167 pkt na 5 pkt w ramach kryterium znajomości stanu badań wraz z podstawową bibliografią; 25,833 pkt na 50 pkt możliwych do uzyskania z tytułu oceny rozmowy kwalifikacyjnej w tym 13,333 pkt na 25 pkt w ramach kryterium wiedzy i kompetencji kandydata istotnych dla planowanych badań oraz właściwych dla wskazanej dyscypliny naukowej oraz 12,500 pkt na 25 pkt w ramach kryterium znajomości elementów metodologii badań właściwych dla wskazanej dyscypliny.
Jak wskazał organ rozmowy kwalifikacyjne z kandydatami w dyscyplinie objętej podaniem odbyły się przed komisją rekrutacyjną 6-7 września 2022 r. W trakcie rozmowy skarżącemu zostały zadane następujące pytania: 1. która ze znanych w nauce prawa administracyjnego teorii samorządu najlepiej opisuje istotę procesów decentralizacyjnych?, 2. jaka jest rola samorządu terytorialnego w procesie kształtowania społeczeństwa obywatelskiego?, 3. proszę wyjaśnić różnicę między rządzeniem a zarządzaniem, 4. proszę uzasadnić wybór dyscypliny, w której przygotowywana będzie rozprawa doktorska, dlaczego to ma być dyscyplina nauki o polityce i administracji, a nie nauki prawne. W trakcie rozmowy kwalifikacyjnej skarżący zaprezentował projekt badawczy i udzielił odpowiedzi na zadane pytania. Za projekt badawczy oraz rozmowę kwalifikacyjną członkowie komisji przyznali łącznie 38 pkt. Łącznie w postępowaniu rekrutacyjnym skarżący uzyskał 68 pkt na 100 pkt możliwych, zajął 15 miejsce na liście rankingowej na 20 osób biorących udział w procesie rekrutacji i nie znalazł się w gronie 5 osób, które uzyskały najwyższą sumę punktów w rekrutacji.
Rektor stwierdził, że mając na względzie to, iż skarżący nie znalazł się w obrębie limitu przyjęć do szkoły doktorskiej w ramach wskazanej dyscypliny jedynym możliwym i zgodnym z prawem rozstrzygnięciem była decyzja odmowna. W ocenie organu uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, które prowadziły do jej wydania. Organ nie miał obowiązku zamieszczania w uzasadnieniu faktycznych motywów, przesłanek, wyjaśnień czy ocen oraz szczegółowej analizy i sposobu wyliczenia punktacji, w szczególności w zakresie kryterium dotyczącego rozmowy kwalifikacyjnej oraz przygotowanego projektu badawczego. Wystarczające jest podanie całkowitej liczby punktów przyznanych z każdego elementu postępowania rekrutacyjnego, w szczególności organ nie ma obowiązku podawania wyników punktowych przyznanych za poszczególne składniki podlegające ocenie w ramach rozmowy kwalifikacyjnej oraz oceny projektu badawczego. Wartości punktowe za każdy z tych składników zawarte zostały w protokole postępowania rekrutacyjnego, do którego skarżący miał dostęp i mógł się z nim zapoznać w toku postępowania. Zarówno Rektor i sąd administracyjny nie są także władni do wkraczania w kompetencje pracowników naukowych będących członkami komisji i kwestionowania prawidłowości oceny merytorycznej i ustalonej punktacji za rozmowę kwalifikacyjną i ocenę projektu badawczego. Tym samym brak było podstaw do zawierania w uzasadnieniu informacji dotyczącej sposobu oceny, a także przesłanek, które doprowadziły do przyznania określonej liczby punktów, czy wyszczególnienia jakie błędy popełnił skarżący. Również twierdzenie, że nie odniesiono się do kandydatury skarżącego na tle innych zgłoszeń nie odpowiada prawdzie – w uzasadnieniu wskazano bowiem wprost, że skarżący zajął 15 miejsce na liście rankingowej.
W piśmie procesowym z 15 grudnia 2022 r. skarżący wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i nie zgodził się ze stanowiskiem Rektora. Skarżący podniósł m.in., że gdy kandydują osoby o podobnych kwalifikacjach kryteria ocenne powinny być precyzyjniej sformułowane, zaś analiza ocenianych kandydatur szersza. Wskazanie w treści decyzji, że komisja rekrutacyjna przyznała określoną ilość punktów za dane kryterium jest dalece niewystarczające w szczególności, gdy punktacja za rozmowę kwalifikacyjną i ocenę projektu badawczego, których ocena będzie zawsze podyktowana uznaniowością, stanowi ¾ ogólnej ilości punktów możliwych do zdobycia w procesie rekrutacji. Organ i komisja rekrutacyjna powinny dołożyć większej staranności i rzetelności w sporządzaniu uzasadnienia decyzji. Z okoliczności formalnej zgodności punktacji z zasadami rekrutacji w żaden sposób nie wynika fakt, że komisja przy ocenie kandydatury skarżącego i przy przyznawaniu mu punktów w rzeczywistości oparła się na merytorycznych i rzetelnych motywach, a nie przyznała punktów w sposób całkowicie subiektywny i dyskrecjonalny. Skarżący nie zgodził się także z uzupełnianiem treści decyzji w odpowiedzi na skargę.
Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), dalej jako "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżona decyzja nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 P.p.s.a. dawałby podstawy do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd meriti wskazał, że problematyka rekrutacji do szkoły doktorskiej uregulowana została w przepisach art. 200 P.s.w.n. Przewidują one, że do szkoły doktorskiej może być przyjęta osoba, która posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, albo osoba, o której mowa w art. 186 ust. 2 tej ustawy (ust. 1). Rekrutacja do szkoły doktorskiej odbywa się w drodze konkursu na zasadach określonych przez senat albo radę naukową (ust. 2). Zasady, o których mowa w ust. 2, oraz program kształcenia, o którym mowa w art. 201 ust. 3, podmiot prowadzący szkołę doktorską udostępnia nie później niż 5 miesięcy przed rozpoczęciem rekrutacji (ust. 3). Przyjęcie do szkoły doktorskiej następuje w drodze wpisu na listę doktorantów (ust. 4). Odmowa przyjęcia do szkoły doktorskiej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Od decyzji przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (ust. 5). Wyniki konkursu są jawne (ust. 6). Jednocześnie można być doktorantem tylko w jednej szkole doktorskiej (ust. 7). Osoba przyjęta do szkoły doktorskiej rozpoczyna kształcenie i nabywa prawa doktoranta z chwilą złożenia ślubowania (ust. 8).
Sąd meriti podkreślił, że zaskarżoną decyzją odmówiono skarżącemu przyjęcia do szkoły doktorskiej w roku akademickim 2022/2023 w ramach dyscypliny nauki o polityce i administracji. Sporna pomiędzy stronami jest wyłącznie liczba punktów, jakie przyznane zostały skarżącemu przez komisję rekrutacyjną, a w ślad za tą komisją przez Rektora, za rozmowę kwalifikacyjną oraz przygotowany na potrzeby rekrutacji projekt badawczy.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że zasady konkursu, w ramach którego odbywa się rekrutacja do szkoły doktorskiej, określa senat albo rada naukowa (art. 22 ust. 2 P.s.w.n. – winno być art. 200 ust. 2 P.s.w.n. – uwaga Naczelnego Sądu Administracyjnego). W zasadach rekrutacji do szkół doktorskich [...] w roku akademickim 2022/2023, którym to regulacjom skarżący poddał się przystępując do rozpatrywanego konkursu, wskazano, że w postępowaniu rekrutacyjnym uwzględnia się m.in. – wynik rozmowy kwalifikacyjnej, przy czym zakres rozmowy kwalifikacyjnej obejmuje: a) wiedzę oraz kompetencje kandydata istotne dla planowanych badań oraz właściwe dla wskazanej dyscypliny naukowej, b) elementy metodologii badań właściwe dla wskazanej dyscypliny. Za rozmowę kwalifikacyjną można otrzymać nie więcej niż 50 pkt; maksymalny czas trwania rozmowy kwalifikacyjnej może wynieść 30 minut; – ocenę przygotowanego na potrzeby rekrutacji projektu badawczego (nie więcej niż 20 pkt), ze szczególnym uwzględnieniem: a) umiejętności sformułowania celu badań oraz przedstawienia problemu badawczego; b) pomysłu badawczego oraz umiejętności zaproponowania sposobu rozwiązania; c) metodologii właściwej dla wskazanej dyscypliny; d) znajomości stanu badań wraz z podstawową bibliografią (zob. odpowiednio § 10 ust. 1 pkt 4 i 5 zasad rekrutacji). W świetle powyższych zasad, które same w sobie nie są przez skarżącego kwestionowane, za wystarczające należy uznać w ocenie Sądu pierwszej instancji podanie w decyzji odmownej wydawanej na podstawie art. 200 ust. 5 P.s.w.n. liczby punktów, jaką kandydat uzyskał w poszczególnych kategoriach, tj. za wyniki rozmowy kwalifikacyjnej, a także ocenę przygotowanego projektu badawczego. To liczba uzyskanych w ten sposób punktów przesądza ostatecznie o tym, które miejsce dany kandydat zajmuje na liście rankingowej, a w konsekwencji, czy zostanie przyjęty do szkoły doktorskiej (§ 9 ust. 1 pkt 2 i 3 zasad rekrutacji). Wyraźnego podkreślenia przy tym wymaga, że przewidziany w powyższych zasadach rekrutacji system oceniania kandydatów ma wyłącznie charakter punktowy, a nie np. opisowy.
Dodatkowo Sąd meriti zauważył, że zarówno przeprowadzenie postępowania rekrutacyjnego, jak i ustalanie liczby punktów uzyskanych przez kandydata w tym postępowaniu należy do zadań komisji rekrutacyjnej (§ 6 zasad rekrutacji). Ani skarżący, jako kandydat do szkoły doktorskiej, ani Sąd pierwszej instancji nie dysponowały narzędziami prawnymi, które pozwoliłyby na przeprowadzenie wiążącej, merytorycznej weryfikacji podejmowanych w tym względzie przez komisję czynności. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że sąd kontrolujący sprawę jedynie pod względem zgodności z prawem nie jest uprawniony do weryfikowania merytorycznej trafności dokonanej oceny tak wyników rozmowy kwalifikacyjnej, jak i oceny projektu badawczego, albowiem stanowiłoby to wkroczenie w zakres wiedzy fachowej członków komisji rekrutacyjnej, do czego sąd z przyczyn oczywistych nie ma kompetencji.
Sąd pierwszej instancji wskazał nadto, że analogicznie do dokonania tego rodzaju merytorycznej weryfikacji prawidłowości przyznanych ocen nie był uprawniony także orzekający w sprawie organ administracji publicznej, który w tym zakresie pozostawał związany merytoryczną oceną komisji rekrutacyjnej przeprowadzającej rozmowę kwalifikacyjną i ocenę projektu badawczego kandydata do szkoły doktorskiej. W ocenie Sądu pierwszej instancji nie znajdował przy tym zastosowania nawet przez analogię przywołany przez skarżącego art. 84 k.p.a., bowiem komisja rekrutacyjna nie występuje w charakterze biegłego, lecz wysoko wyspecjalizowanego gremium przeprowadzającego postępowanie rekrutacyjne. Inaczej rzecz ujmując, tak orzekający w sprawie organ, jak i kontrolujący jego decyzję sąd administracyjny są uprawnione do oceny prawidłowości działań komisji rekrutacyjnej jedynie pod kątem ich zgodności z prawem, w tym z przyjętymi odpowiednią uchwałą organu uczelni zasadami rekrutacji do szkół doktorskich, co obejmować może ocenę formalnej prawidłowości działań komisji, w tym przyznawania za poszczególne składowe procesu rekrutacji przewidzianych tymi zasadami wielkości punktowych, uwzględnienia przewidzianej przepisami liczby osiągnięć i publikacji naukowych, w tym prawidłowości zakwalifikowania miejsc publikacji do odpowiednich kategorii punktowych, czy też matematycznej poprawności ustalenia łącznej ilości punktów poszczególnych kandydatów. W żadnym zaś wypadku nie może weryfikować liczby punktów przyznanej kandydatowi przez komisję rekrutacyjną za ocenę rozmowy kwalifikacyjnej czy też zaproponowanego projektu badawczego, o ile wielkość ta mieści się w tzw. "widełkach" przewidzianych w zasadach rekrutacji dla tych elementów oceny kandydata i nie jest obarczona błędami rachunkowymi.
Sąd pierwszej instancji nie zgodził się również z podniesionymi w skardze zarzutami naruszenia przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 11, art. 107 § 1 pkt 6, czy art. 107 § 3 k.p.a. Chybione są w tym względzie twierdzenia skarżącego, jakoby kwestionowany przez niego sposób uzasadnienia decyzji uniemożliwiać miał przeprowadzenie kontroli przez Sąd rozpatrujący sprawę w pierwszej instancji, a także aby prowadził do dowolności i dyskrecjonalności procesu rekrutacyjnego. Bezspornie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podano kryterium podlegające ocenie i ocenę jaką uzyskał skarżący. Zarówno kryteria te, jak i przyznana za nie ocena mieściły się w zasadach rekrutacji. Bez znaczenia pozostawało przy tym to, czy w uzasadnieniu podano jednocześnie oceny cząstkowe do poszczególnych kryteriów. Sam zaś fakt, że skarżący nie zgadzał się z treścią decyzji i jej motywami nie oznacza, aby Rektorowi można było przypisać naruszenie powyżej przywołanych przepisów postępowania.
Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego:
1) art. 200 ust. 2 i 5 P.s.w.n. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że przyznane przez ustawodawcę uczelni wyższej uprawnienia do samodzielnego określenia zasad rekrutacji do szkoły doktorskiej i oparcie tych zasad na systemie ocen w postaci punktów przyznawanych za poszczególne kryterium rekrutacyjne, a nie na systemie oceny opisowej, wyłącza obowiązek sporządzenia przez organ uzasadnienia decyzji administracyjnej według standardów określonych w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., a przez to niezasadne przyjęcie, że wystarczające jest podanie w decyzji o odmowie przyjęcia do szkoły doktorskiej jedynie ilości punktów w - formie liczby - jaką kandydat uzyskał w poszczególnych kategoriach rekrutacyjnych bez jakiegokolwiek uzasadnienia przyznanej ilości punktów, podczas gdy dla zachowania standardów demokratycznego państwa prawnego oraz realizacji postulatu wynikającego z zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) konieczne jest konkretne wyjaśnienie przez organ wydający decyzję o odmowie przyjęcia do szkoły doktorskiej faktycznych i rzeczywistych motywów, na jakich organ (a wcześniej komisja) oparły się przyznając kandydatowi określoną ilość punktów, w każdym z poszczególnych kryteriów rekrutacyjnych, w szczególności za projekt badawczy i rozmowę kwalifikacyjną, w których to kryteriach komisja i organ mają dużą swobodę oceny i nie są związane jakimikolwiek przesłankami przyznania lub nieprzyznania punktów, co umożliwi kandydatowi poznanie motywów wydanej decyzji;
2) art. 200 ust. 2 i 5 P.s.w.n. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że dla przyjęcia, że decyzja odmawiająca przyjęcia do szkoły doktorskiej odpowiada prawu wystarczające jest, że w jej uzasadnieniu podane zostanie kryterium podlegające ocenie oraz ocena jaką uzyskał za to kryterium skarżący, która może być wyrażona w formie punktowej bez podania jakichkolwiek motywów przyznania punktów w określonej wysokości, co w konsekwencji prowadzi do swobody i dyskrecjonalności procesu rekrutacyjnego oraz uniemożliwia kandydatowi poznanie faktycznych motywów oceny jego kandydatury, albowiem tak sformułowane uzasadnienie decyzji nie pozwala odzwierciedlić faktycznych motywów jakimi kierował się organ (a wcześniej komisja) przyznając określoną ilość punktów, albowiem z podania samej liczby punktów nie sposób wywnioskować podstaw dokonanej oceny, co rodzi możliwość wydania tego rodzaju decyzji w sposób całkowicie dowolny i jest sprzeczne z art. 107 §1 pkt 6 i § 3 k.p.a.;
II. prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. poprzez brak uznania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia minimalnych standardów konstrukcyjnych uzasadnienia decyzji administracyjnych w rozumieniu art. 107 k.p.a., albowiem:
a. uzasadnienie zaskarżonej decyzji w żadnej mierze nie wyjaśnia motywów, na podstawie których organ ustalił wysokość punktów przyznanych skarżącemu w toku postępowania rekrutacyjnego, a których wysokość w sposób bezpośredni i wyłączny determinowała decyzję o przyjęciu lub odmowie przyjęcia do szkoły doktorskiej;
b. uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się jedynie do wskazania, że skarżący uzyskał 68 punktów w procesie rekrutacyjnym oraz podania ilości punktów uzyskanych w poszczególnych kategoriach punktowych przy jednoczesnym braku wskazania jakichkolwiek faktycznych motywów, przesłanek, wyjaśnień czy ocen przyznania określonej ilości punktów za dane kryterium oraz pominięciu analizy i sposobu wyliczenia punktacji za poszczególne kryterium punkowe;
c. organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił motywów, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy w zakresie w jakim przyznawał punkty w procesie rekrutacyjnym, w szczególności w zakresie rozmowy kwalifikacyjnej oraz oceny projektu badawczego, które to kryteria stanowią 70/100 wszystkich możliwych do uzyskania punktów w procesie rekrutacji, a przy tym ich ocena nie jest związana ze spełnieniem lub niespełnieniem konkretnych i weryfikowalnych kryteriów (jak w przypadku pozostałych kryteriów - ocena dyplomu i innych osiągnięć), a wiec stanowi przejaw oceny dyskrecjonalnej i uznaniowej, przy uzasadnieniu których organ winien wykazać się większą starannością i dokładnością przy uzasadnieniu tego rodzaju rozstrzygnięć;
d) organ nie przedstawił w treści zaskarżonej decyzji w jaki sposób oceniony został przebieg rozmowy kwalifikacyjnej oraz projekt badawczy i jakie przesłanki doprowadziły do ustalenia przez organ wysokości przyznanej skarżącemu punktacji za rozmowę kwalifikacyjną oraz projekt badawczy;
e) sposób ukształtowania uzasadnienia decyzji odmawiającej przyjęcia do szkoły doktorskiej jest oparty jedynie na blankietowym wskazaniu ilości punktów, które uzyskał kandydat za poszczególne kryteria naboru, co uniemożliwia kandydatowi poznania faktycznych motywów nieprzyjęcia go do szkoły doktorskiej, albowiem realizacji tego postulatu, który wynika z zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), nie gwarantuje samo podanie ilości przyznanych punktów bez chociażby zdawkowego wyjaśnienia podstawy przyznania ich w takiej a nie innej wysokości poprzez wyjaśnienie dlaczego w ocenie organu (a wcześniej komisji) kandydat nie posiada predyspozycji do przyjęcia na studia doktoranckie;
f) ograniczenie uzasadnienia decyzji administracyjnej o odmowie przyjęcia do szkoły doktorskiej, które ogranicza się jedynie do blankietowego wskazania ilości uzyskanych przez kandydata punktów nie daje kandydatowi możliwości sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. P.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że przy jej wydaniu doszło do rażącego naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. oraz art. 200 P.s.w.n.
Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uchylenie zaskarżonej decyzji Rektora, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a w każdym przypadku wniósł o zasądzenie od organu:
a) kosztów postępowania za obie instancje, w tym wpisu sądowego od skargi (200 zł), opłaty kancelaryjnej od wniosku o uzasadnienie wyroku Sądu I instancji (100 zł) oraz wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (100 zł);
b) kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych.
Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od skarżącego kasacyjnie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W piśmie procesowym z dnia 22 listopada 2024 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnie przedstawił dodatkowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych z odwołaniem do orzeczeń sądów administracyjnych dotyczących postępowań konkursowych w procedurze naboru na stanowiska w służbie cywilnej. Z ostrożności procesowej ze względu na charakter sprawy, w szczególności z uwagi na jej precedensowość, pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł nadto o zastosowanie art. 206 P.p.s.a. i odstąpienie od zasądzenia od skarżącego zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku oddalenia skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.),
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.).
Wskazać należy, że przepis art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 P.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga także, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., rozumieć z kolei należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w treści art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki determinujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej i uznał, że wniesiona skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera.
Podkreślenia wymaga, że skargę kasacyjną oparto na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zarzucając zarówno naruszenie przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego. Zasadniczo, pomimo odmienności normatywnej podniesionych zarzutów, tak co do ich charakteru, jak i konkretnych podstaw, zmierzają one w istocie do podważenia orzeczenia oddalającego skargę na decyzję odmawiającą przyjęcia skarżącego do szkoły doktorskiej wobec błędnego uznania, że przyznane przez ustawodawcę uczelni wyższej uprawnienia do samodzielnego określenia zasad rekrutacji do szkoły doktorskiej i oparcie tych zasad na systemie ocen w postaci punktów przyznawanych za poszczególne kryterium rekrutacyjne, a nie na systemie oceny opisowej, wyłącza obowiązek sporządzenia przez organ uzasadnienia decyzji administracyjnej według standardów określonych w art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., co prowadzi do wniosku, że organ nie jest zobligowany do przedstawienia w uzasadnieniu decyzji w przedmiocie odmowy przyjęcia do szkoły doktorskiej motywów przyznania punktów w określonej wysokości.
W pierwszej kolejności wymaga wskazania, że zarzuty kasacyjne w warstwie opisowej sformułowane zostały w sposób wadliwy.
Jako wadliwy w warstwie formalnej uznać należy a limine zarzut z punkt II.2 petitum skargi kasacyjnej, tj. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. "poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji, mimo że przy jej wydaniu doszło do rażącego naruszenia art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. oraz art. 200 P.s.w.n." . Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. nie był w ogóle stosowany przez Sąd pierwszej instancji, a więc oczywistym jest, że Sąd nie mógł tego przepisu naruszyć.
Z kolei odnosząc się do zarzutów z punktów I.1 – I.2 oraz II.1 petitum skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że sąd administracyjny nie stosuje wprost przepisów kompetencyjnych adresowanych do organów administracji publicznej (w ujęciu ustrojowym albo w ujęciu funkcjonalnym) oraz regulujących postępowanie przed tymi organami. Stąd też związanie sądu administracyjnego tymi przepisami sprowadza się do obowiązku sformułowania oceny prawnej, czy proces podjęcia decyzji stosowania prawa (w realiach rozpatrywanej sprawy – decyzji o odmowie przyjęcia do szkoły doktorskiej) przez organ był prawidłowy. Nie budzi wątpliwości, że sformułowanie tej oceny wymaga odpowiedzi na szereg pytań, pytań takich samych jak te, na które musi odpowiedzieć organ administracji bezpośrednio stosujący te przepisy. To nie wojewódzki sąd administracyjny stosuje te przepisy, lecz posługuje się nimi jedynie, jako swoistą matrycą porównawczą, w celu ustalenia, czy postępowanie organu w tym zakresie jest zgodne z ustalonym porządkiem prawnym. Co istotne, uchybienie przez sąd administracyjny przepisom regulującym postępowanie przed organami ma charakter pośredni i wynikać może jedynie z uchybienia przez sąd pierwszej instancji przepisom P.p.s.a. Oznacza to, że zarzucając naruszenie przepisów postępowania administracyjnego skarżący kasacyjnie powinien powiązać te przepisy z naruszeniem przez sąd pierwszej instancji odpowiednich przepisów z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Lektura powyżej wskazanych zarzutów kasacyjnych w ich warstwie opisowej jak i uzasadnienia wniesionego środka odwoławczego prowadzi do konkluzji, że autor skargi kasacyjnej takiego powiązania nie uczynił.
Niezależnie od wskazanej powyżej wadliwości konstrukcyjnej (formalnej) podniesionych zarzutów determinujących samodzielnie konieczność oddalenia skargi kasacyjnej podnieść należy, że zarzuty te nie mogły odnieść zamierzonego skutku również wobec ich niezasadności merytorycznej.
Odnosząc się z kolei do zasadniczej kwestii spornej w sprawie wskazać należy, że zaskarżona do Sądu pierwszej instancji decyzja należy do kategorii decyzji uznaniowych, których kontrola sądowa sprowadza się w istocie do oceny, czy organ rozstrzygający działał na podstawie stosownych przepisów, jak również, czy zebrał i rozważył cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, że kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje celowości wyboru przez organ takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, ale ogranicza się do zbadania, czy wybór ten nie nosi cech dowolności. Innym słowy, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. W realiach rozpatrywanej trudno uznać aby Rektor naruszył ramy uznania administracyjnego. Istotnym jest wskazanie, że Komisja Rekrutacyjna dokonała oceny dokumentacji dołączonej do wniosku skarżącego o przyjęcie do szkoły doktorskiej, a po przeprowadzeniu postępowania rekrutacyjnego przedstawiła określone wnioski, którym nie można zarzucić dowolności. Zaskarżona decyzja zawiera z kolei uzasadnienie prawne i faktyczne, które wyjaśnia jakimi okolicznościami kierował się organ rozpoznając sprawę. Fakt, że skarżący zdaje się nie podzielać stanowiska Komisji Rekrutacyjnej w zakresie przyznanych punktów w danej kategorii, nie świadczy o naruszeniu przez tę Komisję i następczo przez Rektora przepisów postępowania. Z opisanej powyżej dokumentacji wynika zaś bezsprzecznie, że suma punktów uzyskanych przez skarżącego była niewystarczająca do przyjęcia do szkoły doktorskiej. Co istotne, kryteria i sposób oceny kandydata określały kategorie takie jak: ocena z dyplomu studiów drugiego stopnia, ocena osiągnięć naukowych, ocena innych osiągnięć, ocena projektu badawczego oraz ocena rozmowy kwalifikacyjnej. Kryteria te nie uwzględniają wagi poszczególnych ocen, określają jedynie maksymalną liczbę punktów za daną kategorię. Ocena kategorii i poszczególnych ocen cząstkowych została z kolei pozostawiona ekspertom, tj. członkom Komisji Rekrutacyjnej. W realiach rozpatrywanej sprawy nie ma jakichkolwiek podstaw do uznania, że skarżący kasacyjnie wykazał brak kompetencji zawodowych, względnie brak bezstronności członków Zespołu, czy też dokonanie oceny jego kandydatury z naruszeniem regulacji w zakresie składu osobowego Komisji Rekrutacyjnej. Podkreślić z kolei należy, że celem postępowania rekrutacyjnego jest wskazanie najlepszych kandydatów do kształcenia w szkole doktorskiej, przez dogłębne sprawdzenie ich predyspozycji w drodze oceny ich dotychczasowych doświadczeń, osiągnięć naukowych oraz projektu badawczego. Stosowne predyspozycje kandydata podlegają nadto ocenie w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej. Ocena taka dokonywana jest w oparciu o posiadaną wiedzę oraz doświadczenie członków Komisji Konkursowej. Sąd administracyjny - jak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji - nie jest uprawniony do weryfikacji i podważenia oceny merytorycznej kandydata dokonanej w postępowaniu konkursowym przez gremium jakim jest stosowna komisja rekrutacyjna. Nie może tym samym ingerować w wysokość przyznanej punktacji, która jest wynikiem subiektywnych ocen takiej komisji. Zapatrywanie odmienne prowadzić by mogło do zbyt głębokiej ingerencji w autonomię uczelni wyższej, o której mowa w art. 9 ust. 2 P.w.s.n. Niemożliwym jest bowiem wkraczanie w przypisany komisji rekrutacyjnej zakres oceny wiedzy i predyspozycji kandydata do szkoły doktorskiej i jej bezpośredniego przełożenia na planowane pole badawcze (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2021 r.; sygn. akt III OSK 2780/21).
Mając na uwadze powyższe rozważania skonstatować należy, że w realiach rozpatrywanej sprawy nie ma wątpliwości, że materiał dowodowy konieczny do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie przyjęcia do szkoły doktorskiej został zebrany w wystarczającym zakresie, a jego ocena nie budzi wątpliwości. Skoro zaś wydający decyzję Rektor nie był władny do oceny prawidłowości przypisania skarżącemu przez Komisję Rekrutacyjną określonych ocen za poszczególne etapy postępowania rekrutacyjnego opisanych w załączniku nr 1 – arkuszu oceny kandydata (wraz z podsumowaniem rozmowy kwalifikacyjnej – k. 48 – 50 akt administracyjnych) oraz w załączniku nr 2 – lista rankingowa (wyniki postępowania rekrutacyjnego – k. 51 akt administracyjnych) do protokołu z dnia 7 września 2022 r., nie był nadto zobligowany do wskazania konkretnych przyczyn, dla których skarżący otrzymał określoną (a zatem taką a nie inną) liczbę punktów z rozmowy rekrutacyjnej oraz za przygotowany na potrzeby rekrutacji projekt badawczy. Identyczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 1 czerwca 2023 r. (sygn. akt III OSK 2289/21) i Sąd w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w pełni się z tym poglądem identyfikuje. Podkreślenia wymaga również fakt, że w przypadku ubiegania się o przyjęcie do szkoły doktorskiej to liczba punktów uzyskanych w trakcie rekrutacji (przypisanych przez Komisję Rekrutacyjną) przesądza ostatecznie o tym, które miejsce dany kandydat zajmuje na liście rankingowej, a w konsekwencji, czy zostanie przyjęty do szkoły doktorskiej. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym wskazanie, że przewidziany w zasadach rekrutacji mających zastosowanie w przypadku skarżącego kasacyjnie system oceniania kandydatów miał wyłącznie charakter punktowy, a nie opisowy. Tym samym subiektywne odczucia skarżącego co do rezultatu postępowania rekrutacyjnego nie mogą w żadnym wypadku zastępować wiarygodnych dowodów w sprawie.
Odnosząc się finalnie do argumentacji zawartej w piśmie pełnomocnika skarżącego kasacyjnie z dnia 22 listopada 2024 r. podkreślić należy, że przytoczone w tym piśmie orzeczenia sądów administracyjnych zostały podjęte na tle stosowania odmiennych regulacji normatywnych, to jest związanych z naborem na wolne stanowisko urzędnicze w jednostce samorządu terytorialnego (w tym m.in. art. 14 ust. 2 pkt 4 oraz art. 15 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych; tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1135). W regulacjach tych ustawodawca, odmiennie niż na tle regulacji zawartych w P.s.w.n., wprost przewiduje wskazanie uzasadnienia dokonanego wyboru jako element protokołu z przeprowadzonego naboru kandydatów (art. 14 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy) jak i zawarcie w informacji o wynikach naboru uzasadnienia dokonanego wyboru albo uzasadnienia nierozstrzygnięcia naboru na stanowisko (art. 15 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec przytoczonych wcześniej argumentów odnoszących się do specyfiki postępowania w przedmiocie przyjęcia do szkoły doktorskiej oraz autonomii uczelni wyższych, nie ma jakichkolwiek podstaw aby powyższe postępowania traktować w istocie w sposób analogiczny (w kontekście obowiązków podmiotu przeprowadzającego nabór związanych z uzasadnieniem dokonanego wyboru).
Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, o jej oddaleniu.
O odstąpieniu od zasądzenia od skarżącego kasacyjnie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości orzeczono jak w punkcie drugim sentencji wyroku na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a. uznając, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.
Podstawą do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym był art. 182 § 2 i § 3 in fine P.p.s.a.