III OSK 1282/25

III OSK 1282/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tamara Dziełakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6135 Odpady
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 2272/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-02-20
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku
Odrzucono skargę kasacyjną
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 3 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej w sprawie ze skarg kasacyjnych L.F. i E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2272/24 w sprawie ze skargi L.F. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 24 lipca 2024 r., znak: DKO-WOK.401.167.2024.ke w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej postanawia: 1) odrzucić skargę kasacyjną E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. 2) zwrócić z kasy WSA w Warszawie na rzecz E. spółce z o.o. z siedzibą w M. kwotę 1.000 zł (jeden tysiąc złotych) tytułem zwrotu wpisu od skargi kasacyjnej.
Uzasadnienie
Decyzją z 22 stycznia 2024 r. Łódzki Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, na podstawie art. 194 ust. 5 i ust. 7, art. 196 i art. 199 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2023 r., poz. 1587 ze zm.) wymierzył skarżącemu L.F. prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą X., administracyjną karę pieniężną w wysokości 100 000 (sto tysięcy) złotych za gospodarowanie odpadami niezgodnie z posiadanym zezwoleniem na przetwarzanie odpadów, udzielonym pozwoleniem zintegrowanym wydanym przez Wojewodę Łódzkiego decyzją z 30 stycznia 2007 r. nr 46, znak: SR.VII-M/66I7- 2/PZ/46/2007 - ze zmianami wynikającymi z decyzji Marszałka Województwa Łódzkiego: z 31 maja 2010 r., znak: RO.V1-WR/66151/77/10; z 6 grudnia 2010 r., znak: RO.VI-WR/66151/153/10 oraz z 27 kwietnia 2018 r., znak: RŚVL7222.201.2017.WR.
Decyzją z 24 lipca 2024 r. Główny Inspektor Ochrony Środowiska, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z 20 lutego 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2272/24, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2024 r., poz. 935, dalej jako "P.p.s.a.") oddalił skargę L.F. na opisaną wyżej decyzję ostateczną.
Jak wynika z akt sprawy wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku złożył skarżący L.F. 25 lutego 2025 r.
13 marca 2025 r. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczony został skarżącemu, który 11 kwietnia 2025 r. wniósł skargę kasacyjną.
11 kwietnia 2025 r. do akt sprawy wpłynęła również skarga kasacyjna podmiotu, który nie brał udziału w dotychczasowym postępowaniu - E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w M., w treści której wskazano, że "z dniem 14 marca 2025 r. doszło do przekształcenia przedsiębiorcy "L.F. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą X., w Y. Sp. z o.o. z siedzibą w M. nr KRS: [...]". Jak wynika z dołączonego do akt sprawy wydruku z Rejestru Przedsiębiorców KRS, E. sp. z o.o. z siedzibą w M. powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą w jednoosobową spółkę kapitałową w której jedynym udziałowcem i Prezesem Zarządu jest L.F. Wpis spółki do Krajowego Rejestru Sądowego nastąpił 14 marca 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po doręczeniu organowi odpisów obu wniesionych skarg kasacyjnych, przekazał sprawę do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna E. sp. z o.o. podlega odrzuceniu.
Art. 173 § 1 P.p.s.a. stanowi, że "[o]d wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 58 § 1 pkt 2-4, art. 161 § 1 oraz art. 220 § 3, przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie zaś z § 2 tego artykułu [s]kargę kasacyjną może wnieść strona, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców lub Rzecznik Praw Dziecka po doręczeniu im odpisu orzeczenia z uzasadnieniem".
Z kolei w myśl art. 32 P.p.s.a. "[w] postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi". Artykuł 33 § 1 P.p.s.a. stanowi, że "[o]soba która brała udział w postępowaniu administracyjnym a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania dotyczy jej interesu, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony". Stosownie natomiast do art. 33 § 2 "[u]dział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie".
Z powyższych regulacji wynika, że po pierwsze skargę kasacyjną może wnieść strona, której doręczono odpis wyroku z uzasadnieniem (na skutek wniosku lub z urzędu) i po drugie stroną w rozumieniu art. 173 § 2 P.p.s.a. jest skarżący, organ lub uczestnik postępowania, przy czym status tego ostatniego podmiotu nabywa strona postępowania administracyjnego, która nie wniosła skargi, lub osoba trzecia po dopuszczeniu jej przez sąd postanowieniem do udziału w sprawie w charakterze uczestnika na skutek jej wniosku. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje możliwości stania się uczestnikiem postępowania w innym trybie. Osoba trzecia, dopiero po dopuszczeniu jej do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika może korzystać z uprawnień strony, w tym wnosić przewidziane w ustawie środki odwoławcze dopuszczalne na danym etapie postępowania na którym została dopuszczona do udziału. W rozpatrywanej sprawie spółka która wniosła skargę kasacyjną nie ma statusu uczestnika postępowania, albowiem ani nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, ani nie została dopuszczona postanowieniem sądu do udziału w postępowaniu, nie złożyła zresztą jakiegokolwiek wniosku w tym przedmiocie. Oczywiście, Sąd dostrzega, że spółka powstała po wydaniu wyroku i po upływie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie, tym niemniej okoliczność ta nie uprawniała jej do wniesienia skargi kasacyjnej bez zgłoszenia żądania dopuszczenia jej do udziału w sprawie warunkowanego wykazaniem jej interesu prawnego do udziału w postępowaniu i przyznaniem jej statusu uczestnika postanowieniem sądu.
W treści wniesionej skargi kasacyjnej spółka nie określiła zresztą w charakterze której ze stron postępowania sądowoadministracyjnego wnosi skargę kasacyjną. Określiła się jedynie jako "skarżący kasacyjnie". Zauważyć zatem trzeba, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje takiego odrębnego statusu strony. Skarżącym kasacyjnie jest albo "skarżący", albo "organ", bądź "uczestnik postępowania", lub też jeden z podmiotów publicznoprawnych wymienionych w art. 173 § 2 P.p.s.a. Terminologia ta obowiązuje zarówno w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym jak i przed NSA, co wynika chociażby z przepisów art. 203 i 204 P.p.s.a. Określenie "skarżący kasacyjnie" używane w uzasadnieniach orzeczeń jest wyłącznie sformułowaniem doktrynalnym wykorzystywanym dla innego oznaczenia podmiotu, który wniósł skargę kasacyjną. Pozostaje nim jednak zawsze – co do zasady – jako strona postępowania sądowoadministracyjnego - skarżący, organ lub uczestnik postępowania.
Spółka, która złożyła skargę kasacyjną od wyroku z 20 lutego 2025 r. nie jest też skarżącym w sprawie. Status tego podmiotu w postępowaniu sądowoadministracyjnym wynika bowiem z faktu wniesienia skargi lub ewentualnie z późniejszego wejścia w prawa i obowiązki podmiotu, który wniósł skargę, przy czym to wejście w prawa i obowiązki skarżącego musi jednocześnie wiązać się z ustaniem bytu prawnego podmiotu, który wniósł skargę tj. jego śmiercią gdy chodzi o osobę fizyczną lub utratą zdolności sądowej gdy chodzi o osobę prawną, organ lub inną jednostkę organizacyjną. Wynika to z analizy przepisów art. 25, art. 124 § 1 pkt 1 i § 3 oraz art. 128 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. regulujących kwestie zdolności sądowej strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym, a także zawieszenia tego postępowania, jak również jego podjęcia w przypadku śmierci strony czy utraty przez nią zdolności sądowej. Dopiero z tych regulacji w powiązaniu z przepisami (przykładowo kodeksu spółek handlowych) regulującymi byt prawny danego podmiotu, a także przepisami dotyczącymi konkretnych uprawnień lub obowiązków administracyjnoprawnych, o które chodzi w sprawie (por. np. art. 93 i nast. ordynacji podatkowej) można wyprowadzić wniosek o następstwie prawnym danej osoby w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zaznaczyć należy, że na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, którego celem jest kontrola rozstrzygnięć organów administracji publicznych w przedmiocie uprawnień lub obowiązków publicznoprawnych odwoływanie się do pojęć doktrynalnych wypracowanych w doktrynie i judykaturze prawa cywilnego takich jak "sukcesja generalna" czy "sukcesja singularna" nie zawsze jest odpowiednie, zwłaszcza że - co do zasady - uprawnienia i obowiązki administracyjne nie są ani dziedziczne, ani przenoszalne. W rozpoznawanej sprawie do przekształcenia przedsiębiorcy, któremu zaskarżoną decyzją wymierzono karę pieniężną za naruszenie warunków pozwolenia na przetwarzanie odpadów doszło po wydaniu wyroku sądu pierwszej instancji. Przekształcenie to nastąpiło na podstawie art. 551 § 5 Kodeksu spółek handlowych ze skutkami określonymi w przepisach art. 5841 i nast. tego kodeksu. Pierwszy z tych przepisów stanowi, że [p]przedsiębiorca będący osobą fizyczną wykonującą we własnym imieniu działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2023 r. poz. 221, 641, 803, 1414 i 2029 – (przedsiębiorca przekształcany) może przekształcić formę prowadzonej działalności w jednoosobową spółkę kapitałową". Zgodnie z kolei z art. 5842 § 1 "[s]półce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego" i § 2 "[s]półka przekształcona pozostaje podmiotem w szczególności zezwoleń, koncesji oraz ulg, które zostały przyznane przedsiębiorcy przed jego przekształceniem, chyba że ustawa lub decyzja o udzieleniu zezwolenia, koncesji albo ulgi stanowi inaczej". I wprawdzie w doktrynie prawa cywilnego na tle cytowanych wyżej przepisów można spotkać aż cztery koncepcje skutków materialnych i procesowych przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę kapitałową (sukcesja generalna, zasada kontynuacji, zasada quasi-kontynuacji, a także zasada quasi sukcesji – por. uchwała SN z 31 stycznia 2023 r., sygn. akt III CZP 133/22, Lex nr 3479601) to jednak z punktu widzenia samej procedury sądowoadministracyjnej i rozpatrywanego przypadku tj. możliwości wejścia spółki w miejsce skarżącego jako osoby fizycznej i przedsiębiorcy, koncepcje te nie mają większego znaczenia. Dla analizowanego zagadnienia istotne jest bowiem jedynie to, że przekształcenie do którego dochodzi w trybie art. 551 § 5 i art. 5841 i nast. K.s.h. nie skutkuje utratą bytu prawnego przez podmiot podlegający przekształceniu, którym jest osoba fizyczna. Przekształceniu ulega jedynie forma prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego w odniesieniu do przejścia praw i obowiązków przedsiębiorcy przekształcanego, o którym mowa w art. 5842 K.s.h. wyrażono pogląd, że na gruncie tej regulacji nie można budować koncepcji sukcesji generalnej, a pojęcie "wszystkie" zawarte w § 1 tego artykułu musi być odczytywane przez pryzmat charakteru i rodzaju praw i obowiązków, zwłaszcza gdy są to prawa i obowiązki o charakterze publicznoprawnym (por. wyrok NSA z 3 września 2019 r., sygn. akt II GSK 2049/17 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.cbois.nsa.gov.pl). Tylko informacyjnie, gdyż z punktu widzenia analizowanego procesowego uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej, okoliczność ta nie ma istotnego znaczenia, można wskazać, że w przywołanej sprawie NSA wykluczył możliwość przejścia kary pieniężnej z osoby fizycznej będącej przedsiębiorcą na spółkę przekształconą. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na art. 58413 K.s.h., który przewiduje solidarną odpowiedzialność osoby fizycznej (przedsiębiorcy przekształcanego) ze spółką za zobowiązania związane z prowadzoną działalnością powstałe przed dniem przekształcenia. Oczywiście chodzi o odpowiedzialność za zobowiązania, które na podstawie art. 5842 K.s.h. w ogóle przeszły na spółkę, a nie o te które pozostały przy przedsiębiorcy przekształcanym - osobie fizycznej. I wprawdzie przedmiotem niniejszego postanowienia nie jest analizowanie i rozstrzyganie problemu czy kara pieniężna wymierzona skarżącemu przeszła na powołaną przez niego po wydaniu zaskarżonego wyroku spółkę, to wskazanie na tę regulację dowodzi, że nie ustaje byt podmiotu przekształcanego skoro ustawodawca ustanawia na pewien czas ich solidarną odpowiedzialność za zobowiązania przedsiębiorcy.
Z powyższego wynika, że spółka, która wniosła skargę kasacyjną nie zastąpiła skarżącego w sprawie i nie weszła do postępowania w jego miejsce jako "skarżąca". Ewentualne przejście w toku postępowania prawa lub obowiązku, którego dotyczy kontrolowana decyzja, o ile nie łączy się z ustaniem zdolności sądowej dotychczasowego skarżącego, nie powoduje nabycia statusu skarżącego, lecz co najwyżej uprawnia nabywcę do zgłoszenia żądania dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna spółki nie została wniesiona przez stronę postępowania podlegała ona odrzuceniu na podstawie art. 180 w zw. z art. 178 i art. 173 § 2 P.p.s.a.
O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej rozstrzygnięto na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a.