III OSK 1252/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej małoletniego B. S., reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego A. P., od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej była błędna wykładnia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dotyczącego przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania". Skarżący argumentował, że sąd pierwszej instancji błędnie ograniczył się do porównania dochodu brutto rodziny z kwotą najniższej emerytury brutto, pomijając analizę dochodu netto, indywidualnej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej oraz koniecznych wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając wykładnię przyjętą przez sąd niższej instancji i dominującą linię orzeczniczą NSA. Sąd podkreślił, że pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" należy rozumieć jako kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Ocena ta musi być obiektywna i oparta na dochodach brutto, a nie na subiektywnych potrzebach czy wydatkach wnioskodawcy, które są istotne przy świadczeniach z pomocy społecznej, a nie przy świadczeniach wyjątkowych z systemu emerytalno-rentowego. Sąd uznał, że przyznawanie renty w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego i nie służy zapewnieniu środków utrzymania, a jedynie stanowi wyjątek od reguły przy spełnieniu ściśle określonych przesłanek. W związku z tym, zarzuty naruszenia przepisów KPA dotyczące gromadzenia dowodów uznano za chybione, gdyż zbędne było ustalanie dochodów netto czy kosztów leczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie wykładni pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" na potrzeby przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z FUS, podkreślenie odrębności tych świadczeń od świadczeń pomocy społecznej oraz kryteriów ich przyznawania.
Orzeczenie dotyczy specyficznej przesłanki przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych rodzajów świadczeń lub sytuacji prawnych.
Zagadnienia prawne (3)
Jak należy interpretować przesłankę "niezbędnych środków utrzymania" w kontekście przyznawania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji, a porównanie sytuacji materialnej strony powinno opierać się na dochodach brutto.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że obiektywizmu oceny przesłanki "niezbędnych środków utrzymania" nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami wnioskodawcy (nawet usprawiedliwionymi chorobą) czy kwotą netto wynagrodzenia. Konieczne jest porównanie dochodów brutto z wysokością minimalnej emerytury brutto. Świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, a jego przyznanie nie zależy od subiektywnych potrzeb, lecz od spełnienia ustawowych przesłanek.
Czy organ rentowy i sąd administracyjny, rozpatrując wniosek o rentę rodzinną w drodze wyjątku, mają obowiązek szczegółowo badać indywidualną sytuację rodzinną, zdrowotną i wydatki wnioskodawcy, nawet jeśli jego dochody brutto przekraczają kwotę najniższej emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ustalanie rzeczywistej wysokości środków w dyspozycji rodziny (kwoty netto) oraz ocena wydatków koniecznych do poniesienia przez wnioskodawcę (np. związanych z chorobą i leczeniem) są zbędne w sprawie o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, jeśli dochód brutto rodziny jest wyższy od kwoty najniższej emerytury brutto.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że renta rodzinna przyznawana w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, które jest przyznawane według potrzeb. System emerytalno-rentowy w zakresie świadczeń wyjątkowych nie służy zapewnieniu środków utrzymania, a jedynie stanowi wyjątek od reguły. Dlatego też, w przeciwieństwie do świadczeń z pomocy społecznej, nie jest konieczne szczegółowe badanie indywidualnych potrzeb i wydatków wnioskodawcy.
Czy naruszenie przepisów KPA (art. 7, 77 § 1, 80) przez organ rentowy i sąd pierwszej instancji może stanowić podstawę do uchylenia decyzji/wyroku, jeśli przyjęta wykładnia prawa materialnego determinowała zakres postępowania dowodowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli przyjęta wykładnia prawa materialnego (art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) uzasadniała ograniczenie postępowania dowodowego do ustalenia dochodu brutto i porównania go z najniższą emeryturą brutto, to zarzuty naruszenia przepisów KPA dotyczące wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego są chybione.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że materiał dowodowy został zebrany wszechstronnie i rozpatrzony w sposób wyczerpujący w świetle przyjętej wykładni art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zbędne było ustalanie dochodów netto czy potrzeb związanych z chorobą, ponieważ nie miały one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy według tej wykładni.
Przepisy (8)
Główne
u.e.r. FUS art. 83 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. Ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Porównanie sytuacji materialnej strony ubiegającej się o świadczenie w drodze wyjątku (dochody brutto) z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalnej emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy i renty rodzinnej (brutto).
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 151
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kryterium "niezbędnych środków utrzymania" powinno być interpretowane szerzej, uwzględniając dochód netto, indywidualne potrzeby, wydatki związane z chorobą i leczeniem, a nie tylko porównanie dochodu brutto z najniższą emeryturą brutto. • Organ rentowy i sąd pierwszej instancji naruszyły przepisy KPA (art. 7, 77 § 1, 80) poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego.
Odrzucone argumenty
Błędna wykładnia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez przyjęcie, że wystarczające jest porównanie dochodu brutto rodziny z kwotą najniższej emerytury brutto. • Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organ art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
Godne uwagi sformułowania
Przez "niezbędne" środki utrzymania należy rozumieć kwotę brutto najniższego świadczenia emerytalnego przyznawanego w trybie zwykłym. • Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. • Świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, bowiem finansowane jest z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. • Nie jest to świadczenie o charakterze socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb i ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. • Zbędne były ustalenia w zakresie rzeczywistych środków będących w dyspozycji rodziny skarżącego (dochodów netto) i potrzeb skarżącego związanych z jego chorobą i kosztami leczenia.
Skład orzekający
Tamara Dziełakowska
przewodniczący
Małgorzata Masternak - Kubiak
członek
Zbigniew Ślusarczyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie wykładni pojęcia \"niezbędnych środków utrzymania\" na potrzeby przyznawania świadczeń w drodze wyjątku z FUS, podkreślenie odrębności tych świadczeń od świadczeń pomocy społecznej oraz kryteriów ich przyznawania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej przesłanki przyznawania świadczeń w drodze wyjątku i może nie mieć bezpośredniego zastosowania do innych rodzajów świadczeń lub sytuacji prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu renty rodzinnej i przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, co może być interesujące dla osób poszukujących informacji o świadczeniach ZUS. Wykładnia kluczowego pojęcia "niezbędnych środków utrzymania" jest istotna dla praktyki.
“Czy dochód rodziny wystarczy na "niezbędne środki utrzymania"? NSA precyzuje kryteria przyznawania renty w drodze wyjątku.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.