III OSK 1222/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie uznał, iż organy nie zbadały wystarczająco kwestii odpowiedzialności za przetwarzanie odpadów, ignorując domniemanie z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach.
Sprawa dotyczyła kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów bez zezwolenia. WSA uchylił decyzję organu, uznając naruszenie przepisów k.p.a. przez organy obu instancji w zakresie ustalenia sprawcy. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie uznał potrzebę dalszych ustaleń dowodowych, ignorując domniemanie z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, zgodnie z którym posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi, chyba że udowodni inaczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o wymierzeniu administracyjnej kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia. Sąd uznał, że organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania, nie ustalając wszechstronnie bezpośredniego sprawcy przetwarzania odpadów na działce nr [...] w J., a także nie zweryfikowały twierdzeń skarżącego, że to inny podmiot mógł być odpowiedzialny. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie uznał potrzebę dalszych ustaleń dowodowych. NSA podkreślił, że zgodnie z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach istnieje domniemanie, iż posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi, a ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na nim. Sąd pierwszej instancji nie wykazał, aby materiał dowodowy podważał to domniemanie, a powołane przez niego dowody (opinia biegłego, postanowienie RDOŚ) nie zostały przez WSA właściwie ocenione w kontekście obalenia domniemania. W związku z tym NSA przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, sąd pierwszej instancji przedwcześnie uznał potrzebę dalszych ustaleń dowodowych, ignorując domniemanie z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach.
Uzasadnienie
NSA stwierdził, że sąd pierwszej instancji przedwcześnie uchylił decyzję, uznając potrzebę dalszych ustaleń dowodowych. Podkreślono, że ciężar dowodu obalenia domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, a nie na organie.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (7)
Główne
u.o. art. 3 § pkt 19
Ustawa o odpadach
Domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na władającym.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku w przypadku naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny dowodów na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Ustawa o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie art. 15 § ust. 1
Postępowanie prowadzone przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.
k.k. art. 183 § § 1
Kodeks karny
Nieodpowiednie postępowanie z odpadami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organ odwoławczy nie rozpoznał wyczerpująco materiału dowodowego. Naruszenie przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie podmiotu odpowiedzialnego pomimo domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Naruszenie prawa materialnego – art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez przyjęcie, że domniemanie odpowiedzialności posiadacza nieruchomości nie miało zastosowania.
Godne uwagi sformułowania
Ratio legis wprowadzonego w art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach domniemania było przyjęcie takiej konstrukcji prawnej, która pozwala na szybkie ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za niezgodne z prawem składowanie, magazynowanie, czy przetwarzanie odpadów. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot. Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy spoczywa na władającym powierzchnią ziemi. Nie można ciężaru dowodowego obalenia tego domniemania, przenosić na organ. Podmiot, który zgodnie z domniemaniem z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach został uznany za posiadacza odpadów, może to domniemanie obalić wyłącznie poprzez wykazanie, że posiadaczem odpadów jest inny podmiot.
Skład orzekający
Jerzy Stelmasiak
przewodniczący
Maciej Kobak
sprawozdawca
Teresa Zyglewska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, ciężar dowodu w sprawach o odpowiedzialność za odpady, zakres kontroli sądów administracyjnych nad ustaleniami faktycznymi organów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z domniemaniem posiadania odpadów przez władającego powierzchnią ziemi. Wymaga analizy konkretnych dowodów w celu obalenia domniemania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności za odpady i interpretacji kluczowego domniemania prawnego, co jest istotne dla praktyków prawa ochrony środowiska.
“Kto odpowiada za odpady na Twojej ziemi? NSA wyjaśnia kluczowe domniemanie prawne.”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 1222/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-07-01 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-05-18 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/ Maciej Kobak /sprawozdawca/ Teresa Zyglewska Symbol z opisem 6135 Odpady Hasła tematyczne Odpady Sygn. powiązane IV SA/Wa 922/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-21 Skarżony organ Inspektor Ochrony Środowiska Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 779 art. 3 pkt 19 Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach - t.j. Dz.U. 2019 poz 2325 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz.U. 2021 poz 735 art. 7, 77 § 1 i 80 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 1 lipca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Głównego Inspektora Ochrony Środowiska od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 922/21 w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 kwietnia 2021 r. nr DKGO-420/284/2019/ge w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie Wyrokiem z 21 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 922/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi W. W. (dalej: "skarżący") na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "organ") z dnia 21 kwietnia 2021 r. nr DKGO-420/284/2019/ge w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "organ I instancji") z dnia 25 lutego 2019 r. znak DL-DI.7062.9.2018, DL/L.dz.105/2019 r. (pkt 1) oraz zasądził zwrot kosztów (pkt 2). Decyzją z 25 lutego 2019 r., organ I instancji wymierzył skarżącemu karę pieniężną w wysokości 1.000.000 zł za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia oraz w wysokości 500.000 zł za mieszanie odpadów niebezpiecznych różnych rodzajów oraz mieszanie odpadów niebezpiecznych z odpadami innymi niż niebezpieczne. Pismem z 14 marca 2019 r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji. W piśmie z dnia 22 grudnia 2020 r. skarżący podtrzymał stanowisko z odwołania, uzupełniając je o kolejne zarzuty. W załączeniu nadesłał kopię postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we W. z dnia 10 października 2018 r., w którym uznano J. G. za stronę postępowania. Organ rozpoznając ponownie sprawę uchylił decyzję organu I instancji i wymierzył na nowo karę administracyjną w kwocie 530.000 zł, wymierzając ją wyłącznie za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia. Wyżej opisana decyzja została zaskarżona w części dotyczącej wymierzenia skarżącemu kary administracyjnej za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę. Sąd w składzie orzekającym doszedł do przekonania, że działanie organów obu instancji naruszyło przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie WSA zasadne okazały się zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z poźn. zm., dalej: "k.p.a.") poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie w zakresie ustalenia bezpośredniego sprawcy przetwarzania wskazanych odpadów bez wymaganego zezwolenia w J. na działce nr [...]. Sąd zgodził się ze skarżącym, że organy obu instancji nie ustaliły w dostateczny sposób zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy. Przede wszystkim pominęły fakt, że działka nr [...] w J. stanowi teren otwarty, co powoduje, że jest do niej niczym nieograniczony dostęp. Ponadto organy nie zweryfikowały wskazywanych przez stronę okoliczności, że to nie skarżący jest odpowiedzialny za niedozwolone przetwarzanie odpadów na ww. działce. Sąd zauważył, że z akt sprawy wynika, iż organy obu instancji posiadały informacje o tym, że inny podmiot mógłby być odpowiedzialny lub współodpowiedzialny za przetwarzanie odpadów na działce [...] w J.. W szczególności wskazał, że strona w piśmie z dnia 5 września 2018 r. poinformowała organ, że materiał do rekultywacji terenu był pozyskiwany podczas wykonywania własnej działalności gospodarczej, polegającej na wykonywaniu prac ziemnych i budowlanych. W toku postępowania ujawnione zostało jednak, że na przedmiotowym terenie przez firmę zewnętrzną zostały złożone odpady inne niż wcześniej uzgodniono, tj. ziemia z gruzem. Według skarżącego firma ta była podwykonawcą podczas prac wykonywanych przez jego firmę. Takie też okoliczności zostały wskazane w protokole kontroli z dnia 13 września 2018 r. Wprawdzie rację ma organ, że w tym przypadku strona nie wskazała żadnych konkretnych okoliczności, ani dowodów, jednakże zauważyć należy, że w dniu 29 listopada 2018 r. do organu wpłynęło zarządzenie w przedmiocie udostępnienia materiałów z akt śledztwa dotyczącego podejrzenia popełnienia na terenie objętym zaskarżoną decyzją czynu m.in. z art. 183 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600, dalej: "k.k.") (nieodpowiednie postępowanie z odpadami) przez inne osoby niż skarżący. Organ, w związku z ww. postępowaniem prowadzonym przez Prokuraturę Okręgową w L., zaczerpnął do materiału dowodowego niniejszego postępowania opinię biegłego sądowego z zakresu ochrony środowiska dotyczącą odpadów gromadzonych na terenie byłej żwirowni w J.. Powyższe dowody potwierdzają tezę, że również inne podmioty lub osoby mogły być odpowiedzialne za przetwarzanie odpadów na działce [...] w J.. Okoliczności te zostały jednak przez organ pierwszej instancji pominięte i nie zbadane wszechstronnie, czym naruszono art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.. Podobnie postąpił organ drugiej instancji. Oprócz zarzutów procesowych zawartych w odwołaniu w kwestii ustalenia bezpośredniego sprawcy przedmiotowego przetwarzania odpadów, strona w piśmie z dnia 22 grudnia 2020 r. (na stronie 3, pkt 2) wprost wskazała, że skarżący błędnie został uznany za stronę prowadzonego postępowania, albowiem nie dokonał on żadnej z czynności wskazanych w skarżonym akcie. Strona załączyła do swojego stanowiska postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we W., z którego wynikało, że za stronę postępowania, prowadzonego w trybie art. 15 ust. 1 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, uznano oprócz skarżącego, również inny podmiot wskazany przez stronę oraz wobec którego toczy się postępowanie w Prokuraturze Okręgowej w L.. Powyższe okoliczności zostały pominięte i nie zweryfikowane przez organ odwoławczy. Sąd pierwszej instancji uznał więc, że doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, ponieważ naruszono art. 15 w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 i 80 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy pomimo tego, że posiadał informację, że prawdopodobne jest, iż inny podmiot mógł być również odpowiedzialny za nielegalne przetwarzanie odpadów na działce nr [...] zupełnie tę kwestię zignorował. W tym względzie Sąd zaznaczył, że wprawdzie rację ma organ twierdząc w zaskarżonej decyzji, że inny jest cel, zakres, przesłanki i podstawa prawna prowadzonego przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska postępowania, jednakże w niniejszej sprawie chodzi o ustalenie podstawowych okoliczności faktycznych, tj. skoro inny podmiot (osoby) mogły być uznane za osoby odpowiedzialne za powstanie szkody w środowisku, czy nieodpowiednie postępowanie z odpadami na przedmiotowym terenie, to być może też ten podmiot jest odpowiedzialny za ich przetwarzanie. W ocenie składu orzekającego, nie sposób przyjąć, że organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, skoro posiadając ww. dowody i informacje nie zweryfikowały twierdzeń skarżącego o tym, że inny podmiot mógł być odpowiedzialny za przetwarzanie odpadów na dz. [...] w J. bez wymaganego zezwolenia. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł organ, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie: 1) przepisów postępowania, tj.: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") w zw. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 poprzez przyjęcie, iż organ odwoławczy nie rozpoznał w sposób wyczerpujący i rzetelny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie przeanalizował wszystkich dowodów złożonych przez stronę oraz nie odniósł się w sposób wyczerpujący do wszystkich zarzutów i argumentów odwołania, b) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż organy powinny przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie podmiotu odpowiedzialnego pomimo, iż w sprawie występuje domniemanie, a dowody na jego przełamanie powinien dostarczyć skarżący. 2) prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2021 r. poz. 779 z poźń. zm., dalej: "ustawa o odpadach") poprzez przyjęcie, iż domniemanie wskazane w przedmiotowym przepisie materialnym nie miało zastosowania w sprawie, polegające na odpowiedzialności posiadacza odpadów za przetwarzanie odpadów na jego nieruchomości. W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg. norm przepisanych. Oświadczono o zrzeczeniu się przeprowadzenia rozprawy i wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o jej oddalenie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna okazała się zasadna. Sformułowane w niej zarzuty kasacyjne oparto na obu podstawach kasacyjnych dopuszczonych postanowieniami art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a., tj. zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z przyczyn metodologicznych w pierwszej kolejności należy ocenić zarzut naruszenia prawa materialnego – art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. W jego ramach skarżący kasacyjnie organ kwestionuje stanowisko Sądu pierwszej instancji, o przedwczesności przyjęcia, że w sprawie nie może dojść do obalenia wynikającego z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach domniemania, że posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi, na której się one znajdują. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej stanowią logiczną konsekwencję opisanego stanowiska organu, albowiem dotyczą naruszenia przez WSA art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w toku postępowania nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych, które potwierdzałyby, że skarżący był posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przez posiadacza odpadów rozumie się wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Ratio legis wprowadzonego w art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach domniemania było przyjęcie takiej konstrukcji prawnej, która pozwala na szybkie ustalenie podmiotu odpowiedzialnego za niezgodne z prawem składowanie, magazynowanie, czy przetwarzanie odpadów. Bez wprowadzania przedmiotowego domniemania realizacja celów ustawy stałaby się utrudniona, a nawet niemożliwa. Obalenie domniemania prawnego z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach może nastąpić tylko poprzez wykazanie, że odpadem faktycznie władał inny podmiot (por. wyrok NSA z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II OSK 330/12). Ciężar przeprowadzenia dowodu w celu obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy spoczywa na władającym powierzchnią ziemi (zob. wyroki NSA z dnia 6 marca 2019 r., sygn. II OSK 816/18; z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. II OSK 2936/14). Nie można ciężaru dowodowego obalenia tego domniemania, przenosić na organ. Organy nie są bowiem zobowiązane do prowadzenia we własnym zakresie dochodzenia mającego na celu ustalenie podmiotu będącego posiadaczem odpadów, jeśli domniemany z mocy art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach posiadacz nie przedstawi wiarygodnych dowodów w tym zakresie (zob. wyroki NSA z dnia 6 marca 2019 r., sygn. II OSK 816/18 i z 30 sierpnia 2019 r., II OSK 2414/17). Nie jest przy tym wystarczające wskazanie jedynie wytwórcy odpadów, lecz konieczne jest wykazanie przez władającego powierzchnią ziemi, że wytwórca odpadów wytworzone przez siebie odpady złożył na jej nieruchomości nielegalnie, to jest wbrew woli właściciela nieruchomości (zob. cytowany wyrok NSA z dnia 23 sierpnia 2016 r., sygn. II OSK 2936/14). Założenie o możliwości obalenia domniemania z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach tylko przez wyraźne wskazanie na innego posiadacza odpadów implikuje tezę, w myśl której władający powierzchnią ziemi nie może uwolnić się od odpowiedzialności za odpady nawet wtedy, gdy powoła okoliczności świadczące o tym, że on sam - przy przyjęciu ogólnej definicji posiadania - ich posiadaczem de facto nie jest. Wynikający z odpowiedzialności opartej na przesłankach obiektywnych administracyjnoprawny nakaz usunięcia odpadów tudzież jego wykonanie nie pozbawia adresata tegoż nakazu możliwości dochodzenia roszczeń od osób, z których winy dany stan rzeczy powstał (tak NSA w wyroku z 14 maja 2025 r., III OSK 357/22). Proklamowane postanowieniami art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach domniemanie, że posiadaczem odpadów jest władający powierzchnią ziemi (nieruchomości), na której się one znajdują stanowi modyfikację ogólnych reguł kodeksowych kształtujących zasady gromadzenia i oceny materiału dowodowego w sprawie, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Zakres spoczywającego na organie ciężaru dowodu uzasadniającego skorzystanie z domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach obejmuje ustalenie: 1) że dana substancja lub przedmiot jest odpadem; 2) że znajduje się na terenie konkretnej nieruchomości, identyfikowalnej topograficznie i ewidencyjnie; 3) że władającym powierzchnią ziemi, na której znajdują się odpady jest konkretny podmiot, identyfikowalny w stopniu umożliwiającym przypisanie mu przymiotu strony postępowania administracyjnego. Do obowiązków prowadzącego postępowanie organu nie należy natomiast czynienie ustaleń ukierunkowanych na obalenie domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. W takim układzie oczekiwana szybkość postępowań zmierzających do usunięcia negatywnych skutków składowania, magazynowania czy przetwarzania odpadów niezgodnie z prawem byłaby zniweczona. Organ de facto musiałby prowadzić kontrpostępowanie dowodowe skierowane przeciwko domniemaniu, które w założeniu ma uprościć i przyspieszyć postępowania prowadzone na gruncie ustawy o odpadach. Podmiot, który zgodnie z domniemaniem z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach został uznany za posiadacza odpadów, może to domniemanie obalić wyłącznie poprzez wykazanie, że posiadaczem odpadów jest inny podmiot. Obalenie domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach wymaga więc przedstawienia dowodów, wskazujących na to, że posiadaczem odpadów jest inny podmiot, niż ten, na którego to domniemanie wskazuje. Żadnej skuteczności prawnej nie będą miały ogólne twierdzenia o powszechnej dostępności do terenu nieruchomości, czy aktywności bliżej niezidentyfikowanych podmiotów, które wbrew władającemu nieruchomością złożyły na jej powierzchni odpady. Oceniając z tej perspektywy oceny prawne WSA, które miały uzasadniać uchylenie kwestionowanej skargą decyzji trzeba przyjąć, iż były one co najmniej przedwczesne. WSA przyznał, że twierdzenia skarżącego, iż odpady zostały przywiezione na teren jego nieruchomości przez podmiot trzeci – podwykonawcę, nie zostały poparte żadnymi dowodami. Konieczność czynienia ustaleń w przedmiocie faktycznego posiadacza odpadów Sąd pierwszej instancji upatruje w tym, że do materiału dowodowego w sprawie włączono opinię biegłego sądowego z zakresu ochrony środowiska, dotyczącą odpadów gromadzonych na terenie byłej żwirowni w Jaczewie. Przedmiotowa opinia została sporządzona na potrzeby prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w L. śledztwa dotyczącego podejrzenia popełnienia na terenie objętym zaskarżoną decyzją czynu m.in. z art. 183 § 1 k.k. (nieodpowiednie postępowanie z odpadami) przez inne osoby niż skarżący. WSA nie wskazuje jednak na żadne konkretne elementy treści tej opinii, z których wynikałyby okoliczności podważające wnioskowania oparte na domniemaniu z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ dopuścił przedmiotową opinię na okoliczność wyjaśnienia rodzaju odpadów zdeponowanych na wyrobisku na działce nr [...] i ich wpływu na zdrowie i życie ludzi oraz na środowisko (s. 6 decyzji). Reasumując trzeba więc podać, że powołana opinia została dopuszczona jako dowód nie z inicjatywy skarżącego w celu wykazania, kto był rzeczywistym posiadaczem odpadów, lecz z urzędu, w celu ustalenia rodzaju zdeponowanych odpadów i ich wpływu na ludzi i środowisko. Nie był to więc środek dowodowy wnioskowany przez skarżącego w celu obalenia domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Ponadto, WSA nie powołał się na żadne wynikające z przedmiotowej opinii okoliczności poddające w wątpliwość zasadność określenia posiadacza odpadów w oparciu o domniemanie z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. Zdaniem WSA organ miał obowiązek ocenić przedmiotową opinię pod kątem jej zgodności z kierunkiem wnioskowań opartych na tym domniemaniu. W przekonaniu NSA Sąd pierwszej instancji nie wykazał, aby treść opinii w jakikolwiek sposób podważała poczynione przez organ ustalenia co do tego, kto jest posiadaczem odpadów zdeponowanych na działce nr [...], a zatem, że zachodzi konieczność podejmowania dalszych czynności wyjaśniających w tym zakresie. Analogicznie należy odnieść się do powołanego przez WSA postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we W., z którego wynikało, że za stronę postępowania, prowadzonego w trybie art. 15 ust. 1 ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, uznano oprócz skarżącego, również inny podmiot wskazany przez stronę oraz wobec którego toczy się postępowanie w Prokuraturze Okręgowej w L.. I w tym wypadku WSA nie wypowiedział się co do tego, jakie konkretnie okoliczności wynikające z przedmiotowego postanowienia wskazują na to, że skarżący nie jest posiadaczem odpadów w rozumieniu art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach. W swojej decyzji organ zajął jednoznaczne stanowisko, że postanowienie RDOŚ we Wrocławiu zostało wydane w postępowaniu, którego cel, zakres, przesłanki i podstawa prawna są odmienne, a zatem nie zachodzą podstawy do bezpośredniej transpozycji poczynionych w nim ustaleń na grunt sprawy, w której wydano zaskarżoną decyzję (s. 7 decyzji). Do przedmiotowego stanowiska organu WSA się nie odniósł. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd pierwszej instancji uwzględni oceny prawne sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, a w szczególności to, że wykazanie okoliczności pozwalających na obalenie domniemania z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach należy do podmiotu, który kwestionuje oparte na nim wnioskowania. Jeżeli w ocenie WSA materiał aktowy podważa domniemanie wynikające z art. 3 pkt 19 ustawy o odpadach, to ocenę tę powinien uzasadnić w sposób pozwalający na jej weryfikację, tj. poprzez wskazanie konkretnych faktów opartych na materiale aktowym, które wskazują na to, że posiadaczem odpadów może nie być skarżący. Ogólnikowe powoływanie się na zalegające w aktach dokumenty jest niewystarczające. O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. uznając, że w tej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym stanowi ten przepis.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI