III OSK 1189/23

III OSK 1189/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Maciej Kobak
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1081/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-01-31
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 359 ust. 1, art. 363
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 428
§ 2 i § 11
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw  szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1081/22 w sprawie ze skargi B.Z. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0699/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium ministra za znaczące osiągnięcia w roku akademickim 2021/2022 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz B.Z. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1081/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi B.Z. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0699/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1); zasądził od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz skarżącego B.Z. kwotę 697 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Minister Edukacji i Nauki (dalej w skrócie: "Minister" lub "organ") decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0699/2021, wydaną na podstawie art. 359 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm., dalej w skrócie: "p.s.w.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku Rektora [...] odmówił przyznania B.Z. (dalej w skrócie: "skarżący" lub "student") stypendium Ministra Edukacji i Nauki za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że zarządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 października 2021 r. (Dz. Urz. MEiN poz. 125, 128 i 139) do oceny wniosków został powołany Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (dalej w skrócie: "Zespół"), liczący 47 członków reprezentujących wszystkie dyscypliny naukowe i artystyczne. W dniu 15 listopada 2021 r. Prezydium Zespołu uchwaliło wytyczne dla Zespołu w sprawie oceny wniosków o przyznanie stypendiów MEiN dla studentów i wybitnych młodych naukowców złożonych w roku akademickim 2021/2022 (dalej w skrócie: "wytyczne"). Powyższe wytyczne zostały zaimplementowane do systemu ZSUN/OSF w tym celu, aby ocena wniosków z danej dyscypliny mogła być dokonywana przez ekspertów Zespołu, przy czym wnioski z danej dyscypliny oceniane były w tym systemie przez jednego eksperta według jednolitych reguł, z wykorzystaniem narzędzi informatycznych, w tym reguł walidacyjnych, eliminujących błędne stosowanie tych wytycznych. Wnioski były oceniane przez Zespół metodą punktową, na podstawie § 13 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 428, dalej w skrócie: "rozporządzenie"). Minister wskazał, że przy ocenie nagród uzyskanych w konkursach uwzględniano uzyskane miejsce w klasyfikacji (do 10 miejsca) lub poziom nagrody (I, II lub kolejnego stopnia). Kryterium oceny stanowiło znaczenie nagrody w środowisku. Przy ocenie uwzględniano tylko przedsięwzięcia krajowe (ale o zasięgu międzynarodowym) oraz międzynarodowe. Można było uwzględnić maksymalnie 3 nagrody indywidualne, za które można było uzyskać łącznie nie więcej niż 10 pkt, jak również tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można było uzyskać 10 pkt podzielonych przez liczbę członków zespołu. Ponadto nie przyznawano punktów za nagrody uzyskane we własnej jednostce naukowej (uczelni), nagrody o zasięgu tylko regionalnym i lokalnym oraz nagrody uzyskane w konkursach organizowanych w ramach konferencji. Na podstawie indywidualnych ocen dokonanych przez Zespół sporządzono listy rankingowe dziedzinowe i dyscyplinowe dla wniosków studentów według liczby punktów, wraz z rekomendacjami dla Ministra Edukacji i Nauki. Zgodnie z kartą oceny osiągnięć naukowych studenta za przedstawione osiągnięcia Zespół przyznał studentowi 1 pkt – w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw. Szczegółowa punktacja wniosku, w tym uzasadnienie przyznania lub odmowy przyznania punktów za dane osiągnięcie, zostały udostępnione stronom w systemie ZSUN/OSF, za pomocą którego składany był wniosek. Minister wskazał, że w dyscyplinie [...], należącej do dziedziny [...], złożono 48 wniosków o przyznanie stypendium. Pozytywne rekomendacje Prezydium Zespołu uzyskało 12 wniosków. Minimalny próg punktowy dla w/w dyscypliny, uprawniający do otrzymania stypendium, wynosił 15,75 pkt. Wniosek studenta nie uzyskał zatem pozytywnej rekomendacji Prezydium Zespołu. Minister, wydając decyzję z dnia 20 kwietnia 2022 r., zaakceptował przedstawioną przez Prezydium Zespołu listę rankingową wniosków oraz zgodził się z punktacją wniosku studenta i przedstawioną rekomendacją.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję B.Z. wskazał na wadliwość decyzji, polegającą m.in. na oparciu się o Protokół oceny wniosku o przyznanie stypendium ministra, listę rankingową i rekomendacje Prezydium Zespołu sporządzone na podstawie wytycznych Zespołu, w których określono bez podstawy prawnej szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendiów studentom i młodym naukowcom, którą to kompetencję posiada wyłącznie Minister Edukacji i Nauki i powinien ją zrealizować w drodze rozporządzenia. Wydanie decyzji w oparciu o wytyczne Zespołu miało zatem miejsce bez podstawy prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W motywach powołanego na wstępie wyroku wskazał, że istota sporu dotyczy podstaw niezaliczenia do punktacji wyników nagród uzyskanych przez skarżącego w siedmiu konkursach [...], organizowanych przez [...]. Z akt sprawy wynika, że podstawą oceny wniosków studentów ubiegających się o stypendia na rok akademicki 2021/2022 były wytyczne ustalone przez Prezydium Zespołu uchwałą nr 2 z dnia 15 listopada 2021 r., podjętą na podstawie § 5a ust. 1 zarządzenia Ministra z dnia 28 października 2021 r. Wytyczne wprowadziły zmiany w stosunku do wytycznych obowiązujących w poprzednim roku akademickim 2020/2021. Te właśnie zmiany, według skarżącego dla niego niekorzystne, stanowią główne źródło zarzutów skargi. Nie ulega wątpliwości, że wprowadzenie wytycznych dla ekspertów oceniających wnioski o stypendia pozwala na zachowanie jednolitości i obiektywizmu ocen i tym samym decyzji podjętych na ich podstawie. Zdaniem WSA w Warszawie, wytyczne Prezydium Zespołu, na których oparta została zaskarżona decyzja z dnia 20 kwietnia 2022 r., zawierają jednak w istocie uszczegółowienie, a nawet zmianę kryteriów i trybu przyznawania stypendiów. Wytyczne te bowiem w "Informacji w sprawie wytycznych stosowanych przez Zespół doradczy MEiN przy ocenie wniosków studentów o stypendia ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022" w rozdziale I, dotyczącym "Osiągnięć naukowych" w pkt 5 zatytułowanym "Uzyskanie nagrody indywidualnej lub znaczący udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z pięciu państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych" – zawierają następującą dyrektywę: "bierze się pod uwagę tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu". W ten sposób sformułowane wytyczne dla Zespołu oceniającego wnioski o przyznanie stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców, złożone w roku akademickim 2021/2022, naruszają przepisy rozporządzenia z dnia 1 kwietnia 2019 r. Należy bowiem odróżnić szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendiów, regulowane tym rozporządzeniem, od wytycznych wydanych przez Prezydium Zespołu i uchwalonych na potrzeby dokonania oceny wniosków o przyznanie stypendium. To rozróżnienie jest o tyle istotne, że reguły zawarte w wytycznych są wiążące dla Zespołu i finalnie Ministra podejmującego rozstrzygnięcie w sprawie stypendium, a więc muszą respektować szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendiów wynikające z obowiązujących przepisów prawa, a nie dokonywać ich zmiany czy modyfikacji. Zarówno z treści art. 363 p.s.w.n., jak i samego rozporządzenia, wynika, że kompetencje do określenia szczegółowych kryteriów oraz trybu przyznawania stypendiów studentom i młodym naukowcom posiada wyłącznie Minister i powinien on je zrealizować w drodze rozporządzenia. Minister nie uzyskał upoważnienia do przekazania tych kompetencji innemu podmiotowi. W tej sytuacji przyjęcie przez Prezydium Zespołu wytycznych regulujących zagadnienia wykraczające poza samą, wąsko rozumianą, ocenę wniosków, jest działaniem wykraczającym poza zakres regulacji wynikający z art. 341 p.s.w.n. Wytyczne w takim kształcie modyfikują regulację objętą rozporządzeniem. Czym innym jest bowiem ocena wniosku jako takiego i zawartych w nim poszczególnych osiągnięć (m.in. poprzez ustalenie konkretnej skali punktowej, jak wskazuje organ), a czym innym przejęcie kompetencji do decydowania, które osiągnięcia w przedstawionym wniosku powinny być brane pod uwagę, a które pomijane. Gdyby prawodawca chciał ograniczyć ilość osiągnięć branych pod uwagę przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia tylko do jednego konkursu, to niewątpliwie by to uczynił, poprzez stosowne unormowanie tej kwestii w rozporządzeniu (§ 2 pkt 5 rozporządzenia).
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiódł Minister. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzucił:
I) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r., pomimo, że decyzja ta nie została wydana z naruszeniem w/w przepisów postępowania administracyjnego, a organ podjął wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz prowadził postępowanie zgodnie z zasadami bezstronności i równego traktowania;
II) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 359 ust. 1 w zw. z art. 363 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 2 ust. 5 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz podważenie zawartych w wytycznych Prezydium Zespołu szczegółowych wskazówek dla ekspertów co do sposobu dokonywania merytorycznej oceny poszczególnych osiągnięć, co skutkowało uwzględnieniem skargi;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 341 w zw. z art. 363 pkt 1 p.s.w.n. w zw. z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wytyczne Prezydium Zespołu zawierały zmianę kryterium i trybu przyznawania stypendium dla studentów, nie zaś szczegółowe wskazówki dla ekspertów Zespołu co do sposobu dokonywania jednolitej oceny osiągnięć.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną B.Z. wniósł o jej oddalenie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 p.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, publ. w ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 p.p.s.a., strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić, wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Została ona oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyroki NSA z dnia: 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11; 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13). Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W analizowanej sprawie zarzut naruszenia prawa procesowego jest konsekwencją zarzutów naruszenia prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co powoduje, że w pierwszej kolejności rozpoznać należy zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego kwestionują stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego wytyczne Prezydium Zespołu w istocie wprowadzają dodatkową przesłankę przyznania stypendium przez Ministra (ograniczenie liczby osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku), niewymienioną w postanowieniach rozporządzenia Ministra.
Zgodnie z art. 359 ust. 1 p.s.w.n., stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stosownie do treści art. 363 pkt 1 p.s.w.n., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki ma obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów, o których mowa w art. 359 ust. 1 i art. 360 ust. 1 tej ustawy, rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania, maksymalną liczbę stypendiów przyznawanych studentom i młodym naukowcom, w tym doktorantom, maksymalną wysokość stypendium oraz wzór wniosku o jego przyznanie, mając na uwadze potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu osiągnięć umożliwiających uzyskanie stypendium lub nagrody, sprawnego przebiegu postępowań w sprawie ich przyznania i sprawnego ich wypłacania oraz adekwatności wysokości stypendium lub nagrody do rangi osiągnięć.
Wykonując w/w delegację ustawową minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wydał w dniu 1 kwietnia 2019 r. rozporządzenie w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. z 2022 r., poz. 428), określające m.in. szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki studentom wykazującym się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi, a także rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania; maksymalne liczby stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców, w tym doktorantów; maksymalne wysokości stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców i wzory wniosków o przyznanie stypendium dla studenta i stypendium dla młodego naukowca (§ 1 rozporządzenia).
Zgodnie z § 2 rozporządzenia, za znaczące osiągnięcia naukowe studenta uważa się: 1) autorstwo lub współautorstwo monografii naukowej lub rozdziału w monografii naukowej wydanej przez wydawnictwo ujęte w wykazie wydawnictw sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.; 2) autorstwo lub współautorstwo artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie naukowym lub w recenzowanych materiałach z konferencji międzynarodowych, ujętych w wykazie tych czasopism i materiałów sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.; 3) znaczący udział w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie, w tym udział w projekcie badawczym finansowanym w ramach konkursu ogólnopolskiego lub międzynarodowego; 4) autorstwo i wygłoszenie referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu zorganizowanej przez podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 p.s.w.n., zagraniczną uczelnię lub zagraniczną instytucję naukową oraz 5) uzyskanie nagrody indywidualnej lub znaczący udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych.
W celu dokonania oceny wniosków wedle jednakowych, możliwie maksymalnie zobiektywizowanych i wiadomych dla stron postępowania kryteriów, Minister powołał zarządzeniem z dnia 28 października 2021 r. Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców. Podstawę ku temu stanowił art. 341 p.s.w.n. Zespół ten uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. uchwalił wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla studentów na rok akademicki 2021/2022. Uchwała ta zawiera wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. W zakresie uzyskanych nagród indywidualnych lub zespołowych Zespół ten wskazał, że bierze się pod uwagę tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu. Oznacza to, że nawet, jeżeli student miał znaczący udział w osiągnieciu więcej niż jednego zespołu polegającego na uzyskaniu nagrody zespołowej w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych, to i tak została uwzględniona tylko jedna nagroda zespołowa.
Problem prawny sprowadza się więc do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy wprowadzone w wytycznych ograniczenie, polegające na uwzględnieniu w procedurze oceny tylko jednej nagrody zespołowej, jest dodatkowym kryterium przyznania stypendium, czy też może być uznane za wskazówkę interpretacyjną (uszczegółowienie przesłanki z § 2 pkt 5 rozporządzenia). W języku polskim wytyczna jest definiowana jako wskazówka określająca sposób działania (Słownika języka polskiego. Warszawa 1996, s. 397). Podobnie w języku prawnym wytyczne definiowano jako wskazówki w zakresie stosowania i interpretacji prawa. Na przykład: według art. 13 pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, Sąd Najwyższy podejmował uchwały zawierające wytyczne w zakresie wykładni i praktyki sądowej w celu ujednolicenia orzecznictwa wszystkich sądów i organów, których orzecznictwo było poddane nadzorowi Sądu Najwyższego. W orzecznictwie wskazywano, że przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego, podejmowanej w trybie art. 13 pkt 3 w/w ustawy z 1984 r., może być jedynie wyjaśnianie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżność w orzecznictwie (postanowienie SN z dnia 21 maja 1996 r., sygn. akt III CZP 9/96). Wydaje się zatem, że nie powinno budzić wątpliwości, iż wytyczne wydawane przez uprawnione gremia powinny służyć jedynie celom interpretacyjnym.
Przytoczone postanowienia Prezydium Zespołu należy odnieść do regulacji rozporządzenia w sprawie stypendiów, które to rozporządzenie normuje również stypendia dla wybitnych młodych naukowców. W § 11 rozporządzenia, dotyczącym stypendium dla młodych naukowców, określono kryteria brane pod uwagę przy ocenie merytorycznej wniosku o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców. Zwrócić należy uwagę, że w ust. 4 powołanego paragrafu określone zostały dolne oraz górne limity ilości osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium. Przepis ten stanowi, że ocena merytoryczna wniosków o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców obejmuje wnioski, w których wykazano: 1) nie mniej niż trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, stanowiące autorstwo lub wiodące współautorstwo; 2) nie więcej niż: a) pięć osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, lub b) po trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 3, 4, 7, 8 lub 12, lub c) dwadzieścia osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 11. Z treści § 11 ust. 4 rozporządzenia wynika, że określając szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra dla młodych naukowców wykazujących się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, wprowadzono kryterium w postaci limitów ilościowych osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku. Podkreślenia wymaga, że wspomniane rozporządzenie nie wprowadza tego rodzaju limitów w odniesieniu do stypendiów dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi. W § 10 rozporządzenia nie ma regulacji analogicznej do § 11 ust. 4. Przedstawiona dystynkcja uzasadnia stanowisko, że także z perspektywy systemowej nieuzasadnione jest stanowisko organu, według którego kwestionowane postanowienia są jedynie wytycznymi, a nie bezpodstawnym prawotwórstwem. Zwrócić należy uwagę, że inne znaczące osiągnięcia nie są limitowane ilościowo. Przykładowo w wytycznych nie ograniczono liczby monografii lub rozdziałów w monografii autorstwa bądź współautorstwa studenta oraz liczby artykułów naukowych autorstwa lub współautorstwa studenta, pod warunkiem, że monografie te i artykuły spełniały wymagania wynikające z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Wymagania te nie obejmowały liczby monografii, rozdziałów w monografii lub artykułów naukowych. Skoro zatem wytyczne wprowadziły zakaz jakiejkolwiek oceny więcej niż jednej nagrody zespołowej, niezależnie od tego, że także inne nagrody zespołowe uzyskane z udziałem tego samego studenta stanowiły o jego znaczącym udziale w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym i w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw – to w tym zakresie wytyczne te przekraczały zakres regulacji dopuszczalnej w akcie wewnętrznym. Nie można było arbitralnie uznać limitu nagród zespołowych spełniających przesłanki wynikające z rozporządzenia w sprawie stypendiów (z § 2 pkt 5 rozporządzenia), jeżeli samo to rozporządzenie żadnego limitu nie wprowadzało. Tym samym tak ograniczona liczba uzyskanych zespołowych nagród stanowiła, jak trafnie podniósł WSA w Warszawie, dodatkowe kryterium.
Nie jest przekonywująca argumentacja skargi kasacyjnej, według której nieraz w praktyce ten sam student bierze udział w kilku zespołach, które uzyskują nagrody i podział wkładu uczestników takich zespołów jest dowolny, a przy tym ukierunkowany na uzyskanie właśnie takich stypendiów. Ponadto sam udział w międzynarodowym zespole może stanowić nagrodę dla studenta, bo wiąże się z tym nieraz gratyfikacja finansowa, stypendium lub inna jeszcze nagroda pieniężna (np. za uzyskanie wysokiego miejsca). Niewątpliwie są to istotne argumenty, jednakże mogą one być podstawą np. do takiego klasyfikowania zespołów, aby ten sam student nie mógł uzyskiwać dodatkowych punktów za sam udział w tym samym zespole, który uzyskał już taką samą nagrodę. Jeżeli ten sam student bierze udział w kilku odrębnych zespołach, które uzyskują znaczące nagrody, to trudno wówczas uznać, że jedno osiągnięcie w postaci nagrody jest liczone, a inne nie. Dotyczy to także sytuacji, gdy ten sam zespół bierze udział w różnych konkursach, w których uzyskuje nagrody. Jeżeli nawet w danym roku po wstępnej ocenie wniosków pojawia się sytuacja, w której liczba uzyskanych nagród zespołowych przez zespoły z udziałem tego samego studenta jest większa niż jedna nagroda, to nie ma przeszkód przed wprowadzeniem odpowiednich i jednakowych dla wszystkich wag procentowych lub punktowych, pozwalających na właściwą ocenę tego typu osiągnięć. Nie można jednak całkowicie pomijać osiągnięcia naukowego, które rozporządzenie w sprawie stypendiów określa jako wliczające się do dorobku studenta.
Podnieść także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie stwierdzał, iż w pełni dopuszczalne jest ustalanie w wytycznych wag w postaci ilości punktów za określone osiągnięcia. Istotnym jest to, aby wagi te miały na celu ujednolicenie wewnętrznego trybu postępowania zespołu eksperckiego w celu zapewnienia możliwości ustalania rankingu wniosków uszeregowanych według największej liczby punktów, który byłby oparty na jednolitej punktacji poszczególnych rodzajów osiągnięć naukowych, a zatem możliwie w największym zakresie porównywalny. Dopóki treść wytycznych określa, ile punktów przyznaje się za udział w zespole, na czym polega znaczące osiągnięcie naukowe studenta uczestniczącego w takim zespole oraz co należy rozumieć pod pojęciem "wysokiego prestiżu", dopóty treść wytycznych stanowi doprecyzowanie, a nie uzupełnienie treści rozporządzenia w sprawie stypendiów (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2026 r., sygn. akt III OSK 536/23 i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji uznania niezasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego, za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia prawa procesowego. Wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przełożyło się bowiem na naruszenie procedury przez organ.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a.