III OSK 1179/21

III OSK 1179/21 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Umorzenie postępowania
Sygn. powiązane
III OSK 299/24 - Postanowienie NSA z 2024-12-09
IV SA/Wa 1920/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-10-30
II SA/Wa 1179/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-10-10
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Umorzono postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 161 par 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 6 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 października 2018 r. IV SA/Wa 1920/18 w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1920/18, po rozpoznaniu skargi T.M. (dalej: skarżący) na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych, w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...]; w pkt 2. zasądził od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego skarżącego kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Od powyższego wyroku organ wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z akt sprawy wynika, iż skarżący zmarł. W dniu [...] lipca 2022 r., Urząd Stanu Cywilnego w S. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, o których stanowi art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Pierwsza z omawianych sytuacji ma miejsce w niniejszym postępowaniu, bowiem przedmiotem postępowania było przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uprawnienie to ma bez wątpienia charakter osobisty, ściśle związany z osobą, której dotyczy. Jednocześnie na mocy art. 5 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tym samym legitymację do wszczęcia postępowania i występowania w nim w roli strony posiada zarówno sam zainteresowany, jak i członkowie najbliższej rodziny. Redakcja przepisu pozwala przyjąć, iż uprawnienie to po stronie najbliższych aktualizuje się z chwilą śmierci działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca przyznał je bowiem wdowie lub wdowcowi, a następnie wskazał na inne osoby z rodziny zmarłego. Oznacza to, iż za życia tylko sam zainteresowany posiada uprawnienie do wystąpienia o przyznanie mu statusu działacza opozycji, a dopiero po jego śmierci zyskują je osoby mu bliskie, wymienione w powołanym przepisie, które na podstawie art. 5 ust. 2 i ust. 2b mogą złożyć taki wniosek do organu.
Zatem, wobec śmierci skarżącego - skoro wskazany wyżej przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, skarga kasacyjna nie mogła być rozpoznana, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., należało umorzyć.