III OSK 1127/22

III OSK 1127/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak /sprawozdawca/
Rafał Stasikowski
Tamara Dziełakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
647  Sprawy związane z ochroną danych osobowych
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
II SA/Wa 2755/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-14
Skarżony organ
Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1000
art. 15 ust. 3
Ustawa z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2755/21 w sprawie ze skargi K. N. i R. N. na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 maja 2021 r. nr DS.523.273.2021.WP.RS.124388 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 2755/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. N. i R. N. (dalej: "skarżących") na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych z dnia 21 maja 2021 r.
nr DS.523.273.2021.WP.RS.124388 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, uchylił zaskarżone postanowienie.
Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Pismem z 15 lutego 2021 r. skarżący wnieśli o wydanie kopii nagrań zawierających ich dane osobowe (nagrania wizerunków) powołując się na art. 77 ust. 1 rozporządzenia w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, Dz. U. UE. L. 2016.119.1; dalej: RODO).
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z 21 maja 2021 r. na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) (dalej: "k.p.a.") odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku złożonego przez skarżących, o nakazanie Prezesowi Sądu Rejonowego w K. udostępnienia kopii nagrań z monitoringu, z korytarza budynku Sądu Rejonowego w K. znajdującego się obok Sali nr 2 od godz. 8:45 do godz. 9:25 oraz godz. 9:25 oraz godz. 11:10 do godz. 11:30,
a także nagrań z monitoringu skierowanego na wejście do budynku Sądu od godz. 8:00 do godz. 11:30 z dnia 24 listopada 2020 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w zakresie jego kompetencji mieści się wydawanie decyzji administracyjnych nakazujących spełnienie żądania osoby, której dane osobowe dotyczą, nie zaś kopii dokumentów (nośnika) – na dodatek wyłącznie w sytuacji stwierdzenia naruszenia przepisów RODO.
W związku z powyższym, pismem z dnia 21 czerwca 2021 r. skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia kwestionowanego nią postanowienia i przekazania sprawy Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu skargi podnieśli, że rozstrzygnięcie organu w sposób rażący narusza ich prawa, określone w RODO, kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konstytucji – przede wszystkim zasadę równości obywateli wobec prawa
(art. 32 Konstytucji), zasadę zaufania obywatela do organów państwa i stanowionego przez nie prawa (art. 2 Konstytucji) oraz zasadę działania organów na podstawie
i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji).
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych w odpowiedzi na skargę wniósł
o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z 21 maja 2021 r.
Pismem z 30 sierpnia 2021 r. skarżący przedstawili kontrstanowisko do odpowiedzi na skargę złożoną przez właściwy organ, powołując się w jego treści na zasadę falsa demonstratio non nocet, a także szereg przepisów prawa międzynarodowego i krajowego, m. in. art. 15 ust. 3 RODO i art. 63 RODO, oraz
art. 7.k.p.a., art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. W załączeniu pisma zawarto również orzeczenie prokuratorskie, dokumentację medyczną skarżącego, wniosek o pomoc prawną
i pismo z ETPC.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem, uchylił zaskarżone postanowienie, uznając skargę za uzasadnioną, jednakże z innych od przytoczonych w niej powodów.
W pierwszej kolejności Sąd zakwestionował zasadność zastosowania przez organ art. 61a § 1 k.p.a., w przypadku gdy zaczął już gromadzić dowody i ustalać faktyczny stan sprawy, gdyż czynności te są tożsame z formalnym wszczęciem postępowania. Odmowa wszczęcia postępowania wydana w trybie powyższego artykułu nie ma charakteru rozstrzygnięcia materialnego, a formalne – jest właściwa tylko w chwili badania przesłanek dopuszczalności wszczęcia postępowania.
Sąd pierwszej instancji nie podzielił sposobu interpretacji art. 15 ust. 3 RODO dokonanej przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ponieważ za bezsporne uznał, że powyższy przepis nakłada na administratora danych osobowych obowiązek dostarczenia osobie, której dane dotyczą, kopii danych osobowych.
W opinii Sądu kluczowy jest fakt, że skarżący domagali się jedynie "wydania kopii nagrań", nie jego nośnika, dlatego rozróżnianie przez organ pojęcia kopii danych od pojęcia nośnika zawierającego tę kopię jest nieuzasadnione.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, zaskarżając go w całości. Kwestionowanemu orzeczeniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 61a § 1 k.p.a., poprzez błędne uznanie, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do odmowy wszczęcia postępowania, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziła przesłanka odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn", co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.: art. 15 ust. 3 w zw. z art. 58 ust. 2 lit. c RODO, wskutek nietrafnego przyjęcia, że w zakresie kompetencji Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych jest nakazanie administratorowi udostępnienia nośnika zawierającego kopię danych osobowych.
W związku z powyższym organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi albo o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu według norm prawem przepisanych. Skarżący oświadczyli, że zrzekają się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Wobec oświadczenia skarżącego kasacyjnie o zrzeczeniu się rozprawy, sprawa została rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.
Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ miał podstawy do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie do treści powołanego przepisu organ jest zobowiązany do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, gdy żądanie jego wszczęcia zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W realiach niniejszej sprawy organ przyjął, że zachodzą "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania, a konkretnie – brak jest materialnoprawnej podstawy załatwienia wniosku skarżących. Jak trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji organ działał wadliwie, naruszając przy tym prawo.
Wyjściowo trzeba odnotować, że skorzystanie z kompetencji przewidzianej treścią art. 61a § 1 K.p.a. ma charakter wyjątkowy i odnosi się wyłącznie do takich układów, w których prima vista, bez konieczności czynienia jakichkolwiek ustaleń
i ocen prawnych nie ma wątpliwości, że wniosek inicjujący postępowanie nie dotyczy sprawy administracyjnej, względnie, że wprawdzie takiej sprawy dotyczy, jednakże nie może ona zostać rozpoznana, na przykład z uwagi na powagę rzeczy osądzonej. W niniejszej sprawie organ przyjął, że wniosek skarżących nie dotyczy sprawy administracyjnej, albowiem nie ma przepisu prawa, z którego dałoby się wywieść normę prawną stanowiącą podstawę nawiązania stosunku administracyjnoprawnego. Jednocześnie organ sam przyznaje, że z wniosku skarżących wynikało wprost, iż stanowił on następstwo nieuwzględnienia przez Prezesa Sądu Rejonowego
w K. skierowanego do niego na podstawie art.15 ust. 3 w zw. z art. 4 pkt. 5 RODO żądania o zabezpieczenie i wydanie kopii nagrań na płycie DVD (cd)
z monitoringu z dnia 24 listopada 2020 roku. Co bezsporne, wnioskowane nagranie miało obejmować wyłącznie dane osobowe skarżących – ich wizerunek. Uznając, iż odmowa uwzględniania skierowanego do prezesa sądu wniosku była bezzasadna, skarżący domagali się od PUODO podjęcia działań w trybie art. 58 ust. 2 lit. c RODO, a więc zobowiązania prezesa sądu do realizacji wniosku złożonego w trybie art. 15 ust. 3 RODO.
Wadliwość działania organu polega na tym, że organ przed wszczęciem postępowania dokonał merytorycznej oceny wniosku skarżących.
Nie jest kwestionowane, że skarżący wskazali, że żądają wydania kopii swoich danych osobowych przetwarzanych przez Prezesa Sądu Rejonowego w K.. Skarżący określili, iż oczekują, że dane te – nagranie obrazu ich wizerunku - zostaną utrwalone na nośniku DVD.
Stosownie do postanowień art. 15 ust. 3 RODO "Administrator dostarcza osobie, której dane dotyczą, kopię danych osobowych podlegających przetwarzaniu. Za wszelkie kolejne kopie, o które zwróci się osoba, której dane dotyczą, administrator może pobrać opłatę w rozsądnej wysokości wynikającej z kosztów administracyjnych. Jeżeli osoba, której dane dotyczą, zwraca się o kopię drogą elektroniczną i jeżeli nie zaznaczy inaczej, informacji udziela się w powszechnie stosowanej formie elektronicznej."
Zgodnie z art. 4 pkt 1 RODO "dane osobowe" oznaczają wszelkie informacje
o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej ("osobie, której dane dotyczą"); możliwa do zidentyfikowania osoba fizyczna to osoba, którą można bezpośrednio lub pośrednio zidentyfikować, w szczególności na podstawie identyfikatora takiego jak imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, dane o lokalizacji, identyfikator internetowy lub jeden bądź kilka szczególnych czynników określających fizyczną, fizjologiczną, genetyczną, psychiczną, ekonomiczną, kulturową lub społeczną tożsamość osoby fizycznej.
Wizerunek osoby fizycznej nagrany przez kamerę monitoringu niewątpliwie stanowi dane osobowe tej osoby. Nie można tych danych rozumieć w sposób abstrakcyjny, w oderwaniu od nośnika, na którym zostały utrwalone. Stworzenie nagrania wizerunku osoby fizycznej jest ich przetworzeniem poprzez utrwalenie –
art. 4 pkt. 2 RODO. Złożone w trybie art. 15 ust. 3 RODO żądanie dostarczenia kopii danych osobowych od ich administratora jest równoznaczne z koniecznością ich powielenia. Samo powielenie stanowi czynność techniczną, której charakter zależy od rodzaju danych osobowych i sposobie ich pierwotnego utrwalenia. Sporządzenie kopii danych osobowych uzyskanych poprzez nagranie wizerunku osoby fizycznej kamerą monitoringu integralnie wiąże się z podjęciem czynności technicznych niezbędnych do stworzenia duplikatu tego nagrania na innym nośniku. Dane osobowe w postaci nagrania wizerunku osoby fizycznej nie istnieją abstrakcyjnie, bez nośnika (corpus mechanicum), na którym je utrwalono. Stworzenie kopii takiego nagrania również wymaga nośnika, albowiem bez niego nie da się takiej kopii stworzyć. Należy zatem zgodzić się z organem, że prawdo do kopii danych osobowych nie obejmuje zakresowo również prawo do kopii samego nośnika, na którym je pierwotnie przetworzono. Jednakże w tych wszystkich układach, w których stworzenie kopii danych osobowych będzie wymagało utrwalenia ich na nośniku, administrator danych osobowych realizujący żądanie złożone w trybie art. 15 ust. 3 RODO będzie zobowiązany do jego dostarczenia. Nośnik kopii danych osobowych dostarczony na podstawie art. 15 ust. 3 RODO nie musi być repliką pierwotnego nośnika, na którym te dane utrwalono. Ma natomiast posiadać cechy pozwalające na wierne i kompletne odwzorowanie tych danych. Przewidziane w art. 15 ust. 3 RODO prawo do dostarczenia kopii danych osobowych jest bowiem refleksem prawa do uzyskania dostępu do tych danych od ich administratora – art. 15 ust. 1 RODO.
W kwestii sposobu interpretacji art. 15 ust. 3 RODO wypowiadał się również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Trybunał zwrócił uwagę, że z analizy językowej art. 15 ust. 3 zdanie pierwsze RODO wynika, że przepis ten przyznaje osobie, której dane dotyczą, prawo do uzyskania kopii jej - rozumianych szeroko - danych osobowych podlegających operacjom, które należy zakwalifikować jako "przetwarzanie dokonywane przez administratora tego przetwarzania" - wyrok z dnia 4 maja 2023 r., sygn. C-487/21. Jeżeli więc przetwarzanie danych osobowych – wizerunku – polegało na ich utrwaleniu poprzez stworzenie nagrania obrazu kamerą monitoringu, to uzyskanie kopii tych danych sprowadza się do ich ponownego przetworzenia poprzez stworzenie i dostarczenie kopii tego nagrania na stosownym nośniku. Owszem Trybunał zwrócił uwagę, że obowiązek dostarczenia kopii danych osobowych nie jest równoznaczny z obowiązkiem dokonania repliki nośnika, na którym je utrwalono, ale zaznaczył jednocześnie, że kopia danych osobowych podlegających przetwarzaniu, którą administrator musi dostarczyć na podstawie
art. 15 ust. 3 RODO, powinna posiadać wszystkie cechy umożliwiające osobie, której dane dotyczą, skuteczne wykonywanie jej praw wynikających z RODO,
a w konsekwencji powinna odtwarzać te dane w całości i wiernie. Trybunał podał również, że niejednokrotnie odtworzenie fragmentów dokumentów, a nawet całych dokumentów lub wyciągów z baz danych, które zawierają między innymi przetwarzane dane osobowe, może okazać się niezbędne, jeżeli kontekst przetwarzanych danych jest niezbędny do zapewnienia, by były zrozumiałe. Konkludując Trybunał stwierdził, że przewidziane postanowieniami art. 15 ust. 3 RODO prawo do uzyskania od administratora kopii danych osobowych podlegających przetwarzaniu oznacza przekazanie osobie, której dane dotyczą, wiernej i zrozumiałej kopii wszystkich oryginałów tych danych – tak również
w wyrokach z 26 października 2023 r., sygn. C-307/22 i z 4 maja 2023 r., sygn. C-487/21.
Uwzględnienie naprowadzonych ocen prawnych nie pozwala na pozytywną weryfikację zarzutów kasacyjnych. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że
w realiach niniejszej sprawy, wskutek błędnej interpretacji art. 15 ust. 3 w zw.
z art. 58 ust. 2 lit. c RODO organ wadliwie odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.
Z tych względów skargę kasacyjną oddalono na podstawie art. 184 p.p.s.a.