III OSK 591/25

III OSK 591/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-31
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Maciej Kobak
Olga Żurawska - Matusiak
Przemysław Szustakiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SAB/Wa 156/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-11-28
Skarżony organ
Kurator Oświaty
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 31 § 2 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 1 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Mazowieckiego Kuratora Oświaty od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt VII SAB/Wa 156/24 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na bezczynność Mazowieckiego Kuratora Oświaty w przedmiocie wszczęcia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę kasacyjną w zakresie pkt. I, II i V zaskarżonego wyroku; 2. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. III i stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. uchyla zaskarżony wyrok w pkt. IV i oddala skargę w zakresie żądania przyznania sumy pieniężnej; 4. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 28 listopada 2024 r., sygn. akt VII SAB/Wa 156/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...], stwierdził, że Mazowiecki Kurator Oświaty dopuścił się bezczynności w wydaniu postanowienia (pkt I); zobowiązał Mazowieckiego Kuratora Oświaty do wydania postanowienia o wszczęciu lub o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku Stowarzyszenia [...] z dnia 3 października 2023 r., w terminie 30 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt II); stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt III); przyznał od Mazowieckiego Kuratora Oświaty na rzecz Stowarzyszenia [...] sumę pieniężną w kwocie 1000 złotych (pkt IV) oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt V). W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Stowarzyszenie pismem z dnia 3 października 2023 r. zażądało od Mazowieckiego Kuratora Oświaty wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia statutu Szkoły Podstawowej [...] oraz dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w tym postępowaniu.
Mazowiecki Kurator Oświaty, pismem z 10 października 2023 r., zwrócił się do dyrektora Szkoły o przesłanie aktualnego statutu Szkoły. Treść tego wezwania została przesłana do wiadomości Stowarzyszenia. Pismem z 3 listopada 2023 r. Kurator poinformował Stowarzyszenie, że zwrócił się do dyrektora Szkoły, w trybie nadzoru pedagogicznego, o wprowadzenie niezbędnych zmian w statucie. W dniu 30 kwietnia 2024 r. Stowarzyszenie wniosło do Ministra Edukacji, ponaglenie na bezczynność Kuratora.
Następnie Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Mazowieckiego Kuratora Oświaty w rozpatrywaniu żądania wszczęcia postępowania w przedmiocie uchylenia statutu Szkoły.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej "P.p.s.a."), uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że z treści art. 31 § 1 i § 2 k.p.a. wynika jednoznacznie, że w sytuacji, w której wniosek o wszczęcie postępowania składa organizacja społeczna, a podany przez nią stan faktyczny sprawy może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania jurysdykcyjnego, obowiązkiem właściwego organu jest wydanie postanowienia rozstrzygającego o takim żądaniu.
Wobec formalnego żądania, zgłoszonego organowi przez Stowarzyszenie w dniu 3 października 2023 r. w przedmiocie zarówno wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie uchylenia statutu Szkoły, jak i dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, obowiązkiem organu było wydanie postanowienia o wszczęciu takiego postępowania lub o odmowie jego wszczęcia. W przypadku tego pierwszego rozstrzygnięcia, kolejnym obowiązkiem Kuratora było rozstrzygnięcie o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu.
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że na skutek wniosku Stowarzyszenia, Kurator pismem z 10 października 2023 r., przesłał do wiadomości Stowarzyszenia skierowaną do dyrektora Szkoły prośbę o przesłanie aktualnego statutu Szkoły. Następnie, pismem z 3 listopada 2023 r. Kurator przekazał dyrektorowi Szkoły uwagi do zapisów statutu oraz zobowiązał dyrektora Szkoły do uwzględnienia uwag i poprawienia wskazanych nieprawidłowości. Niemniej jednak, wniosek organizacji społecznej (Stowarzyszenia) o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia statutu Szkoły lub niektórych jego postanowień oraz dopuszczenie do udziału w tym postępowaniu musi być załatwiony w formie postanowienia.
Zgodnie bowiem z art. 31 § 1 k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: wszczęcia postępowania (pkt 1) i dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu (pkt 2), jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Natomiast stosownie do treści § 2 tego artykułu organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu, lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.
Z przywołanych przepisów wynika, że w związku ze złożonym przez Stowarzyszenie wnioskiem, Kurator powinien był postanowieniem wszcząć z urzędu wnioskowane postępowanie i orzec o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu albo postanowieniem odmówić wszczęcia postępowania. Na niekorzystne dla Stowarzyszenia rozstrzygnięcia w tym zakresie przysługuje mu bowiem zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego.
Terminy rozpoznania wniosku Stowarzyszenia wynikają z art. 35 § 1 k.p.a. i wynoszą miesiąc lub 2 miesiące. Kurator w tym terminie nie wydał postanowienia o wszczęciu postępowania i nie odmówił wszczęcia postępowania - a w konsekwencji nie dopuścił też Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Kurator nie zawiadomił też Stowarzyszenia o przyczynie zwłoki w załatwieniu wniosku z 3 października 2023 r. i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy.
Z uwagi na powyższe, WSA w Warszawie uznał, że organ pozostawał w bezczynności, a bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto Sąd pierwszej instancji, przyznał na rzecz skarżącego sumę pieniężną, wyjaśniając, że przy orzekaniu o przyznaniu sumy pieniężnej chodzi o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku, jakiego doznała strona skarżąca na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W ocenie Sądu, w sprawie istnieje więc potrzeba zasądzenia od organu na rzecz skarżącego żądanej w skardze sumy pieniężnej.
W dniu 24 stycznia 2025 r. skargę kasacyjną na powyższy wyrok wywiódł Mazowiecki Kurator Oświaty, zaskarżając wyrok w całości oraz domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenia co do istoty sprawy oraz zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:
1. art 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 114 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737 ze zm., dalej "Prawo oświatowe") i art. 31 § 2 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że Mazowiecki Kurator Oświaty był bezczynny, a bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. art 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 114 Prawa oświatowego oraz art. 7, art. 77, art. 12 § 1, art. 35 i art. 31 § 2 k.p.a. przez błędne zastosowanie wykładni zakresu znaczeniowego pojęcia "bezczynność" oraz błędne przyjęcie, że działania Mazowieckiego Kuratora Oświaty (czynności podejmowane przez organ w ramach przeprowadzonego postępowania w sprawie) podejmowane po otrzymania pisma z dnia 3 października 2023 r, Stowarzyszenia w celu wyjaśnienia zgodności z prawem statutu Szkoły należy kwalifikować w kategorii bezczynności organu, a nie w kategoriach czynnego, sprawnego i terminowego działania organu, przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 114 Prawa oświatowego i art. 31 § 2 k.p.a. przez błędne uznanie, że czynności podejmowane przez organ w ramach przeprowadzonego postępowania w sprawie zgodności z prawem statutu Szkoły nie spełniają przesłanek postępowania, o których mowa w art. 7, art. 77, art. 12 § 1, art. 35 k.p.a., przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy;
4. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. przez błędne przyjęcie, że Mazowiecki Kurator Oświaty dopuścił się bezczynności, która nastąpiła z rażącym naruszeniem, przy czym uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W odpowiedzi na skargę Stowarzyszenie wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, gdyż nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.
Pismem z dnia 31 marca 2025 r Mazowiecki Kurator Oświaty podtrzymał argumenty skargi kasacyjnej, przywołując na ich poparcie wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 października 2024 r., sygn. akt II SAB/Ol 75/24.
Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd NSA rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach.
Skarga kasacyjna jest częściowo zasadna.
Wskazać należy, że nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 114 Prawa oświatowego oraz art. 7, art. 77, art. 12 § 1, art. 35 i art. 31 § 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że działania Kuratora po otrzymaniu wniosku Stowarzyszenia z dnia 3 października 2023 r, o wyjaśnienie zgodności z prawem statutu Szkoły należy kwalifikować w kategorii bezczynności organu, a nie w kategoriach czynnego, sprawnego i terminowego działania organu, a uchybienie w wydaniu postanowienia na podstawie art. 32 § 2 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy (2 i 3 zarzut skargi kasacyjnej).
Przypomnieć należy, że przedmiotem skargi do Sądu pierwszej instancji jest bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku Stowarzyszenia z 3 października 2023 r., w którym Stowarzyszenie wniosło o wszczęcie z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie uchylenia, w trybie art. 114 Prawa oświatowego, statutu Szkoły oraz dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w tym postępowaniu.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że po otrzymaniu wniosku Stowarzyszenia, organ pismem z dnia 9 października 2023 r. zwrócił się do dyrektora Szkoły o przesłanie aktualnego statutu Szkoły w celu podjęcia czynności w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego związanych z badaniem zgodności z prawem postanowień statutu, informując dyrektora o wniosku Stowarzyszenia. Pismo to zostało przekazane do wiadomości Stowarzyszenia. Następnie w dniu 13 października 2023 r. dyrektor Szkoły przekazał Kuratorowi potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię aktualnego statutu Szkoły. Po analizie statutu szkoły, Kurator, pismem z dnia 19 października 2023 r. poinformował dyrektora Szkoły, że co do zasady podziela stanowisko wyrażone przez Stowarzyszenie w zakresie norm prawa wynikających ze wskazanych w piśmie postanowień statutu. Nadto wskazał, że konieczna jest pilna analiza statutu Szkoły w kontekście treści załączonego pisma Stowarzyszenia oraz dokładne zapoznanie się z przywołaną w piśmie argumentacją. Efektem analizy powinno być wprowadzenie niezbędnych zmian w statucie Szkoły w trybie art. 72 ust. 1 Prawa oświatowego. Jednocześnie zakreślony został termin powiadomienia Kuratora o planowanych i podjętych działaniach w sprawie do 31 października 2023 r. Pismem z dnia 26 października 2023 r. dyrektor Szkoły odpowiedział Kuratorowi, że zostaną podjęte działania, zgodnie ze stanowiskiem organu nadzoru pedagogicznego. Z kolei pismem z dnia 3 listopada 2023 r. organ poinformował Stowarzyszenie, że podziela stanowisko Stowarzyszenia w sprawie oraz przedstawił dotychczasowy tryb i sposób załatwienia sprawy. Do pisma tego dołączył pismo dyrektora Szkoły z 26 października 2023 r. wskazującego gotowość dokonania zmian w statucie Szkoły, zgodnie z oczekiwaniami Stowarzyszenia. Pismem z dnia 6 lutego 2024 r. dyrektor Szkoły poinformował Kuratora o wprowadzeniu zmian w statucie Szkoły, załączając stosowne uchwały rady pedagogicznej, zarządzenie dyrektora oraz tekst jednolity statutu Szkoły, jak również informację, że statut Szkoły został ogłoszony publicznie, poprzez umieszczenie jego tekstu w dniu 5 lutego 2024 r. na stronie internetowej szkoły.
Jak prawidłowo wyłożył Sąd pierwszej instancji, powołując się orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, pojęcia bezczynności i przewlekłości zdefiniowane zostały w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. po zmianach tej ustawy dokonanych ustawą z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), uzyskując odmienny znaczeniowo sens. I tak bezczynność zdefiniowana została, jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. Uwzględniając treść art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. i zawarte w nich definicje bezczynności i przewlekłości, przyjąć trzeba, że skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane, co skutkowało złożeniem ponaglenia. Z kolei skarga na przewlekłość jest skargą na stan postępowania, w którym opieszałość organu powoduje niezałatwienie sprawy niezwłocznie lub szybciej, niż to wynika z art. 35 § 1-3a k.p.a. lub z przepisów szczególnych. Skarga na bezczynność lub na przewlekłe prowadzenie postępowania skierowana jest przeciwko wadliwemu procesowo stanowi postępowania, w wyniku którego konkretna sprawa indywidualna nie postępuje.
Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego, powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Na mocy art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Zgodnie z art. 114 Prawa oświatowego, kurator oświaty, a w przypadku szkół i placówek artystycznych - dyrektor specjalistycznej jednostki nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1, może uchylić statut publicznego przedszkola, publicznej szkoły lub placówki albo niektóre jego postanowienia, jeżeli są sprzeczne z prawem. Organowi, który nadał lub uchwalił statut, od decyzji kuratora oświaty, a w przypadku szkół i placówek artystycznych - dyrektora specjalistycznej jednostki nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1, przysługuje odwołanie odpowiednio do ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania albo ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Powołany wyżej przepis przewiduje możliwość kontroli treści statutu szkoły lub placówki publicznej przez kuratora oświaty (a w przypadku szkół i placówek artystycznych - przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego) i ewentualnego jego uchylenia w całości lub części, jeżeli wykazuje on sprzeczność z prawem, w drodze indywidualnego aktu administracyjnego - decyzji. Wszczęcie postępowania w przedmiocie kontroli treści statutu szkoły (placówki) publicznej następuje zawsze z urzędu (Stowarzyszenie tego nie kwestionuje). Nie budzi wątpliwości, że przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być nie tylko decyzja wydana w wyniku wszczętego z urzędu przez kuratora oświaty na podstawie art. 114 Prawa oświatowego postępowania w przedmiocie kontroli treści statutu szkoły, ale również postanowienie o odmowie wszczęcia takiego postępowania.
Zgodnie z art. 31 § 1 k.p.a., organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem: wszczęcia postępowania (pkt 1) i dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu (pkt 2), jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Natomiast stosownie do treści § 2 tego artykułu organ administracji publicznej, uznając żądanie organizacji społecznej za uzasadnione, postanawia o wszczęciu postępowania z urzędu lub o dopuszczeniu organizacji do udziału w postępowaniu. Na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania lub dopuszczenia do udziału w postępowaniu organizacji społecznej służy zażalenie.
Z przywołanych wyżej przepisów wynika, że w związku ze złożonym przez Stowarzyszenie wnioskiem, Kurator powinien postanowieniem wszcząć z urzędu wnioskowane postępowanie i orzec o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu albo postanowieniem odmówić wszczęcia postępowania. Na niekorzystne dla Stowarzyszenia rozstrzygnięcia w tym zakresie przysługuje zażalenie, a następnie skarga do sądu administracyjnego. Terminy rozpoznania wniosku Stowarzyszenia wskazane są w art. 35 § 1 k.p.a. i wynoszą miesiąc lub 2 miesiące, tj. do 3 listopada 2022 r. lub do 7 grudnia 2022 r. Tymczasem Kurator w tym terminie nie wydał postanowienia o wszczęciu postępowania ani nie odmówił wszczęcia postępowania, a w konsekwencji nie dopuścił Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu. Kurator nie zawiadomił ponadto Stowarzyszenia o przyczynie zwłoki w załatwieniu wniosku i nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy.
Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji, biorąc pod uwagę powyższe okoliczności uznał, że organ znajduje się w bezczynności w załatwieniu wniosku Stowarzyszenia.
Natomiast odrębnym zagadaniem jest kwestia ustalenia charakteru powstałej bezczynności. W tym zakresie zarzut naruszenia art. 174 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 114 Prawa oświatowego i art. 31 § 2 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że bezczynność Kuratora miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa jest zasadny (pkt 1 i 4 skargi kasacyjnej).
Przypomnieć bowiem należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym stwierdzenie przez sąd rażącego naruszenia prawa przy bezczynności lub przewlekłym prowadzeniu postępowania przez organ wymaga zaistnienia szczególnych okoliczności, które należy rozpatrywać indywidualnie, w kontekście stanu faktycznego danej sprawy. Fakt przekroczenia ustawowych terminów załatwiania spraw sam w sobie, co do zasady, nie jest taką szczególną okolicznością. W konsekwencji stan bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, chociaż niewątpliwie stanowi naruszenie prawa, nie przesądza jeszcze o rażącym charakterze tego naruszenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12 oraz z dnia 21 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2331/16). Należy mieć również na uwadze, że sformułowanie "rażące" oznacza działanie bezspornie ponad miarę, niewątpliwe, wyraźne oraz oczywiste. Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Nie jest bowiem możliwe przesądzenie z góry o tym, że dana kategoria naruszeń przybiera postać kwalifikowaną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt I OSK 2563/13 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. akt II OSK 652/15). Kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie bezczynności organu do naruszającej prawo w sposób rażący, jest oczywistość, drastyczność naruszenia prawa z jednoczesnym brakiem racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2019 r. sygn. akt I OSK 2966/17). O rażącym naruszeniu prawa można także mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań lub też zaniechań, organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. Chodzi tutaj o wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym, takim jak oczywiście lekceważący stosunek organu do złożonego wniosku strony, duże natężenie braku woli organu w załatwieniu wniosku, działanie organu wbrew określonym standardom, bez jakiegokolwiek usprawiedliwienia dla takiej praktyki (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2020 r. sygn. akt I OSK 3918/18 oraz z dnia 9 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 120/2 z dnia 25 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2386/24).
Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Mazowiecki Kurator Oświaty, co prawda nie wydał postanowienia na podstawie art. 32 § 2 k.p.a., niemniej jednak faktycznie podjął działania zmierzające do usunięcia sprzecznych z prawem postanowień statutu Szkoły, a o swoich działaniach na bieżąco informował Stowarzyszenie, a zatem faktycznie postępował tak jakby uznał Stowarzyszenie za podmiot działający na prawach strony. Organ zatem nie działał w sposób wskazujący na lekceważenie uprawnień Stowarzyszenia, czy też prawa. Wniosek Stowarzyszenia spowodował, że organ podjął stosowane działania i doprowadził do zmiany sprzecznego z prawem statutu placówki oświatowej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną w zakresie pkt I, II i V zaskarżonego wyroku.
Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 188 § 1 i art. 149 § 1a oraz § 2 P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w zakresie pkt III i stwierdził, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz uchylił zaskarżony wyrok w zakresie pkt IV i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę w zakresie żądania przyznania sumy pieniężnej.
Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie organu w całości, uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 P.p.s.a.