III OSK 1102/24

III OSK 1102/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Wincenciak
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Tadeusz Kiełkowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II SA/Gl 1513/22 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2023-03-17
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 29 ust. 3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 27 listopada 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1513/22 w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr SKO.OS/41.9/272/2022/7515/KK w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej "WSA w Gliwicach", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1513/22, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej A. L. (dalej "skarżąca kasacyjnie") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1513/22, w sprawie ze skargi T. L. (dalej "skarżący") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej "Kolegium", "organ odwoławczy") z dnia 3 sierpnia 2022 r., nr SKO.OS/41.9/272/2022/7515/KK, w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom: 1. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1513/22; 2. oddalił skargę; 3. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją z dnia 30 sierpnia 2021 nr 52/Ś/21, wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2, art. 107 § 1, 2 i 3 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1121 ze zm., dalej "u.p.w.") w zw. z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.), Prezydent Miasta Katowice (dalej "Prezydent") odmówił nałożenia na Gminę Siemianowice Śląskie (dalej "Gmina") jako właściciela gruntu – działki nr [...], stanowiącej ul. P. w S., obowiązków przewidzianych w art. 29 ust. 3 u.p.w.
Działając na skutek odwołania, Kolegium decyzją z dnia 16 listopada 2021 r. uchyliło w całości decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. W wyniku rozpoznania sprzeciwu, WSA w Gliwicach, wyrokiem z dnia 31 stycznia 2022 r., sygn. II SA/Gl 1674/21, uchylił decyzję Kolegium z uwagi na naruszenie art. 138 § 2 k.p.a.
Decyzją z dnia 3 sierpnia 2022 r. Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta z dnia 30 sierpnia 2021 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zacytował fragment sporządzonej na potrzeby sprawy opinii biegłego, w którym stwierdzono, że "aktualny stan zawodnienia nawierzchni ul. R. w obrębie działki [...] i [...] nie wynika ze zmiany stanu wody czy zmiany kierunku jej spływu z działki [...] w S.". Kolegium wskazało też, że skoro pierwsze utwardzenie odcinka ul. P. nastąpiło w 2015 r., a zalewanie następuje od 2014 r., to prowadzone na terenie ul. P. prace nie mogły mieć wpływu na zalewanie działki [...]. Gmina nie dokonała zmiany stanu wody na swojej działce oraz zmiany kierunku jej odpływu ze szkodą dla sąsiedniej działki nr [...], o czym świadczą (oprócz tego, że utwardzenie nastąpiło w roku 2015, a zalewanie występuje od roku 2014) następujące okoliczności: – wody opadowe przed występowaniem problemu zalewania działki nr [...] spływały w kierunku południowym i południowo-wschodnim na pola uprawne w kierunku ul. [...], – zabudowanie działek znajdujących się wzdłuż ul. [...] po południowej stronie spowodowało brak możliwości spływu wód opadowych, zgodnie z ukształtowaniem terenu, – niejednorodne zagospodarowanie działki nr [...] spowodowało powstanie obniżenia terenu w rejonie nieruchomości nr [...] przy ul. [...] oraz stagnację wody. Zdaniem Kolegium, nie ziściła się żadna z przesłanek wskazanych w art. 29 ust. 1 u.p.w., co wykluczało zastosowanie art. 29 ust. 3 u.p.w.
Kolegium odniosło się również do zarzutów odwołania, uznając je za niezasadne. W tym kontekście organ odwoławczy wskazał, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu na okoliczność legalności prac polegających na utwardzeniu w 2015 roku ul. P. Podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji nie dawało uchybienie przez ten organ obowiązkowi zawiadomienia o terminie oględzin z 7-dniowym wyprzedzeniem. Stronom przesłano bowiem protokół z oględzin przeprowadzonych w dniu 25 kwietnia 2017 r., a ponadto dla strony odwołującej się organ sporządził kopie całości akt sprawy. Dowód z oględzin nie był też jedynym dowodem w sprawie. Po przeprowadzeniu oględzin strona korzystała wielokrotnie z możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Brak udziału strony odwołującej się w oględzinach w dniu 25 kwietnia 2017 r. nie spowodował pozbawienia jej uczestnictwa w czynności procesowej, na podstawie której w zasadniczej części ustalono stan faktyczny sprawy. Strona odwołująca się miała też możliwość zapoznania się z opinią biegłego, zgłosiła do niej uwagi, a biegły w odpowiedzi na te uwagi przedstawił dodatkowe wyjaśnienia. Kolegium jako niezasadny uznało zarzut dotyczący braku zawiadomienia strony o oględzinach z udziałem biegłego przeprowadzonych w dniu 18 maja 2018 r. W ocenie Kolegium w sprawie nie mają znaczenia rozpoczęte w 2021 r. roboty budowlane związane z realizacją kanalizacji deszczowej.
Pismem z dnia 13 września 2022 r. skargę do WSA w Gliwicach na decyzję Kolegium z dnia 3 sierpnia 2022 r. złożył skarżący, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie art. 29 u.p.w., a także naruszenie art. 8 § 1, art. 7, art. 12 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z tych przepisów. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wyrokiem z dnia 17 marca 2023 r. WSA w Gliwicach oddalił skargę. Na skutek skargi kasacyjnej wniesionej przez skarżącą kasacyjnie WSA w Gliwicach – działając na postawie art. 179a p.p.s.a. – wydał opisany na wstępie wyrok z dnia 27 listopada 2023 r. Wyjaśniając zastosowanie trybu autokontroli, Sąd I instancji wskazał, że doszło do zmian własnościowych w odniesieniu do działki nr 20/9, a jej nowi właściciele (od dnia 5 maja 2022 r.) nie brali udziału w postępowaniu sądowym, co implikowało przyczynę nieważności tego postępowania.
Uzasadniając rozstrzygnięcie o oddaleniu skargi, Sąd I instancji przytoczył przepisy art. 29 ust. 1 i 3 u.p.w. i wyjaśnił przesłanki wydania decyzji na ich podstawie. WSA w Gliwicach wskazał, że organy obu instancji poczyniły niezbędne ustalenia i prawidłowo przyjęły, iż na działce nr [...] (ul. P.) nie doszło do zmiany stanu wody ani nie zmieniono kierunku jej odpływu. Okoliczność ta jednoznacznie wynika ze sporządzonej w sprawie opinii biegłego (opinia z maja 2018 r. karta 1244 akt administracyjnych organu I instancji, pkt 7.2 opinii – str. 7). W opinii tej wprost stwierdzono, że na terenie tej działki, stanowiącej własności Gminy, nie dokonano zmiany stanu wody na gruncie ani nie zmieniono kierunku jej odpływu. Takie stwierdzenie biegłego dotyczy okresu około 60 lat poprzedzających sporządzenie opinii. Biegły wskazał bowiem, że do budowy drogi – ul. P. doszło w XX wieku w latach 60. Ocenie biegłego poddany został okres przypadający po wybudowaniu tej drogi. Rzetelność sporządzonej opinii, jak i poprawność zawartych w niej wniosków nie budzi wątpliwości. Biegły przeprowadził pomiary, na podstawie których sporządził profile podłużne i poprzeczne dróg przy ul. P. i ul. R. Profile te zostały załączone do opinii. Z ich analizy (str. 5 opinii) wynika, że w odniesieniu do ul. Porannej najniżej położone miejsca w osi jezdni występują w odległości od skrzyżowania z ul. R. Co zaś najistotniejsze, skrzyżowanie ul. P. z ul. R. nie jest miejscem najniżej położonym, a tym samym wody z nawierzchni drogi – ul. P. nie spływają w całości na drogę przy ul. R. Na rysunku nr 3 oznaczono kierunek spływu wód. Spływ ten odbywa się po ul. P. od skrzyżowania z ul. R. w kierunku ul. Ł. Po drugiej stronie skrzyżowania wody spływają w kierunku przeciwnym do ul. Ł. Podane przez biegłego rzędne terenu w obrębie skrzyżowania wynoszą (patrząc od strony ul. Ł.) 99,95, 99,94, 99,93 m i następnie obniżają się wzdłuż ul. P. Obniżenie rzędnych ma miejsce także od skrzyżowania w kierunku ul. Ł. Nie jest więc tak, że wody opadowe płyną całą długością ulicy P. i w miejscu skrzyżowania przepływają na ul. R. Jedynie niewielka ilość wód z obrębu skrzyżowania spływa w kierunku ul. R. Biegły wskazał przy tym, że dotyczy to powierzchni jedynie 9 metrów kwadratowych ulicy. W odniesieniu do tego niewielkiego fragmentu na długości 1,5 m występuje różnica wysokości wynosząca 4,0 cm. Co istotne, biegły nie stwierdził, że opisany stan rzeczy stanowi skutek utwardzenia ul. P. przeprowadzonego 2015 r.
Sąd I instancji zauważył, że biegły odniósł się także do przyczyn okresowego stagnowania wody na nawierzchni ul. [...] w obrębie działki [...] oraz działki [...]. W tym zakresie przeprowadzona została analiza profilu drogi, z której wynika, że wody opadowe z jezdni, na znacznej powierzchni utwardzonej elementami betonowymi, spływają od południa i północy w miejsce najniższe, które występuje w obrębie działki [...]. Zgodnie z pierwotnym ukształtowaniem terenu wody te spływały przez działkę [...] w kierunku północno-wschodnim (rys. nr 7). Natomiast obecne zagospodarowanie terenu (betonowe parkany) – powodują stagnowanie wody na utwardzonej części jezdni. We wnioskach końcowych w pkt. 7.2. biegły jednoznacznie przy tym wskazał, że obecny stan polegający na stagnowaniu wody na jezdni ul. [...] został wyłącznie spowodowany przegrodzeniem doliny naturalnego spływu wód robotami inwestycyjnymi związanymi z budową osiedla. W ocenie Sądu I instancji organy nie miały podstaw do tego, aby nie oprzeć na się na treści powyższej opinii biegłego. Przy wydaniu decyzji organy zasadnie kierowały się jej wnioskami.
W ocenie Sądu I instancji, zarzuty skargi sprowadzają się do tego, że pominięto kwestie spowodowanego utwardzeniem drogi zwiększenia ilości wód opadowych wlewających się w ul. R. Zdaniem skarżącego w ostateczności doprowadzić miało to do powstania czy też co najmniej do wzrostu rozmiaru i zakresu szkód opisanych w aktach sprawy. Takie zarzuty nie zasługują jednak na uwzględnienie. W części końcowej punktu 7.1 opinii z maja 2018 r. biegły stwierdził bowiem, że ilości wód z ul. P. są niewspółmiernie mniejsze od ilości wód pochodzących z opadów przypadających na samą nawierzchnię ul. R. Jej nawierzchnia jest przy tym w znacznej części utwardzona. W oparciu o takie stwierdzenie biegłego, a także mając na względzie całość opinii oraz pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy – organy nie miały podstaw do tego, aby prowadzić dalsze postępowanie w celu ustalenia, czy i ewentualnie, w jakim zakresie wody pochodzące z ul. P., oddziałują na stagnowanie wody na terenie działki nr [...]. Innymi słowy, czy zwiększają one poziom bądź ilość stagnowanej wody. Sformułowania użyte przez biegłego wskazują na marginalny wpływ wód pochodzących z ul. P. Nie można tracić z pola widzenia tego, że droga – ul. R. – powstała znacznie później (jak wynika z niekwestionowanych przez strony ustaleń powstała w latach 90 tych XX wieku). To powstanie tej drogi, następnie wykonanie wzdłuż niej zabudowy, a przede wszystkim jej częściowe utwardzenie kostką brukową doprowadziło do zaistnienia zjawiska stagnowania wody. Opisane przez biegłego działania inwestycyjne wzdłuż ul. R., w tym także utwardzenie w obrębie działki nr [...], stanowiły zmianę stanu wód, skutkującą stagnowaniem wody. Są one pierwotną przyczyną tego zjawiska. Brak było podstaw do tego, aby adresatem obowiązków, na których nałożenie pozwala art. 29 ust. 3 u.p.w., czynić właściciela działki, z której spływają wody mające marginalne znaczenie dla stanu wód na działce [...] i [...].
Sąd I instancji uznał, że niezasadne są zarzuty skargi dotyczące ograniczenia postępowania dowodowego do ustalenia, czy ul. R., w tym działka nr [...], była zalewana wodami opadowymi jeszcze przed dniem złożenia w 2016 r. wniosku o wszczęcie postępowania. Postępowanie dowodowe miało bowiem zdecydowanie szerszy zakres i pozwoliło na poczynienie przez Kolegium ustaleń dotyczących wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia hipotezy normy prawnej wynikającej z art. 29 ust. 3 u.p.w. W tym zakresie organ odwoławczy zastosował się do zaleceń wynikających z wydanego w niniejszej sprawie wyroku WSA w Gliwicach z dnia 31 stycznia 2022 r. Za niezasadny Sąd I instancji uznał również zarzut dotyczącego tego, że organy nie ustaliły, czy utwardzenie ul. Porannej dokonane przez Gminę w 2015 r. zostało wykonane na podstawie pozwolenia na budowę. Nie ma to bowiem wpływu na wynik sprawy.
Nawiązując do okoliczności ujawnienia w toku postępowania sądowego nowych współwłaścicieli działki drogowej nr [...], którzy byli już współwłaścicielami w dniu wydania zaskarżonej decyzji, a nie brali udziału w postępowaniu administracyjnym – Sąd I instancji wyjaśnił, że okoliczność tę mogą podnosić tylko te osoby, których ona dotyczy.
Sąd I instancji odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości, uznając, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 207 § 2 p.p.s.a. W rozpatrywanej sprawie wyłączną przesłankę uwzględnienia skargi kasacyjnej w ramach autokontroli stanowiły przyczyny leżące po stronie Sądu.
Pismem z dnia 17 stycznia 2024 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gliwicach z dnia 27 listopada 2023 r. wywiodła skarżąca kasacyjnie, zaskarżając go w całości. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 29 ust. 3 u.p.w. w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566 ze zm.) polegające na uznaniu, że nie doszło do naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki nr [...] stanowiącej ulicę P. w S., wskutek działań polegających na wlewaniu wody opadowej w niewielkiej ilości z nieruchomości stanowiącej ulicę P. na ulicę R. w S. oraz utwardzeniu ulicy P. materiałem powodującym brak chłonności wód opadowych i wlewaniu ich na ulicę R., która jest niżej położona, a także nie ustalenie zakresu szkód, jakie to wlewanie powoduje, a także uznanie, że woda wlewa się jakoby w niewielkim stopniu i tym samym jest to akceptowane i nie powodujące szkód na sąsiedniej nieruchomości;
II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie przez WSA w Gliwicach skargi skarżącego w sytuacji, gdy decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów prawa, a to art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i dowolną, a nie swobodną ocenę, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego oceny wynika, że Gmina dokonała zmiany na ulicy P. w postaci jej utwardzenia w 2015 r., skutkującego wlewaniem się wód opadowych na ulicę R. i dowolne uznanie, że następuje to jedynie w niewielkim zakresie, przy czym brak jest kategorycznych ustaleń w jakim faktycznym zakresie i czy zakres ten powoduje szkodę na gruncie sąsiednim to jest na ulicy R.;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 10, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi pomimo istnienia podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji; wynika to z wybiórczej oceny opinii biegłego oraz nieuwzględnienia przy ocenie materiału dowodowego tego, że biegły nie wykluczył, że podczas obfitych opadów woda wlewa się w większym zakresie aniżeli z 9m2 oraz uniemożliwienia stronie czynnego udziału w postępowaniu, a to w oględzinach w dniu 25 kwietnia 2017 r.;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 84 § 1 i art. 80 k.p.a. przez błędne uznanie, że z wydanej w sprawie opinii biegłego jednoznacznie wynika, że utwardzenie drogi na ulicy P. pozostaje bez wpływu na zalewanie ulicy R. w sytuacji, w której biegły w ogóle nie ocenił materiału, którym utwardzono ulicę P. i jego chłonności i wskazał bez jakiejkolwiek bliższej oceny, że to utwardzenie ulicy R. powoduje stagnację wód na jej nawierzchni oraz oparcie się organów w tym zakresie dodatkowo na zupełnie dowolnym twierdzeniu wnioskodawcy w sprawie, żywotnie zainteresowanym jej rozstrzygnięciem i nie posiadającym wiedzy specjalnej, że zalewanie ulicy R. miało miejsce już w 2014 r. co powoduje wniosek, że jej utwardzanie w późniejszym okresie pozostało bez wpływu na zalewanie nieruchomości i nie zbadaniu tej okoliczności innymi dowodami;
4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a. przez bezpodstawne przyjęcie, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy; opinia biegłego jest niepełna, nie zawiera koniecznych do wyjaśnienia okoliczności sprawy wykazujących obligatoryjny związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy działaniami Gminy i zalewaniem ulicy R.;
5) naruszenie art. 207 § 2 p.p.s.a. poprzez odstąpienie od zasądzenia zwrotu skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w sytuacji uchylenia w punkcie 1 wyroku z dnia 27 listopada 2023 r., wyroku z dnia 17 marca 2023 r. z powodu uchybień leżących wyłącznie po stronie sądu, jak i organu pierwszej instancji, które w sposób nieprawidłowy ustaliły strony postępowania i pozbawienia tym samym strony skarżącej poddania tego wyroku kontroli kasacyjnej.
Skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i merytoryczne rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przypisanych w przypadku ich powstania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiona została argumentacja na poparcie sformułowanych wniosków i zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kolegium wniosło o oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu.
Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, podniesiono w niej bowiem zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W takiej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Uchybienia przepisom postępowania mogą być skutecznie podnoszone, jeśli jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie wykaże, że mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2023 r., III OSK 1167/22).
Ponieważ zarzuty naruszenia przepisów postępowania oscylują wokół ustaleń faktycznych organu i Sądu I instancji, warto zauważyć – przed odniesieniem się do każdego z nich z osobna – że: "Sprawy z zakresu stosunków wodnych, co do zasady, wymagają (...) wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego oraz zwykłego zakresu wiedzy posiadanej przez pracowników organów administracji o właściwości ogólnej. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, to jest dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda" (wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2024 r., III OSK 2347/22).
Opinia biegłego na użytek niniejszej sprawy została sporządzona w maju 2018; została ona uzupełniona pismem z dnia 30 października 2018 r. Z ustaleń poczynionych w opinii, w zasadniczej części zreferowanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wynika w szczególności, że: "Mając na względzie chronologię budowy ul. P. (lata 60-te) i ul. Rolnej (lata 90-te XX wieku) należy z całą mocą stwierdzić, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych dotyczących odwodnienia ulicy P. ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Właściciel działki [...] (Gmina S.) nie dokonał zmiany stanu wody na gruncie ani nie zmienił kierunku jej odpływu od czasu powstania i później utwardzenia nawierzchni ul. P. czyli od około 60-ciu lat. Skoro mamy dzisiaj do czynienia ze szkodą w postaci stagnowania wody na jezdni ul. R. w rejonie działki [...], a obejmującą również część działki [...], to stan ten został spowodowany jedynie i wyłącznie przegrodzeniem doliny naturalnego spływu wód robotami inwestycyjnymi związanymi z budową osiedla. Realizujący osiedle powinien zadbać o skuteczne odprowadzanie wód opadowych z ul. R. i ewentualnie niewielkich ilości z ul. P. – które niezmiennie od 60-ciu lat spływają zgodnie z ukształtowaniem terenu – skoro zabudował obiektami kubaturowymi naturalną dolinę spływu wód. (...) Aktualny stan zawodnienia nawierzchni ul. R. w obrębie działki [...] i [...] nie wynika ze zmiany stanu wody czy zmiany kierunku jej spływu z działki [...] w S.".
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe ustalenia zostały poczynione prawidłowo, nie budzą wątpliwości (wynikają z zaprezentowanej w opinii analizy pomiarów i analizy rzeźby terenu) i zarazem miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej, bowiem prowadzą do konkluzji, że – gdy idzie o działkę nr [...] – nie doszło do zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie. Sąd I instancji zasadnie te ustalenia oraz wynikającą z nich konkluzję zaakceptował i zasadnie uznał, że okoliczności opisane w hipotezie normy z art. 29 ust. 3 u.p.w. nie zachodzą. Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które zmierzają do zakwestionowania stanowiska Sądu I instancji w tej mierze, są niezasadne.
W czterech zarzutach naruszenia przepisów postępowania (zarzuty II.1-4) skarżąca kasacyjnie powołuje w dużej mierze tożsame przepisy, tj. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (są to przepisy wynikowe w postępowaniu sądowym) oraz art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. (są to przepisy statuujące zasady ogólne i regulujące proces ustalania faktów w postępowaniu administracyjnym). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec przyjęcia przez organ prawidłowej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i dokonania przez Sąd I instancji należytej kontroli tejże podstawy – żaden z wymienionych przepisów nie został naruszony.
Odnosząc się do treści pierwszego zarzutu naruszenia przepisów postępowania (zarzut II.1), wypada podkreślić, że – wbrew temu zarzutowi – zgromadzony materiał dowodowy jest kompletny (art. 77 § 1 k.p.a.) i został oceniony zgodnie z wymogami prawa procesowego (80 k.p.a.); ocena materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłego, nie ma znamion dowolności. Ustalenie, że wlewanie się wód opadowych na ulicę R. następuje w niewielkim zakresie (także po utwardzeniu ul. P.), znajduje uzasadnienie w treści opinii. To stanowisko biegłego zostało sformułowane – co warto podkreślić z uwagi na treść zarzutu II.2. – przy uwzględnieniu założenia, że: "przy większych opadach, mając na względzie podwyższone o około 10 cm pobocze ul. P., nie można wykluczyć, że wody z odcinka ul. P. o długości około 30,0 m również spływają na ul. R." (nawet w takim przypadku będą to jednak ilości "niewspółmiernie mniejsze od ilości wód pochodzących z opadów dla samej nawierzchni ul. R."). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca kasacyjnie ani w toku postępowania przed Sądem I instancji, ani w skardze kasacyjnej nie wykazała, aby w okolicznościach niniejszej sprawy uchybienia w zakresie zapewnienia stronom udziału w oględzinach w dnia 25 kwietnia 2017 r. mogły mieć wpływ na wynik sprawy – zarzut odnoszący się do tej kwestii nie mógł zatem odnieść zamierzonego skutku.
Wbrew zarzutowi II.3, ze sporządzonej na użytek niniejszej sprawy opinii jednoznacznie wynika, że utwardzenie ul. P. nie miało istotnego wpływu na istniejące stosunki wodne. Nawierzchnię obu wchodzących w rachubę dróg obrazuje dokumentacja fotograficzna; w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie było potrzeby czynienia szczegółowych ustaleń co do materiału, którym utwardzono ul. P. Okoliczność, że zalewanie ul. R. miało miejsce już w 2014 roku wynika z akt sprawy, a poza tym – co zostało wyeksponowane w uzasadnieniu decyzji Kolegium i w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – nie była to jedyna okoliczność świadcząca o braku wpływu utwardzenia ul. P. na zalewanie ul. R. Niezasadny jest też zarzut II.4, w którym skarżąca kasacyjnie ponawia tezę, że opinia biegłego jest niepełna, a zgromadzony materiał dowodowy jest niewystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia.
Niezasadny okazał się też zarzut naruszenia prawa materialnego (art. 29 ust. 3 u.p.w. w związku z art. 545 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne) przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Wobec nieskuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania zmierzających do zakwestionowania przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego mogłoby – hipotetycznie rzecz ujmując – polegać wyłącznie na błędnej subsumpcji tego stanu faktycznego pod hipotezę wchodzącej w rachubę normy prawnej (art. 29 ust. 3 u.p.w.). Tymczasem w niniejszej sprawie Sąd I instancji stwierdził prawidłowo, że w sytuacji niezidentyfikowania zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającej na grunty sąsiednie odnośna hipoteza nie została spełniona. Nie doszło zatem do naruszenia powołanych przez skarżącą kasacyjnie przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca kasacyjnie wprawdzie zarzuca też "błędną wykładnię" prawa materialnego, ale nie wskazuje, na czym ona polega. Tymczasem podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa. Ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię z istoty rzeczy dokonywana jest w płaszczyźnie normatywnej, toteż zasadniczo liczą się tylko argumenty nawiązujące do brzmienia relewantnych przepisów. Ma ona w pewnym sensie charakter abstrakcyjny i jest w dużej mierze autonomiczna wobec okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego jest zrelatywizowany do okoliczności faktycznych sprawy niniejszej i nie naprowadza na błędną wykładnię powołanych w nim przepisów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji – orzekając w ramach autokontroli na podstawie art. 179a – zasadnie odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego i tym samym nie naruszył art. 207 § 2 p.p.s.a. "Sąd na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. działa w sposób uznaniowy, dokonując na tle konkretnej sprawy oceny, czy występują w niej szczególnie uzasadnione względy pozwalające na odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów w całości lub w części" (wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2006 r., II OSK 754/05). Sąd I instancji władny był zatem uznać, iż "przypadek szczególnie uzasadniony" zachodzi z uwagi na to, że wyłączną podstawę uwzględnienia skargi kasacyjnej stanowiło uchybienie w zakresie identyfikacji uczestników postępowania sądowoadministracyjnego, skutkujące jego nieważnością.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.