III OSK 1100/23

III OSK 1100/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Kazimierz Bandarzewski /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1282/21 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-06-29
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 108 ust. 2 pkt 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1282/21 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 29 czerwca 2022 r. sygn. akt II SA/Bd 1282/21 oddalił skargę P.P. (dalej jako skarżący) na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w T. z dnia 21 lipca 2021 r. nr 90-DRSS-441-53-2021 utrzymującą w mocy decyzję Dziekana Uniwersytetu [...] w T. Wydziału Nauk Historycznych z dnia 15 czerwca 2021 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, że na gruncie przedmiotowej sprawy bezsporne jest, iż skarżący nie uzyskał zaliczenia z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej", a tym samym nie uzyskał zaliczenia pierwszego roku studiów. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w odpowiedzi na wniosek skarżącego z dnia 28 września 2020 r. decyzją Dziekana Wydziału Nauk Historycznych Uniwersytetu [...] w T. (dalej także jako Uczelnia lub UMK) skarżący został warunkowo wpisany na listę studentów drugiego roku, stacjonarnych studiów pierwszego stopnia na kierunku historia w roku akademickim 2020/2021 i zobowiązany do uzyskania zaliczenia oraz zdania egzaminów z 22 przedmiotów w terminie do 31 października 2020 r. Z uwagi na sytuację epidemiczną Prodziekan Wydziału Nauk Historycznych uwzględnił wniosek skarżącego i wyraził zgodę na uzyskanie przez niego zaliczeń do dnia 31 stycznia 2021 r. Następnie Prodziekan wydłużył ten termin do dnia 28 lutego 2021 r. W zakreślonym terminie skarżący nie uzyskał zaliczenia z zaległego przedmiotu, zatem skarżący nie spełnił obowiązku o którym mowa w § 39 ust. 5 Regulaminu Studiów Uniwersytetu [...] w T. wprowadzonego uchwałą nr 39 Senatu Uniwersytetu [...] w T. z dnia 30 kwietnia 2019 r. (zwanego dalej Regulaminem).
Zwrócono przy tym uwagę, że okoliczność uzasadniającą odstąpienie od wydania decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów mogło stanowić udzielenie mu zgody na powtarzanie pierwszego roku studiów. Regulamin w § 39 ust. 1 pkt 2 przewiduje, że w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru lub roku, wydaje się decyzję o zezwoleniu na powtarzanie semestru lub roku studiów. Decyzja organu uczelni jest jednak uzależniona od woli studenta albowiem stosownie do treści § 39 ust. 2 Regulaminu decyzje, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, wydaje dziekan na wniosek studenta złożony w terminie 7 dni od upływu terminu zaliczenia semestru lub roku. W przedmiotowej sprawie skarżący z takiej możliwości nie skorzystał.
Mając zatem na uwadze, że skarżący nie zaliczył pierwszego roku studiów, a ewentualna zgoda na powtarzanie roku nie została udzielona przez organ uczelni z powodu braku stosownego wniosku ze strony skarżącego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana w granicach uznania administracyjnego, a tym samym jest zgodna z prawem. Zgodnie z § 39 ust. 1 pkt 3 Regulaminu w stosunku do studenta, który nie zaliczył semestru lub roku, wydaje się decyzję o skreśleniu z listy studentów. Ponadto w myśl § 60 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Rektor może skreślić studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku odpowiednio w terminach określonych w § 15 ust. 2 i 3.
W ocenie Sądu ocena zasadności wystawienia skarżącemu negatywnej oceny z zaległego przedmiotu oraz ocena przebiegu współpracy z wykładowcą z uwagi na zakres kognicji sądu administracyjnego nie mogą stanowić przedmiotu kontroli sądu w niniejszym postępowaniu. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, pomimo niesprzyjającej sytuacji epidemicznej dołożono wszelkich starań, aby Uniwersytet funkcjonował prawidłowo i studenci mogli zrealizować wszystkie wymogi dotyczące zajęć w roku akademickim 2020/2021. Z opinii prowadzącego przedmiot "Źródła do historii średniowiecznej" - prof. S.J. wynika, że skarżący nie spełnił wymogów określonych jako podstawa zaliczenia oraz nie pojawił się w umówionym terminie na dyżurze.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jego wynik:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.) zwanej dalej P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000) zwanej dalej K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo zaniechania przez organy zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, co poskutkowało niewyczerpującym zbadaniem i rozpatrzeniem następujących okoliczności sprawy:
- warunków zaliczenia przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" oraz ich ewentualnej zmiany dokonanej przez prowadzącego ww. zajęcia sprzecznie z obowiązującymi w tym zakresie regułami i sylabusem,
- prawidłowości przeprowadzenia egzaminu z ww. przedmiotu pod kątem materiału, którego znajomość była wymagana od studentów,
- wniosków składanych przez skarżącego w okresie od dnia 28 lutego 2021 r. do dnia wydania decyzji w pierwszej instancji (15 czerwca 2021 r.) i jego licznych zastrzeżeń co do prawidłowości uznania, że nie zaliczył zajęć z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej",
- utrudnień w realizacji studiów związanych z pandemią, w tym w zakresie osobistego kontaktu skarżącego z wykładowcą przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej", a w rezultacie w sytuacji naruszenia przez organy Uczelni zasady prawdy obiektywnej oraz braku pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy,
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 9 K.p.a. oraz art. 61 § 4 K.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy zasady czynnego udziału strony w postępowaniu polegającego na braku zawiadomienia skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenia go z listy studentów, a także uniemożliwieniu mu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów, w sytuacji gdy nie zaistniały przesłanki określone w art. 10 § 2 K.p.a., które to naruszenia uniemożliwiły skarżącemu przedstawienie na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji stanowiska w zakresie okoliczności wskazanych w lit. a, a których prawidłowe zbadanie przez organy było konieczne dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia,
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 15 K.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji nieuprawnionego rozpoznania sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego dopiero przed organem drugiej instancji z pogwałceniem w stosunku do skarżącego zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego,
2) przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574 z późn. zm.) dalej zwanej P.s.w.n. polegające na uznaniu, że wydanie przez organy decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku historia prowadzonych na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu [...] w T. było zgodne z ww. przepisem, podczas gdy decyzja ta ma charakter fakultatywny (uznaniowy), okoliczności związane z brakiem zaliczenia przez skarżącego przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" pozostawały niewystarczająco wyjaśnione, a skarżący wielokrotnie kwestionował fakt, że ww. zaliczenie odbyło się w prawidłowej formie i ramach programowych, a także podważał możliwość wyjaśnienia ww. sytuacji z prowadzącym zajęcia - co w rezultacie skutkowało przekroczeniem przez organy dozwolonych granic uznania administracyjnego.
W oparciu o wskazane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji Rektora U[...] z dnia 21 lipca 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prodziekana Wydziału Nauk Historycznych U[...] z dnia 15 czerwca 2021 r., a także o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Wniesiono nadto o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dołączonych do skargi kasacyjnej dokumentów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor Uniwersytetu [...] w T. wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sadem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z 26 października 2009 r. I OPS 10/09, opubl. w ONSAiWSA 2010 z. 1 poz. 1).
Zgodnie z art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z 17 lutego 2023 r. sygn. akt II GSK 1458/19; wyrok NSA z 1 marca 2023 r. sygn. akt I FSK 375/20). Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale dodatkowo wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z 27 września 2024 r. sygn. akt III OSK 2890/22; wyrok NSA z 29 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 931/22).
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jego wynik w zakresie obejmującym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. poprzez oddalenie skargi pomimo zaniechania przez organy zebrania materiału dowodowego w sposób całościowy i rzetelny, co poskutkowało niewyczerpującym zbadaniem i rozpatrzeniem następujących okoliczności sprawy: a) warunków zaliczenia przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" oraz ich ewentualnej zmiany dokonanej przez prowadzącego ww. zajęcia sprzecznie z obowiązującymi w tym zakresie regułami i sylabusem; b) prawidłowości przeprowadzenia egzaminu z ww. przedmiotu pod kątem materiału, którego znajomość była wymagana od studentów; c) wniosków składanych przez skarżącego w okresie od dnia 28 lutego 2021 r. do dnia wydania decyzji w pierwszej instancji (15 czerwca 2021 r.) i jego licznych zastrzeżeń co do prawidłowości uznania, że nie zaliczył zajęć z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" oraz d) utrudnień w realizacji studiów związanych z pandemią, w tym w zakresie osobistego kontaktu skarżącego z wykładowcą przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej", a w rezultacie w sytuacji naruszenia przez organy Uczelni zasady prawdy obiektywnej oraz braku pełnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że decyzja o skreśleniu z listy studentów jest indywidualnym aktem administracyjnym, do którego stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Tym samym wydanie takiej decyzji obliguje organy danej Uczelni do stosowania przepisów postępowania administracyjnego, a w tym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a.
Zarzucane w skardze kasacyjnej naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania powinno być związane z wykazywaniem przez stronę skarżącą, że takie uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie prawa procesowego może polegać na błędnej wykładni przepisu postępowania lub na niewłaściwym ich zastosowaniu. Skarga kasacyjna oparta na takiej podstawie może być uwzględniona jedynie wtedy, gdy uchybienie Sądu pierwszej instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Użycie w omawianym przepisie słowa "wpływ" oznacza, że pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie orzeczeniem zachodzi związek przyczynowy. Tym samym wykazanie wpływu na wynik sprawy sprowadza się do wyjaśnienia związku przyczynowego między naruszeniem prawa a wynikiem sprawy, tj. podania stosownej argumentacji uzasadniającej twierdzenie, że gdyby nie doszło do zarzucanego naruszenia, to w sprawie mogłoby zostać wydane inne rozstrzygnięcie niż kwestionowane skargą kasacyjną. Chodzi o wykazanie, że naruszenia prawa były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia i aby miało charakter konkretny, tj. polegało na wykazaniu, że pomiędzy naruszeniem przepisów proceduralnych a rozstrzygnięciem w danej konkretnej sprawie zachodził związek przyczynowy (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r., sygn. akt III OSK 1545/21).
Podnoszone przez stronę skarżącą okoliczności dotyczą zarówno zakresu materiału dydaktycznego wymaganego do zdania egzaminu z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej", warunków zaliczania tego przedmiotu i zgodności zakresu materiału jak i zasad zdawania egzaminu z ww. przedmiotu z sylabusem. Ten zakres okoliczności nie był przedmiotem ustaleń w tej sprawie. Sądy administracyjne nie kontrolują ani zakresu wymagań egzaminacyjnych ustalanych przez egzaminatorów względnie wykładowców i zatwierdzanych przez właściwe organy uczelni wyższej, ani też sposobu przeprowadzania egzaminu. Okolicznością bezsporną jest brak zdania egzaminu z ww. przedmiotu, natomiast podnoszone w szeregu pismach skarżącego składanych w dniach 16 lutego 2021 r., 18 lutego 2021 r., 9 marca 2021 r., 30 marca 2021 r. i 28 kwietnia 2021 r. okoliczności dotyczące wymagań merytorycznych (np. o nazwiska kronikarzy wypraw krzyżowych czy początków dynastii Morewingów) oraz źródeł nauki do tego przedmiotu (wskazane pozycje literatury w sylabusie lub źródła internetowe) pozostają poza kognicją sądu administracyjnego w tej sprawie. Także zarzuty dotyczące utrudnień w osobistych kontaktach między skarżącym jako studentem a wykładowcą/egzaminatorem w okresie pandemii nie stanowią istotnego zagadnienia do wyjaśnienia w tej sprawie. Z akt wynika, że możliwość kontaktu była zapewniona skarżącemu, a w tym także kontaktu osobistego a to, czy skarżący będąc studentem korzystał z kontaktu za pośrednictwem internetu (on-line) czy też stawił się lub nie stawił się na umówiony termin kontaktu osobistego z egzaminatorem ma charakter poboczny. Jest faktem powszechnie znanym, że w okresie stanu epidemii w Polsce od dnia 20 marca 2020 r. do dnia 16 maja 2022 r. zajęcia na uczelniach wyższych w zdecydowanej większości były prowadzone on-line i w taki też sposób odbywały się kontakty między studentami a pracownikami uczelni. Jest to fakt notoryjny, którego ustalenie nie wymaga przeprowadzania dowodu (art. 106 § 4 P.p.s.a.). Tym samym niewątpliwie dotychczasowe (tj. przed marcem 2020 r.) formy kontaktu wykładowców egzaminatorów ze studentami uległy zmianie w czasie stanu epidemii. Zmiany te utrudniały bezpośrednie kontakty studentów z wykładowcami, ale miały one charakter powszechny, a nie skierowany do wybranych studentów. Z akt sprawy nie wynika, aby Uczelnia (Uniwersytet [...] w T.) dyskryminowała skarżącego kasacyjnie w zakresie możliwości jego kontaktu z egzaminatorem z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej". Nie przedstawił także skarżący argumentów pozwalających na ustalenie, że nie został mu ustalony termin osobistego kontaktu z wykładowcą (egzaminatorem) i na tak ustalony termin spotkania skarżący się nie zgłosił.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z nieustaleniem naruszenia w kontrolowanej sprawie administracyjnej art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 K.p.a. w zakresie ustalania okoliczności podnoszonych w skardze kasacyjnej, ponieważ część z tych okoliczności (dotycząca wymogów egzaminacyjnych i przeprowadzenia egzaminu zgodnie z sylabusem) nie mogła być w tej sprawie przedmiotem kontroli sądowej, a część (dotycząca kontaktów z egzaminatorem) nie miała istotniejszego znaczenia w tej sprawie.
Nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jego wynik w zakresie obejmującym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 9 K.p.a. oraz art. 61 § 4 K.p.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez organy zasady czynnego udziału strony w postępowaniu polegający na braku zawiadomienia skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w przedmiocie skreślenia go z listy studentów, a także uniemożliwieniu mu wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów, w sytuacji gdy nie zaistniały przesłanki określone w art. 10 § 2 K.p.a., które to naruszenia uniemożliwiły skarżącemu przedstawienie na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji stanowiska w zakresie okoliczności wskazanych w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej, a których prawidłowe zbadanie przez organy było konieczne dla wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 10 § 1 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Art. 61 § 4 K.p.a. stanowi, że
o wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Z art. 9 K.p.a. wynika, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Strona skarżąca kasacyjnie mimo zarzutu niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organy Uczelni art. 9 K.p.a. i art. 61 § 4 K.p.a. w skardze kasacyjnie nie uzasadniła, na czym naruszenie tych przepisów polegało. Tym samym bez uzasadnienia naruszenia tych przepisów Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości kontroli w tym zakresie zaskarżonego wyroku.
Skarżący kasacyjnie nie wykazał, aby między naruszeniem art. 10 § 1 K.p.a. a wydaniem zaskarżonych decyzji zaistniał taki związek przyczynowy, że dochowanie wymagań wynikających z tych przepisów doprowadziłoby do wydania decyzji o odmiennej treści.
Skarżący kasacyjnie podnosi, że poprzez naruszenie ww. przepisu nie był w stanie należycie wykazać swojego stanowiska a stanowisko to wykazałby, gdyby przeprowadzono dowód z jego wysłuchania. Skarżący podnosi przy tym, że podstawowym celem jego wysłuchania byłoby wskazanie na nieprawidłową formę zaliczenia przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" oraz nieuprawnioną zmianę formy zaliczenia tego przedmiotu.
Taka argumentacja nie może doprowadzić do uznania, że brak powiadomienia w tej sprawie skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszenia żądań mógłby mieć istotniejszy wpływ na wynik sprawy. Jak wynika z akt sprawy skarżący kilkukrotnie składał do akt pisma opisujące przebieg egzaminu z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" (pisma z dnia 16 lutego 2021 r., z dnia 18 lutego 2021 r., z dnia 9 marca 2021 r., z dnia 30 marca 2021 r. i z dnia 28 kwietnia 2021 r.). W pismach tych opisał skarżący egzamin z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" wraz z sugestiami co do jej prawidłowej formy oraz zmiany zasad egzaminowania. Tym samym okoliczności, na które powołuje się skarżący kasacyjnie zarzucając naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. były znane organom. Nie zostało przy tym wykazane, w jaki sposób przekazanie tych informacji w formie wysłuchania skarżącego miałoby mieć inny wpływ na ustalenie stanu faktycznego niż ten, jaki wynikał z treści ww. pism.
Naruszenie ww. przepisów musi być oceniane przez pryzmat art. 174 pkt 2 P.p.s.a. poprzez wykazanie, że ewentualne naruszenie obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu i zgromadzeniu materiału dowodowego mogło wywrzeć istotny wpływ na wynik postępowania. Skarżący nie zdołał wykazać takiego związku, gdyż było to skądinąd niemożliwe. Brak było bowiem jakichkolwiek wątpliwości, iż skarżący nie wywiązał się ze swojego podstawowego obowiązku i nie uzyskał zaliczenia semestru, a w konsekwencji roku akademickiego. Nawet najbardziej skrupulatne dochowanie przez organ obowiązków udzielania informacji i zapewnienia stronie czynnego udziału w toku postępowania nie zmieniłoby wyniku postępowania, gdyż skarżący nie zdołał zaliczyć semestru oraz roku akademickiego, a okoliczność ta uzasadniała wydanie decyzji o skreśleniu z listy studentów.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na jego wynik w zakresie obejmującym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 15 K.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji nieuprawnionego rozpoznania sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego dopiero przed organem drugiej instancji z pogwałceniem w stosunku do skarżącego zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W tej sprawie postępowanie administracyjne było dwuinstancyjne. Istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez organy obu instancji. Właściwe zachowanie zasady dwuinstancyjności postępowania wymaga nie tylko podjęcia dwóch kolejnych rozstrzygnięć przez właściwe organy, ale konieczne jest, aby rozstrzygnięcia te zapadły w wyniku przeprowadzenia przez każdy z tych organów postępowania merytorycznego tak, aby dwukrotnie oceniono dowody i przeanalizowano wszystkie istotne okoliczności sprawy (por. wyrok NSA z 29 września 2021 r. sygn. akt I GSK 355/21). Nie jest naruszeniem tej zasady przeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie.
W tej sprawie decyzja organu pierwszej instancji jest wprawdzie skrótowa, ale zawiera nie tylko rozstrzygniecie z uzasadnieniem podstawy prawnej, ale także ustalenie okoliczności faktycznych sprawy ze szczególnym zaakcentowaniem braku wykonania obowiązku wynikającego z decyzji o warunkowym wpisie. Decyzja organu drugiej instancji zawiera pełniejszy opis stanu faktycznego sprawy. Mimo niewątpliwie skrótowo opisanego stanu faktycznego sprawy w decyzji pierwszoinstancyjnej, do naruszenia zasady dwuinstancyjności dochodzi wówczas, gdy jeden z organów zaniechał rozpoznania sprawy lub orzekł w odrębnej sprawie. Nawet wady w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, które zostały następnie wyeliminowane w decyzji drugoinstancyjnej nie stanowią co do zasady naruszenia art. 15 K.p.a. NSA w wyroku z 12 stycznia 2022 r. sygn. akt II OSK 280/19 stwierdził, że zasada dwuinstancyjności nie oznacza, że sprawa w każdym przypadku musi zostać rozstrzygnięta przez dwa organy na podstawie tych samych przepisów prawa materialnego. Zasadą jest, że organ odwoławczy rozstrzyga sprawę co do jej istoty.
W tej sprawie nie budzi wątpliwości, że zarówno organ pierwszej instancji jak i drugiej instancji rozstrzygały tę samą sprawę co do istoty, przy udziale tej samej strony i dokonując w sprawie ustaleń co do stanu faktycznego. Skoro nie został naruszony art. 15 K.p.a., to także trafnie Sąd pierwszej instancji nie uchylił na tej podstawie zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. polegające na uznaniu, że wydanie przez organy decyzji o skreśleniu skarżącego z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku historia prowadzonych na Wydziale Nauk Historycznych Uniwersytetu [...] w T. było zgodne z ww. przepisem, podczas gdy decyzja ta ma charakter fakultatywny (uznaniowy), a okoliczności związane z brakiem zaliczenia przez skarżącego przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej" pozostawały niewystarczająco wyjaśnione i tym samym doszło do przekroczenia w tej sprawie przez organy Uczelni dozwolonych granic uznania administracyjnego.
Zgodnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie.
Trafnie podnosi skarżący kasacyjne, że wydanie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów ma charakter uznaniowy. Mimo niezaliczenia roku władze Uczelni miały możliwość skreślenia studenta z listy studentów, a nie obowiązek. Poza samym ustaleniem niezaliczenia roku (lub semestru) organy Uczelni miały obowiązek ustalenia i rozważenia innych okoliczności dotyczących skarżącego i mogących mieć wpływ na treść decyzji, w tym także ocenić obiektywną możliwość uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu. Tylko dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności i przeprowadzenie ich analizy oraz oceny pozwala na uznanie, że decyzja uznaniowa, o której mowa w art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n jest zgodna z prawem. W tej sprawie, wbrew twierdzeniu skarżącego kasacyjnie organy Uczelni z tego obowiązku się wywiązały i uzasadniły, dlaczego została wydana decyzja o skreśleniu skarżącego z listy studentów pierwszego roku na kierunku historia na studiach stacjonarnych pierwszego stopnia. Nie budzi żadnych wątpliwości, że mimo niezaliczenia i niezdania egzaminu z 22 przedmiotów na pierwszym roku kierunku historia studia stacjonarne na Wydziale Nauk Historycznych U[...] w T. został skarżący decyzją z dnia 28 września 2020 r. wpisany warunkowo na drugi rok studiów w roku akademickim 2020/2021 z nałożeniem obowiązku zaliczenia lub zdania egzaminów (zajęć) z wskazanych w ww. decyzji przedmiotów do dnia 31 października 2020 r. Termin ten został następnie przez władze Uczelni na wniosek skarżącego przedłużony do 31 stycznia 2021 r. i po raz kolejny przedłużony do 28 lutego 2021 r. Także do tego czasu skarżący nie wykonał zobowiązania wynikającego z decyzji o warunkowym wpisie i nie zaliczył przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej". Należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że wydanie decyzji o skreśleniu studenta z listy studentów wymaga nie tylko ustalenia braku zaliczenia roku lub semestru studiów, ale także wykazania przez organy, że po stronie studenta nie zaistniała żadna okoliczność, która stanowiłaby usprawiedliwioną przeszkodę przed uzyskaniem zaliczenia semestru lub roku. Obowiązkiem osoby studiującej jest systematyczne i terminowe zaliczanie przedmiotów, a tym samym również lat studiów.
Nie budzi wątpliwości, że skarżący nie zdał znacznej liczby przedmiotów na pierwszym roku studiów, a tym samym uzyskując dodatkową zgodę na zdawanie tych przedmiotów już po zakończeniu pierwszego roku studiowania (na drugim roku) oznaczało uwzględnienie interesu indywidualnego studenta. Skarżącemu kilkakrotnie przedłużano termin do zaliczenia przedmiotów, a w tym także przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej". Skarżący w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (ale także w licznych składanych w sprawie pismach) wskazywał, że prowadzący przedmiot "Źródła do historii średniowiecznej" wymagał wiedzy ponadstandardowej, o której znalezienie było co najmniej trudno, a ponadto nie udzielał wyczerpującej informacji co do źródeł tej wiedzy. Kwestie dotyczące samego prowadzenia zajęć, sposobu egzaminowania, pytań egzaminacyjnych oraz oceny tych pytań nie poddają się pod kontrolę przy użyciu kryterium legalności. Sądy administracyjne nie mają możliwości dokonania kontroli prowadzenia zajęć na poszczególnych przedmiotach, sposobu kontaktu wykładowcy ze studentami lub wskazywania źródeł nauki do zaliczenia bądź egzaminu z danego przedmiotu. Sam opis prowadzenia zajęć lub egzaminowania nie stanowił w tej sprawie okoliczności uzasadniającej stwierdzenie, że po stronie skarżącego zaistniała obiektywna okoliczność uniemożliwiająca zdanie egzaminu z przedmiotu "Źródła do historii średniowiecznej".
W tych okolicznościach sprawy nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek dowodowy zawarty w skardze kasacyjnej. Sprawa administracyjna została bowiem wyjaśniona w sposób wymagany art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa i ustalono jednoznaczny stan faktyczny. Nie było zatem jakichkolwiek podstaw dla zastosowania art. 106 § 3 P.p.s.a. w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, to skarga ta na podstawie art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów pomocy prawnej, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 P.p.s.a. przyznawane jest w toku postępowania opartego o art. 258-261 P.p.s.a. przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.