III OSK 1099/23

III OSK 1099/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Knysiak - Sudyka
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/
Zbigniew Ślusarczyk
Symbol z opisem
6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II SA/Bk 596/22 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2022-12-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1996 nr 132 poz 622
art. 5 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Dz.U. 2024 poz 757
art. 5 ust. 1
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 596/22 w sprawie ze skargi R.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 14 czerwca 2022 r., nr 408.83/C-22/XV/22 w przedmiocie zobowiązania do wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 596/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprawy na rozprawie, ze skargi R. A. (dalej także jako: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku (dalej także jako: "Kolegium", "SKO", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia 14 czerwca 2022 r., nr 408.83/C-22/XV/22 w przedmiocie zobowiązania do wykonania obowiązku polegającego na wyposażeniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych: oddalił skargę.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
W dniu 14 września 2021 r. organ I instancji wystąpił z wnioskiem do Komendanta Straży Miejskiej [...], o przeprowadzenie kontroli pod kątem prawidłowości usuwania nieczystości ciekłych z nieruchomości przy ul. [...] w [...]. W wyniku kontroli dokonanej w dniu 20 września 2021 r. ustalono, że nieruchomość nie jest przyłączona do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej. Stwierdzono również brak umowy oraz faktur potwierdzających wywóz nieczystości ciekłych z terenu posesji. Brak podłączenia do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej potwierdziła także ewidencja uzbrojenia terenu zawarta w miejskim zasobie geodezyjnym.
Pismem z dnia 29 września 2021 r. organ I instancji poinformował współwłaścicieli nieruchomości, iż w związku z uchyleniem zaskarżonej decyzji (decyzja z dnia 20 listopada 2020 r., znak: DGK-III.621.3.5.2018.MH) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w dniu 29 stycznia 2021 r. (znak: 408.150/F- 9/I/2020), należy wyposażyć nieruchomość w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Powiadomiono, iż zabrania się wprowadzania ścieków bytowych i ścieków przemysłowych do urządzeń kanalizacyjnych przeznaczonych do odprowadzania wód opadowych lub roztopowych będących skutkiem opadów atmosferycznych. Jednocześnie wskazano termin podjęcia działań w celu odcięcia odpływu ścieków od infrastruktury kanalizacji deszczowej (30 listopada 2021 r.).
Dnia 07 października 2021 r. R. A. złożył pismo, w którym zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji, czy organ I instancji wyraża zgodę na wykonanie bezodpływowego zbiornika ścieków sanitarnych oraz prośbę o wydanie decyzji administracyjnej w tej sprawie. Ponadto w tym samym dniu, wniósł on pisemną prośbę do Prezydenta Miasta [...] o zobowiązanie służb miejskich do uzupełnienia brakującego odcinka kanalizacji sanitarnej do granicy nieruchomości przy ul. [...] podkreślając, że uzyskał warunki przyłączenia do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej, które zostały wydane przez Wodociągi [...] Sp. z o.o. Nadmienił, że zlecił i posiada uzgodniony przez Wodociągi [...] projekt przyłącza kanalizacji sanitarnej.
Departament Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego [...] dnia 21 października 2021 r. wystąpił z pismem do Wodociągów [...] Sp. z o.o. - gestora sieci kanalizacji sanitarnej, z prośbą o odniesienie się do wniosku R. A. (z dnia 07 października 2021 r.) dotyczącego zobowiązania służb miejskich do uzupełnienia brakującego odcinka sieci kanalizacji sanitarnej do nieruchomości przy ul. [...]. W piśmie z dnia 28 października 2021 r., Wodociągi [...] Sp. z o.o. zawarły informację, że sieć kanalizacyjna sanitarna położona w ul. [...] stwarza techniczną możliwość odbioru ścieków i nie ma konieczności budowy brakujących odcinków, zaś koszty budowy przyłącza kanalizacyjnego w całej rozciągłości powinien ponieść Inwestor przyłącza. Zatem stwierdzono, że nie ma podstaw prawnych do budowy przyłącza kanalizacyjnego sanitarnego do przedmiotowej nieruchomości. Mając powyższe na uwadze poinformowano skarżącego, że zgodnie z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego (decyzja z dnia 29.01.2021 r., znak: 408.150/F-9/I/2020), organ będzie prowadził postępowanie administracyjne w celu wydania decyzji nakazującej wybudowanie zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych, stosując się do wytycznych w tej sprawie określonych w decyzjach SKO.
Dnia 28 grudnia 2021 r. Departament Gospodarki Komunalnej Urzędu Miejskiego [...] ponownie wnioskował do Straży Miejskiej o przeprowadzenie kontroli przedmiotowej nieruchomości, w celu ustalenia stanu faktycznego przed wszczęciem postępowania administracyjnego. Straż Miejska [...] w dniu 11 stycznia 2022 r. przeprowadziła kontrolę nieruchomości ustalając, że odprowadzanie nieczystości ciekłych odbywa się podłączeniem z lat 80- tych. W związku z nieudokumentowaniem umowy i brakiem rachunków za wywóz ścieków, Straż Miejska wszczęła czynności wyjaśniające w kierunku wykroczenia określonego w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 13 września 1996 roku o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
Ponadto w dniu 17 stycznia 2022 r., wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków. W dniu 31 stycznia R. A. złożył pismo do organu I instancji, w którym wnosił o umorzenie postępowania administracyjnego podkreślając, że to gmina ma obowiązek uzupełnienia brakującego odcinka sieci długości 7 m od istniejącej studni kanalizacyjnej w ulicy do granicy jego działki.
W dniu 18 lutego 2022 r. skarżący złożył wniosek o podjęcie decyzji odnośnie jego wniosku z dnia 31 stycznia 2022 r., dotyczącego umorzenia postępowania oraz o dołączenie do obecnego postępowania, całości akt o numerze DGK- III.621.3.5.2018.MH (związane z nakazem budowy przyłącza kanalizacji sanitarnej do przedmiotowej nieruchomości).
Organ I instancji wskazał, że w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne zostało wszczęte z urzędu i nie stwierdzono, jego bezprzedmiotowości, wynikającej z art. 105 k p a. Organ nie stwierdził także okoliczności uzasadniających dołączenie akt z poprzedniego postępowania, które to postępowanie zgodnie z wyrokiem SKO zostało umorzone, zaś decyzja organu I instancji uchylona.
W związku z powyższym, Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 25 lutego 2022 r. znak DGK-III.621.3.8.2021.KJ zobowiązał R. A., H. A. oraz I. A. do wykonania obowiązku polegającego na wyposażaniu nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomowa oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych. Uzasadniając przyczynę wydanego rozstrzygnięcia, organ i instancji stwierdził, że nieruchomość nie jest przyłączona do
miejskiej sieci sanitarnej, a nie ma dowodów na wywóz nieczystości z terenu posesji. Organ zauważył, iż uchylonymi przez Kolegium decyzjami próbowano zobowiązać skarżącego do podłączenia się do miejskiej sieci sanitarnej (którą to sieć na określonym odcinku należałoby wybudować, albowiem aktualnie nie istnieje jej doprowadzenie do przedmiotowej nieruchomości). Odwołując się od ww. decyzji, skarżący stwierdził (między innymi), że od 2018 r domaga się uzupełnienia odcinka sieci sanitarnej do granic jego nieruchomości (jest to jego zdaniem obowiązek gminy) i obowiązek o którym mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy nie może być zastąpiony doraźnym obowiązkiem budowy szamba (...) z ukrytym zamiarem generowania kosztów".
Odwołanie od tej decyzji wniósł R. A.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku decyzją z dnia 29.03.2022 r. uchyliło w/w decyzję organu I instancji i sprawę skierowało do ponownego rozpoznania organowi I instancji, zawierając w uzasadnieniu tej decyzji stanowisko, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Rozbieżność miedzy komparycją decyzji a jej uzasadnieniem skutkowała wydaniem przez SKO decyzji z dnia 10.05.2022 r. (znak: 408.52/G-2/XV/22) stwierdzającej nieważność decyzji Kolegium z dnia 29.03.2022 r. (wniosek w tym zakresie złożył organ I instancji).
W dniu 13 kwietnia 2022 r. skarżący zwrócił się do Wodociągów [...] sp. z o.o. z prośbą o ugodowe zakończenie sporu, co do sposobu odprowadzania ścieków z jego nieruchomości.
W odpowiedzi odniesiono się do stanu faktycznego sprawy oraz wskazano, że warunki przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej mogą być wydane po złożeniu odpowiedniego wniosku. W piśmie z dnia 4 maja 2022 r. organ I instancji wskazał przy tym skarżącemu, że spółka (Wodociągi) nie planuje budowy dodatkowych odcinków sieci, zaś sieć kanalizacyjna sanitarna położona w ulicy [...] stwarza techniczną możliwość odbioru ścieków i nie ma konieczności budowy brakujących odcinków. Koszt natomiast budowy przyłącza powinien pokryć właściciel w/w nieruchomości, ponieważ Spółka nie ma podstaw prawnych do realizacji tej inwestycji na swój koszt (k. 147 akt admin.).
We wniosku z dnia 27.05.2022 r. skarżący wniósł o uchylenie w całości skarżonej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 25.02.2022r. i umorzenie postępowania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 14 czerwca 2022 r. znak 408.83/C-22/XV/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 25 lutego 2022 r., znak DGK- 111.621.3.8.2021.KJ, w zakresie zobowiązania właścicieli nieruchomości do wykonania obowiązku polegającego na wyposażaniu nieruchomości położonej w [...], przy ulicy [...] (działka nr [...], obr. [...]) w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania zawarte w przepisach odrębnych.
W uzasadnieniu swego stanowiska, mając na uwadze treść art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości porządku w gminach (Dz.U. z 2021, poz. 888, ze zm. dalej jako "u.c.p.g.") podzieliło ustalenia organu I instancji, że przepis ten oznacza, iż ustawodawca przewiduje alternatywę: albo istnieje sieć kanalizacyjna albo gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje i jej budowa jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona to wówczas właścicielowi nieruchomości przysługuje wybór między wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków - oba te urządzenia muszą przy tym spełniać wymagania określone w przepisach odrębnych. Jeśli zatem z postępowania wynika, że brak jest możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej, gdyż budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, a w niniejszym postępowaniu Gmina twierdzi, że na chwilę obecną nie jest w stanie wykonać kanalizacji sanitarnej, to nakaz wskazany w decyzji jest prawidłowy. Przesłanką zobowiązania podłączenia się do sieci jest fakt jej istnienia oraz realna i technicznie wykonalna możliwość podłączenia. Jednocześnie jedynie w przypadku, gdy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, właściciel nieruchomości nie ma obowiązku przyłączenia jej do następnie wykonanej kanalizacji sanitarnej.
Powyższe oznacza, że w okoliczności, gdy sieć kanalizacyjna nie istnieje i technicznie nie da się wykonać podłączenia, właściciel musi wyposażyć nieruchomość w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, a organ administracji, realizując swe kompetencje do zapewniania realizacji obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., winien dbać o realizację tego obowiązku wydając stosowne akty administracyjne. Do wyboru właściciela nieruchomości - w sytuacji, gdy sieć nie istnieje - należy wybór pomiędzy wyposażeniem nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych. Przewidziane przez ustawodawcę rozwiązania mają charakter równorzędny.
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy Kolegium podkreśliło, że w sprawie bezspornie doszło do wyjaśnienia, iż sieć kanalizacyjna w istocie nie istnieje (choć Wodociągi [...] sp. z o.o. twierdzą, że ta położona w ul. [...] stwarza możliwości odbioru ścieków) albowiem wiązałaby się z koniecznością budowy przyłącza, którego koszty "w całej rozciągłości" poniósłby inwestor, natomiast jej budowa w takim zakresie, aby inwestor nie ponosił kosztów przyłącza kanalizacyjnego do nieruchomości nie jest - zdaniem Gminy (powołującej się na Wodociągi) - planowana (i uzasadniona). Ustalono również, że skarżący nie wyraża zgody na poniesienia kosztów budowy odcinka sieci kanalizacyjnej od studzienki do granic jego nieruchomości. Niewątpliwie ustalono również, iż skarżący wraz z pozostałymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości (choć niewątpliwie nie ze swojej winy, a z powodu warunków przyłączeń istniejących w latach 80-tych ubiegłego wieku — co nie może mieć znaczenia w sprawie) odprowadzają ścieki bytowe do kanalizacji deszczowej należącej do (sąsiadującej) spółki, a taki stan jest niedopuszczalny z punktu widzenia obowiązującego prawa.
Powyższe zdaniem Kolegium oznacza, iż zaistniała hipoteza określona w art 5 ust. 1 pkt 2 w zw. z ust. 7 u.c.p.g., tj. po pierwsze budowa odcinka sieci kanalizacyjnej do granicy nieruchomości należącej do skarżącego jest z punktu widzenia Gminy nieuzasadniona (przedmiotowe postępowanie nie może służyć badaniu zaniechać Gminy w tym zakresie); po drugie, na przedmiotowej nieruchomości nie znajduje się ani zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych, ani przydomowa oczyszczalnię ścieków bytowych; po trzecie, doszło do stwierdzenia niewykonania obowiązku określonego w ust 1 pkt 2 tego przepisu. Dlatego też, organ I instancji winien był wydać decyzję nakazującą wykonanie obowiązku.
Końcowo Kolegium zauważyło, że spór co do warunków przyłączenia do sieci ma charter sporu rozstrzyganego przed sądem powszechnym (por. wyrok WSA w Warszawie w wyroku z dnia 29 stycznia 2021 r., sygn. IV SA/Wa 2038/20, CBOSA). Faktem jest to, że na chwilę obecną skarżący nie jest przyłączony do sieci kanalizacji sanitarnej, co z kolei rodzi obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy albo przydomową oczyszczalnię ścieków.
Odnosząc się do kwestii decyzji SKO z dnia 29.01.2021 r. którą to decyzją uchylono decyzję Prezydenta [...] z dnia 20.11.2020 r. nakazującą współwłaścicielom przedmiotowej nieruchomości wykonanie obowiązku polegającego na przyłączeniu do miejskiej sieci kanalizacji sanitarnej i umorzenia postępowania, w tej sprawie Kolegium podkreśliło, że w niniejszym stanie prawnym i faktycznym nie było podstaw do nakazania przyłączenia do sieci kanalizacji sanitarnej, co nie oznaczało, że orzeczono o tym, iż obowiązek podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacji sanitarnej przeniesiony został na Gminę. Wręcz przeciwnie w konkluzji tej decyzji Kolegium stwierdziło, że "Powyższe nie oznacza, iż współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości uznani zostali przez Kolegium za zwolnionych z obowiązku podłączenia do sieci kanalizacji bezterminowo. Wówczas gdy gmina doprowadzi sieć kanalizacyjną do granic działki nr [...], obwiązkę ten się zmaterializuje". Jeśli jednak gmina nie planuje rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej, to zasadnym jest wydanie decyzji nakazującej budowę przydomowej oczyszczalni ścieków lub zbiornika bezodpływowego.
Skargę na decyzję organu odwoławczego do sądu administracyjnego złożył R. A.
W uzasadnieniu swego stanowiska wskazał, że organy obu instancji nie wskazują przesłanek określonych przez ustawodawcę, przy zaistnieniu których obowiązek przyłączenia do sieci może być zastąpiony obowiązkiem wyposażenia nieruchomości w bezodpływowy zbiornik na ścieki lub przydomową oczyszczalnię ścieków. Zdaniem skarżącego w zaskarżonej decyzji Kolegium, uznało odmowę uzupełnienia sieci jako technicznie lub ekonomicznie nieuzasadnioną, choć w żadnym piśmie Wodociągi tego nie wskazują jako powód odmowy uzupełnienia sieci kanalizacyjnej, której brak wykazało wcześniejsze postępowanie administracyjne znak DGK-III.621.3.5.2018.MH i którego akta nie zostały dołączone do obecnie prowadzonego postępowania, mimo jego wniosku z dn. 18.02.2022r. Istniejąca 6 m od granicy jego nieruchomości miejska sieć kanalizacji sanitarnej w czasie budowy w 2001 r. nie została wyposażona w odgałęzienie do granicy jego nieruchomości, a brak odgałęzienia do nieruchomości nie dawał podstaw do nałożenia na niego obowiązku przyłączenia się do miejskiej sieci. W tym zakresie skarżący powoływał się na wcześniejsze toczące się postępowania oraz ustalony w nich stan faktyczny.
Zdaniem skarżącego wynika to z tego, że Wodociągi [...] i organ I instancji bezprawnie uznają, że odcinek kanalizacji odchodzący od studni w ulicy jest częścią przyłącza kanalizacyjnego i stąd odmawiają jego uzupełnienia, co stoi w sprzeczności ze wskazaną wcześniej ostateczną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 29.01.2021 r. i interpretacją definicji przyłącza kanalizacyjnego, co powinno stanowić podstawę uzupełnienia brakujących 6 metrów odcinka sieci, do granicy jego nieruchomości. Skoro w tej sprawie nie zaistniały określone w ustawie przyczyny, jako okoliczność uzasadniająca konieczność budowy szamba zamiast obowiązku podłączenia do sieci, to postępowanie administracyjne w tej sprawie - w ocenie skarżącego - nie ma podstaw prawnych i powinno być umorzone. Mimo braku dokumentów potwierdzających brak technicznych możliwości lub brak ekonomicznego uzasadnienia budowy 6m odgałęzienia sieci, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w skarżonej decyzji na takie się powołuje. W ocenie skarżącego, z żadnych pism Wodociągów, ani organu I Instancji nie wynika taka przesłanka. Przeciwnie, Wodociągi wyraźnie wskazują na istnienie sieci i brak obowiązku jej uzupełnienia o odcinek do granicy jego nieruchomości, sprzecznie z ustalonym stanem prawnym decyzja SKO z 29.01.2021 r., uznając go za część przyłącza, więc leżący do wykonania po jego stronie.
Skarżący podkreślił, że ustawodawca wyraźnie jako obligatoryjny obowiązek właściciela nieruchomości wskazuje podłączenie do miejskiej sieci sanitarnej, zatem jego i Gminy [...] działania powinny zmierzać do podłączenia jego nieruchomości do tej sieci. Skarżący projekt przyłącza wykonał i zarejestrował w Wodociągach, które do miejsca zaprojektowanego przyłącza powinny doprowadzić miejską sieć sanitarną, a nie stawiać wymagania budowy szamba, tym bardziej, że od pozostałych właścicieli nieruchomości położonych przy tej samej ulicy wymaga się likwidacji szamba i podłączenia do sieci.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 596/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku: oddalił skargę.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika z urzędu, skarżący zaskarżając go w całości i zarzucając przedmiotowemu orzeczeniu:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie następujących przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a oraz art. 7 k.p.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białystoku, podczas gdy Organ wydał przedmiotową decyzję z naruszeniem zasady określonej w art. 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a w szczególności poprzez niepodjęcie ustaleń w przedmiocie istnienia warunków technicznych do odbioru nieczystości z kanalizacji sanitarnej oraz w przedmiocie ustalenia, czy w stanie faktycznym zastosowanie ma przesłanka ekonomicznego nieuzasadnienia przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2) ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, iż uzasadnione było uznanie za udowodnione twierdzenie o niewystępowaniu technicznej możliwości odbioru ścieków’ oraz niewystąpieniu braku ekonomicznego uzasadnienia przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej na podstawie oświadczenia gminy, pomimo iż było możliwe przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. oświadczeń i informacji od właściwego organu władnego do wykonania i obsługi przyłącz kanalizacyjnych w przedstawionym stanie faktycznym;
2) art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku niekompletnego, niedostatecznego i nieodnoszącego się do istoty sprawy uzasadnienia wyroku, poddającego w wątpliwość oraz uniemożliwiającego weryfikację, czy Sąd w sposób prawidłowy dokonał kontroli legalności wydanej przez Organ decyzji, co tym samym posiadać mogło istotny wpływ na wynik sprawy oraz prowadziło do niemożliwości dokonania przez Skarżącego oceny oraz kontroli toku rozumowania Sądu, podczas gdy uzasadnienie prawne orzeczenia powinno zawierać podstawę prawną rozstrzygnięcia, jej wyjaśnienie oraz odniesienie się do tych zarzutów, których zbadanie jest niezbędne do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego postanowienia;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 5 ust 1 pkt 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, występuje również w sytuacji, w której dobudowanie sieci kanalizacyjnej jest technicznie i ekonomicznie uzasadnione oraz, że obowiązek ten istnieje niezależnie od stanu technicznego sieci, faktycznych i technicznych możliwości podłączenia oraz związanych z tym kosztów i niedogodności dla właściciela nieruchomości;
2) art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poprzez jego niezastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż to na właścicielu nieruchomości leży obowiązek przyłączenia nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych podczas gdy to przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków.
Wskazując na ww. zarzuty kasacyjne skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego z urzędu, według norm prawem przepisanych, powiększonych o należny podatek od towarów i usług, przy czym oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone zarówno w całości, jak i w części. Nadto oświadczył, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sposób prawidłowy dokonał kontroli legalności decyzji wydanych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białymstoku, a tym samym – czy zasadnie oddalił złożoną przez Skarżącego skargę na decyzję nakładającą na Skarżącego obowiązek wykonania bezodpływowego zbiornika na ścieki sanitarne. W ocenie skarżącego przedmiotowy obowiązek nie mógł zostać na niego nałożony, albowiem występuje faktyczna możliwość dokonania przyłączenia do istniejącej sieci kanalizacyjnej oraz obowiązek ten winien być dokonany przez przedsiębiorstwo wodociągowo- kanalizacyjne. tj. Wodociągi [...] Sp. z o.o., stanowiące przedsiębiorstwo należące do gminy miasta [...] oraz realizujące zadania publiczne w zakresie bieżącego zaspokajania potrzeb gminy B. i W. w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków.
Dalej wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w toku postępowania dokonał niewłaściwej wykładni, a w konsekwencji w sposób niewłaściwy zastosował regulację wskazaną w art. 5 ust. 1 pkt 2) ustawy. Zgodnie ze wskazanym punktem, przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Wskazać przy tym należy, iż zgodnie z wykładnią literalną, ustawodawca nie nakłada na właściciela nieruchomości obowiązku wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych. Warunkiem, od którego uzależnia się możliwość zastosowania alternatywy we wskazanej postaci jest brak technicznej lub ekonomicznej zasadności przyłączenia do istniejącej sieci. Jak można dostrzec na gruncie pisma Wodociągów [...] z dnia 4 listopada 2021 roku, skarżący posiada możliwość wybudowania przyłącza do sieci kanalizacji sanitarnej, co wyklucza tym samym obowiązek budowy przydomowej oczyszczalni ścieków bytowych.
Co więcej w wyniku niedokonania przez Sąd analizy art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków doszło do – powiązanego z brakiem dokonania ustaleń w przedmiocie stanu technicznego instalacji kanalizacyjnej – nieuwzględnienia kluczowych z punktu widzenia ochrony praw skarżącego regulacji. Jak można dostrzec na gruncie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 lipca 2021 roku, sygn. II SAB/Bk 56/21: "Przedsiębiorstwo jest obowiązane przyłączyć do sieci nieruchomość osoby ubiegającej się o przyłączenie, jeżeli są spełnione warunki przyłączenia określone w regulaminie, o którym mowa w art. 19, oraz istnieją techniczne możliwości świadczenia usług. Z powyższego wynika, że realizacja wskazanych w ustawie obowiązków zaopatrzeniowych jest zadaniem własnym gminy, realizowanym przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, które zapewnia budowę wymaganych sieci oraz ma obowiązek przyłączyć do nich poszczególne nieruchomości, jeśli spełnione są wymagane warunki. Z powyższego jednak nie wynika, aby budowa sieci wodociągowej i kanalizacyjnej następowała na wniosek właścicieli nieruchomości a więc by obowiązkom przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego (jak też gminy) z jednej strony towarzyszyło z drugiej strony roszczenie właścicieli nieruchomości, którego istotą jest prawo żądania wykonania (budowy) sieci wodociągowej lub kanalizacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie zostały wniesione.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
W rozpatrywanej sprawie skarżący kasacyjnie oparł skargę kasacyjną, wskazując obie podstawy – naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.). W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia.
Skarga kasacyjna usprawiedliwionych podstaw nie zawiera. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz w jej uzasadnieniu nie zasługiwały na uwzględnienie.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania zawartego w pkt I. 1) petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a oraz art. 7 k.p.a., przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy określające kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania, takie jak art. 145 § 1, art. 146 § 1, art. 147, art. 149 czy art. 151 p.p.s.a. mają charakter ogólny (blankietowy). Tego typu przepisy nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lutego 2023 r., sygn. akt III OSK 3380/21). Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia tych przepisów, zobowiązana jest powiązać taki zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – sąd pierwszej instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie tych przepisów jest bowiem zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2023 r., sygn. akt I GSK 943/22).
Analizowany pod tym kątem zarzut skargi kasacyjnej wskazuje na jego istotną wadliwość wykluczającą możliwość jego rozpoznania. Jak bowiem wskazano powyżej, podstawami prawnymi wskazanymi w tym przepisie są wspomniane wcześniej przepisy ogólne, których naruszenia autor skargi kasacyjnej nie powiązał – tak w treści zarzutu, jak i uzasadnieniu skargi kasacyjnej – ze wskazaniem przepisów prawa materialnego bądź procedury, których uchybienie miało doprowadzić do naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 PostAdmU. Wyjaśnić w tym miejscu należy, że zgodnie z zacytowanym na wstępie art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny związany jest zakresem zarzutów skargi kasacyjnej, w związku z czym nie może on samodzielnie poszukiwać podstawy kasacyjnej i argumentacji na jej poparcie, wyręczając tym samym profesjonalnego pełnomocnika procesowego sporządzającego skargę kasacyjną. To powinnością pełnomocnika jest sformułowanie zarzutów w taki sposób, aby rozpoznający je sąd nie miał wątpliwości co do zakresu i podstaw zaskarżenia wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 947/20).
Natomiast co do wskazanego art. 7 k.p.a. wskazać należy, że organy realizując zasadę prawdy obiektywnej, zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane są do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Powyższe jednak nie sprawia, że strona jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy, gdyż zobowiązana jest ona przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA: z 27 czerwca 2019 r., I OSK 2168/17, z 18 grudnia 2018 r., I OSK 256/17, z 27 lipca 2011 r., II OSK 1560/10).
Obowiązek rozpatrzenia całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pozostaje w ścisłym związku z wyrażoną w art. 80 k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów, która nie tylko nie wyznacza organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego, ale oznacza ocenę wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych według wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania organu. Obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. podlegają konkretyzacji przez organ prowadzący postępowanie, który według swojej wiedzy i doświadczenia oraz przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych dowodów, określając, jaki wpływ mają okoliczności wynikające z tych dowodów na całokształt sprawy.
Wskazać należy, że dokonana ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego.
Wskazać należy, że postępowania administracyjne w niniejszej sprawie trwa od 2018 roku i zostało w zasadzie wyjaśnione wszystko, zachodzi jedynie kwestia oceny tego materiału dowodowego. Sąd I instancji uznając za uzasadnione stanowisko organu i Spółki prawidłowo oparł swoją konstrukcję uzasadnienia puentując, że sieć kanalizacyjna nie jest doprowadzona pod granice nieruchomości skarżącego, co rodzi obowiązek nałożony w zaskarżonej decyzji.
Podsumowując powyższe wnioski wyprowadzone z zebranych dowodów są trafne, zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, zaś to oznacza, że w sprawie została zrealizowana zasada prawdy obiektywnej.
Przechodząc do zarzutu naruszenia przepisów postępowania zawartego w pkt I. 2) petitum skargi kasacyjnej, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., skarżący kasacyjnie upatruje się naruszenia przepisów przez Sąd pierwszej instancji, poprzez sporządzenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku niekompletnego, niedostatecznego i nieodnoszącego się do istoty sprawy uzasadnienia wyroku, poddającego w wątpliwość oraz uniemożliwiającego weryfikację, czy Sąd w sposób prawidłowy dokonał kontroli legalności wydanej przez Organ decyzji.
Wskazać należy, że dyspozycja art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że "uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie" (zdanie pierwsze). Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
Dalej, za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w tym zakresie jest wystarczające i pozwala na poddanie zaskarżonego wyroku kontroli instancyjnej. Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd ocenił stanowisko skarżącego nie mając przy tym bezwzględnego obowiązku odnoszenia się osobno do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2013 r., II FSK 2204/11, LEX nr 1351331). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak szczegółowego odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do wszystkich zarzutów zawartych w skardze i skoncentrowanie się tylko na istotnych kwestiach, nie jest wadliwe, o ile te kwestie mają znaczenie dla rozstrzygnięcia, a wątki pominięte mają jedynie charakter uboczny i nie rzutują na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt FSK 2633/04, LEX 173345; wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2014 r., I OSK 2721/13).
Natomiast zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować oceny prawnej wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r. sygn. akt II FPS 8/09, przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, co w tej sprawie oczywiście nie nastąpiło (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2024 r., II OSK 744/24, Legalis). Nie mógł zatem osiągnąć skutku zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., za pomocą którego – na co trzeba raz jeszcze zwrócić uwagę – nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, oceny tego stanu, czy też stanowiska sądu co do wykładni lub zastosowania prawa materialnego. Należy podkreślić, że wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 22 maja 2014 r., II OSK 481/14).
Natomiast zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie może służyć do kwestionowania dokonanej przez sąd oceny ustalonego stanu faktycznego z punktu widzenia jego zgodności lub niezgodności z mającym zastosowanie w sprawie stanem prawnym.
Dlatego z wyżej wskazanych powodów omawiany zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny pragnie dostrzec, że autor skargi kasacyjnej nie zakwestionował w sposób skuteczny ustaleń stanu faktycznego, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że brak zarzutów naruszenia przepisów postępowania czy też ich nieskuteczność powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez sąd pierwszej instancji.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego zawartego w pkt II. 1) petitum skargi kasacyjnej skarżący podniósł naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż obowiązek wyposażenia nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych, występuje również w sytuacji, w której dobudowanie sieci kanalizacyjnej jest technicznie i ekonomicznie uzasadnione oraz, że obowiązek ten istnieje niezależnie od stanu technicznego sieci, faktycznych i technicznych możliwości podłączenia oraz związanych z tym kosztów i niedogodności dla właściciela nieruchomości, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zasługuje na uwzględnienie jako bezzasadny.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych; przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. W myśl zaś art. 5 ust. 7 u.c.p.g. w przypadku stwierdzenia niewykonania obowiązków, o których mowa w ust. 1 – 4, wójt (burmistrz, prezydent miasta) wydaje decyzję nakazującą wykonanie obowiązku. Nie ulega zatem wątpliwości, że w przypadku, gdy istnieje sieć kanalizacyjna zasadą jest, że nieruchomość ma być podłączona do tej sieci, a jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, kiedy nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Taki pogląd jest już ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 3 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2367/16, wyrok NSA z 30 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2276/14).
Dalej, dokonując wykładni funkcjonalnej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. nie może budzić wątpliwości, że obowiązek przyłączenia do sieci kanalizacyjnej może być nałożony na właściciela nieruchomości jedynie w przypadku, gdy wykonanie przyłączenia jest realne i technicznie możliwe. Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 22 sierpnia 2020 r. (sygn. akt II OSK 101/20) oraz z 9 grudnia 2021 r. (sygn. akt III OSK 4485/21) wskazując, że "przesłanką zobowiązania do podłączenia się do sieci jest fakt jej istnienia oraz realna, technicznie wykonalna możliwość podłączenia". Co więcej WSA prawidłowo wskazał, że jeżeli z postępowania wynika, że brak jest możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej sanitarnej, gdyż budowa sieci jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, to art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. wskazuje, że to właściciel nieruchomości zapewnia wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniające wymagania określone w przepisach odrębnych.
Obowiązek nałożony w drodze decyzji, o której mowa w art. 5 ust. 7 u.c.g.p., może dotyczyć jedynie wykonania przyłącza do granicy z nieruchomością i nie może obejmować konieczności rozbudowy, czy przebudowy sieci kanalizacyjnej. W związku z tym wynikający z treści art. 5 ust. 1 pkt 2 u.c.p.g. obowiązek przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej powstaje wyłącznie w przypadku, gdy są spełnione kumulatywnie dwie przesłanki, a mianowicie faktycznie istnieje wybudowana sieć kanalizacyjna oraz istnieje realna możliwość przyłączenia do niej nieruchomości, która nie posiada przydomowej oczyszczalni ścieków (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2023 r., III OSK 5137/21, Legalis).
Dodać należy, że mieszkaniec gminy nie ma roszczenia do tej gminy o przeprowadzenie inwestycji liniowej na jego nieruchomości. W szczególności zaś nie może takiego żądania realizować w postępowaniu przed organami administracji architektoniczno-budowlanej. Brak jest zatem podstaw do skutecznego domagania się przez mieszkańca gminy realizacji sieci kanalizacji prowadzącej do swojej nieruchomości w ramach inwestycji gminnej, ponieważ to inwestor (gmina) decyduje o kształcie inwestycji (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2024 r., II OSK 1065/21, Legalis).
Nadto dopóki na terenie objętym inwestycją nie zostanie zbudowana sieć kanalizacyjna, to nie można narzucać inwestorowi rozwiązań dotyczących odprowadzania ścieków sanitarnych, jeżeli proponowane przez niego rozwiązania i metody nie są sprzeczne z ustawą (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 stycznia 2011 r., II OSK 83/10, Legalis).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji w kontrolowanym obecnie orzeczeniu trafnie wskazał, że pomimo, iż wynik przeprowadzonego postępowania jest niezgodny z oczekiwaniami strony skarżącej, nie może to oznaczać, że zaskarżona decyzja narusza prawo. W dacie wydania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku nie było możliwości przyłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, bowiem ta nie została doprowadzona do granic nieruchomości. Sieć przebiega 6 – 7 metrów od działki, gdzie znajduje się studzienka i nie jest podprowadzona pod nieruchomość skarżącego i zakończona tzw. przykanalikiem. Natomiast brak jest podstaw do badania ekonomicznego uzasadnienia rozbudowy sieci kanalizacji sanitarnej, gdyż to wykracza poza zakres postępowania sądowego.
Zaakcentować należy, że właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez przyłączenie nieruchomości do istniejącej sieci kanalizacyjnej lub, w przypadku gdy budowa sieci kanalizacyjnej jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona, wyposażenie nieruchomości w zbiornik bezodpływowy nieczystości ciekłych lub w przydomową oczyszczalnię ścieków bytowych, spełniającą wymagania określone w przepisach odrębnych. Oznacza to, że przyłączenie nieruchomości do sieci kanalizacyjnej nie jest obowiązkowe, jeżeli nieruchomość jest wyposażona w przydomową oczyszczalnię ścieków spełniająca wymagania określone w przepisach odrębnych (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2010 r., II OSK 171/09, Legalis).
Natomiast co do zarzutu zawartego w pkt II. 2) petitum skargi kasacyjnej, tj. naruszenia prawa materialnego w postaci art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (t.j. z dnia 15 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 757; dalej jako: u.z.z.w.) wskazać należy, że jest on całkowicie chybiony i bezzasadny.
W myśl art. 5 ust. 1 u.z.z.w., przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych do realizacji dostaw wody w wymaganej ilości i pod odpowiednim ciśnieniem oraz dostaw wody i odprowadzania ścieków w sposób ciągły i niezawodny, a także zapewnić należytą jakość dostarczanej wody i odprowadzanych ścieków.
Wskazać należy, że dyspozycja art. 5 ust. 1 u.z.z.w. odnosi się do istniejących już urządzeń wodociągowych i urządzeń kanalizacyjnych na co wskazuje językowo zbitka wyrazów "ma obowiązek zapewnić zdolność posiadanych urządzeń", czyli ma zapewnić realizację swoich zadań, takich jak przepustowość, ciśnienie, drożność przesyłu i odbioru.
Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.