III OSK 1078/23

III OSK 1078/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2026-03-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Maciej Kobak
Mirosław Wincenciak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
II SA/Wa 1094/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-02-03
Skarżony organ
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 359 ust. 1 i art. 363
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 428
§ 2 i § 11
Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw  szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant: asystent sędziego Anna Krupa po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1094/22 w sprawie ze skargi P.C. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0710/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz P.C. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1094/22, po rozpoznaniu sprawy ze skargi P.C. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0710/2021 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium, uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1); zasądził od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz skarżącego P.C. kwotę 697 zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 2).
U podstaw rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji legły następujące ustalenia oraz ocena prawna.
Minister Edukacji i Nauki (dalej w skrócie: "Minister" lub "organ") decyzją z dnia 20 kwietnia 2022 r. nr SST-0710/2021, wydaną na podstawie art. 359 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 574 ze zm., dalej w skrócie: "p.s.w.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku Rektora [...] odmówił przyznania P.C. (dalej w skrócie: "skarżący" lub "student") stypendium Ministra Edukacji i Nauki za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu 22 października 2021 r., za pomocą Zintegrowanego Systemu Usług dla Nauki/Obsługi Strumieni Finansowania (ZSUN/OSF), Rektor [...] złożył wniosek o przyznanie studentowi stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2021/2022. Wniosek zawierał osiągnięcia naukowe. Dalej Minister wyjaśnił, że zarządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 28 października 2021 r. (Dz. Urz. MEiN poz. 125, 128 i 139) do oceny wniosków został powołany Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (dalej w skrócie: "Zespół"), liczący 47 członków reprezentujących wszystkie dyscypliny naukowe i artystyczne. W dniu 15 listopada 2021 r. Prezydium Zespołu uchwaliło wytyczne dla Zespołu w sprawie oceny wniosków o przyznanie stypendiów MEiN dla studentów i wybitnych młodych naukowców złożonych w roku akademickim 2021/2022 (dalej w skrócie: "wytyczne"). W porównaniu do wytycznych stosowanych w konkursach w latach ubiegłych, w w/w wytycznych Zespół zastosował nowe podejście do wyłaniania kandydatów do stypendium, wynikające z równości dyscyplin naukowych i artystycznych, polegające na przyznawaniu stypendiów w równej liczbie w ramach poszczególnych dyscyplin. Zespół ustalił, że w danej dyscyplinie naukowej przyznaje się nie więcej niż 18 stypendiów, co oznacza że studenci konkurują ze sobą w ramach danej dyscypliny, a nie w ramach całej dziedziny. Wnioski z danej dyscypliny oceniane były w systemie ZSUN/OSF przez jednego eksperta, co zapewniało spójność oceny dla całej grupy wniosków. W ramach danej kategorii osiągnięć wymienionych w § 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 428, dalej w skrócie: "rozporządzenie"), student mógł uzyskać nie więcej niż: 300 pkt – za jedną monografię, 150 pkt – za jedną redakcję naukową, 75 pkt – za jeden rozdział w monografii 200 pkt – za jeden artykuł naukowy, 100 pkt – za jedną recenzję naukową, 20 pkt – łącznie za udział w projektach badawczych, 5 pkt – łącznie za wygłoszenie referatów na konferencjach i 10 pkt – za jedną nagrodę w konkursie (łącznie 15 pkt w całej kategorii dotyczącej nagród). Przy punktacji poszczególnych osiągnięć lub kategorii stosowane były ułamki punktów, zaś najmniejszą jednostkę stanowiło 0,25 pkt. Organ wyjaśnił, że przy ocenie nagród uzyskanych w konkursach uwzględniano uzyskane miejsce w klasyfikacji (do 10 miejsca) lub poziom nagrody (I, II lub kolejnego stopnia). Kryterium oceny stanowiło znaczenie nagrody w środowisku. Przy ocenie uwzględniano tylko przedsięwzięcia krajowe (ale o zasięgu międzynarodowym) i międzynarodowe. Przy ocenie można było uwzględnić maksymalnie 3 nagrody indywidualne, za które można było uzyskać łącznie nie więcej niż 10 pkt, jak również tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można było uzyskać 10 pkt podzielonych przez liczbę członków Zespołu. Ponadto nie przyznawano punktów za nagrody uzyskane we własnej jednostce naukowej (uczelni), nagrody o zasięgu tylko regionalnym i lokalnym oraz nagrody uzyskane w konkursach organizowanych w ramach konferencji. Minister podał, że na podstawie indywidualnych ocen dokonanych przez Zespół sporządzono listy rankingowe dziedzinowe i dyscyplinowe dla wniosków studentów według liczby punktów wraz z rekomendacjami dla Ministra Edukacji i Nauki. Wniosek studenta – na podstawie dziedziny i dyscypliny wiodącej lub dodatkowej określonych we wniosku – został umieszczony na liście rankingowej w dyscyplinie [...] należącej do dziedziny [...]. Zgodnie z kartą oceny osiągnięć naukowych studenta, za przedstawione osiągnięcia Zespół przyznał 1,75 pkt – w kategorii dotyczącej uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw. Organ podniósł, że w dyscyplinie inżynieria mechaniczna, należącej do dziedziny nauk inżynieryjno-technicznych, złożono 48 wniosków. Pozytywne rekomendacje Prezydium Zespołu uzyskało 12 wniosków. Minimalny próg punktowy dla w/w dyscypliny, uprawniający do otrzymania stypendium, wynosił 15,75 pkt. Wniosek studenta nie uzyskał zatem pozytywnej rekomendacji Prezydium Zespołu. Minister wyjaśnił, że zaakceptował przedstawioną przez Prezydium Zespołu listę rankingową wniosków oraz zgodził się z punktacją wniosku studenta i przedstawioną rekomendacją.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję P.C. wskazał na wadliwość decyzji, polegającą m.in. na oparciu się o Protokół oceny wniosku o przyznanie stypendium ministra, listę rankingową i rekomendacje Prezydium Zespołu sporządzone na podstawie wytycznych Zespołu, w których określono bez podstawy prawnej szczegółowe kryteria i tryb przyznawania stypendiów studentom i młodym naukowcom, którą to kompetencję posiada wyłącznie Minister Edukacji i Nauki i powinien ją zrealizować w drodze rozporządzenia. Wydanie decyzji w oparciu o wytyczne Zespołu miało zatem miejsce bez podstawy prawnej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W motywach powołanego na wstępie wyroku wskazał, że ocena wniosków przez zespół ekspertów odbywa się na podstawie przyjętych wytycznych. Tego rodzaju praktyka nie jest negowana w orzecznictwie. Jednakże uchwalone przez Zespół wytyczne, zdaniem Sądu pierwszej instancji, określają dodatkowe kryteria oceny wniosków o przyznanie stypendium, a przez to wkraczają w materię, która mogła być uregulowane jedynie w drodze rozporządzenia Ministra. Jeżeli chodzi o osiągnięcia w postaci uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych, to w wytycznych wskazano m.in., że uwzględnia się maksymalnie 3 nagrody indywidualne, za które można przyznać łącznie nie więcej niż 10 punktów oraz że bierze się pod uwagę tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu (pkt IV ppkt 23 wytycznych). W ocenie WSA w Warszawie, tego rodzaju regulacja mogła być ustanowiona wyłącznie w rozporządzeniu. Z kolei w § 10 ust. 2 rozporządzenia określone zostały kryteria brane pod uwagę przy ocenie merytorycznej wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów. Są to więc kryteria merytorycznej oceny wniosków. W § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia wskazuje się, że przy ocenie merytorycznej wniosków o przyznanie stypendiów dla studentów uwzględnia się w przypadku osiągnięć naukowych dotyczących konkursu: zasięg, uzyskane miejsce, sposób wyłaniania laureatów, procentowy udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową, prestiż organizatora.
WSA w Warszawie zwrócił uwagę na treść § 11 rozporządzenia, dotyczącego innego rodzaju stypendium, tj. stypendium dla młodych naukowców. W tym przypadku przepis ten również wprowadza kryterium dopuszczające w postaci regulacji zawartej w ust. 1, stanowiącym, że przy ocenie wniosków o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców bierze się pod uwagę osiągnięcia uzyskane do dnia 30 listopada roku, w którym jest składany wniosek. W ust. 2 określone zostały kryteria brane pod uwagę przy oceny merytorycznej wniosków o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców. Dodatkowo w § 11 ust. 4 rozporządzenia określone zostały dolne bądź górne limity ilości osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium. Przepis ten stanowi bowiem, że ocena merytoryczna wniosków o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców obejmuje wnioski, w których wykazano: 1) nie mniej niż trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, stanowiące autorstwo lub wiodące współautorstwo; 2) nie więcej niż: a) pięć osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, lub b) po trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 3, 4, 7, 8 lub 12, lub c) dwadzieścia osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 11.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że z treści § 11 ust. 4 w zw. z § 1 pkt 1 rozporządzenia w związku z art. 363 pkt 1 p.s.w.n. można wysnuć trzy wnioski.
Po pierwsze, skoro rozporządzenie miało określać szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla wybitnych młodych naukowców wykazujących się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, to wprowadzone w tym rozporządzeniu limity ilościowe osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium dla wybitnych młodych naukowców są w istocie jednym z kryteriów przyznawania tego stypendium (kryterium ilościowe).
Po drugie, limity ilościowe osiągnięć uwzględnianych przy przyznawaniu stypendium, czy to dla młodych naukowców, czy to dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi, jako kryteria przyznawania tych stypendiów, winny być uregulowane w rozporządzeniu ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, stosownie do wytycznych zawartych w art. 363 p.s.w.n.
Po trzecie, niewątpliwie prawodawca limitów ilościowych, a więc kryteriów ilościowych, nie wprowadził w przypadku stypendiów dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi. W § 10 rozporządzenia brak jest bowiem regulacji analogicznej do § 11 ust. 4. Przyjąć należy, że racjonalny ustawodawca, jeżeli uznałby, że nie wszystkie nagrody indywidulane lub zespołowe mogą być uwzględniane przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi, to takie ograniczenia by wprowadził w rozporządzeniu, skoro ograniczenia tego typu wprowadził w przypadku stypendiów dla młodych naukowców. Ograniczeń tego rodzaju nie można jednak wprowadzić w drodze wytycznych, które niewątpliwie nie są źródłem prawa powszechnie obowiązującego.
W ocenie WSA w Warszawie, zastosowane w niniejszej sprawie wytyczne zawierają ograniczenia ilościowe osiągnięć w postaci uzyskania nagrody indywidualnej lub znaczącego udziału w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych. Takie ograniczenie ilościowe ocenianych osiągnięć stanowi kryterium przyznawania stypendium dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi. Jako takie mogło zatem być wprowadzone wyłącznie w drodze rozporządzenia wydanego przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki. Zastosowane w niniejszej sprawie wytyczne zawierają zatem regulacje, które naruszają art. 363 p.s.w.n. oraz § 10 rozporządzenia. W efekcie tego zaskarżona decyzja, oparta na przesłankach sprzecznych z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, narusza art. 359 ust. 1 p.s.w.n. oraz § 10 rozporządzenia. Sąd miał na uwadze kompetencje Ministra do powoływania zespołów doradczych lub ekspertów w celu przedstawienia opinii lub ekspertyzy na jego potrzeby (art. 341 p.s.w.n.). W tym zakresie upoważnienia nie mieści się jednak ustalanie wytycznych zawierających kryteria stanowiące podstawę decyzji Ministra w sprawach stypendium, w szczególności takich, które modyfikują szczegółowe kryteria ustalone przez Ministra w akcie prawa powszechnie obowiązującego. Opisane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego spowodowało również naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez istotne ograniczenie postępowania wyjaśniającego w sprawie. We wniosku o przyznanie skarżącemu stypendium zgłoszonych zostało 11 konkursów, w których brał on udział. Ocenie poddany został zaś tylko 1 konkurs.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wywiódł Minister. Zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a.") zarzucił:
I) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 i 2 k.p.a., poprzez uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji z dnia 20 kwietnia 2022 r., pomimo, że decyzja ta nie została wydana z naruszeniem w/w przepisów postępowania administracyjnego, a organ podjął wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia sprawy oraz prowadził postępowanie zgodnie z zasadami bezstronności i równego traktowania;
II) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 359 ust. 1 w zw. z art. 363 pkt 1 p.s.w.n. oraz § 2 ust. 5 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz podważenie zawartych w wytycznych Prezydium Zespołu szczegółowych wskazówek dla ekspertów co do sposobu dokonywania merytorycznej oceny poszczególnych osiągnięć, co skutkowało uwzględnieniem skargi;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 341 w zw. z art. 363 pkt 1 p.s.w.n. w zw. z § 10 ust. 2 pkt 1 lit. d rozporządzenia, poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że wytyczne Prezydium Zespołu zawierały zmianę kryterium i trybu przyznawania stypendium dla studentów, nie zaś szczegółowe wskazówki dla ekspertów Zespołu co do sposobu dokonywania jednolitej oceny osiągnięć.
Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną P.C. wniósł o jej oddalenie. Ponadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 p.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała.
Rozpoznając sprawę Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny bada przy tym wszystkie podniesione przez stronę skarżącą kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa (tak NSA w uchwale pełnego składu z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, publ. w ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do treści art. 176 p.p.s.a., strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić, wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Została ona oparta zarówno na zarzutach naruszenia przepisów postępowania, jak i na zarzutach naruszenia prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyroki NSA z dnia: 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 819/11; 4 czerwca 2014 r., sygn. akt II GSK 402/13). Warunkiem uwzględnienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie istotnego wpływu zaistniałego naruszenia na wynik sprawy. W analizowanej sprawie zarzut naruszenia prawa procesowego jest konsekwencją zarzutów naruszenia prawa materialnego, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, co powoduje, że w pierwszej kolejności rozpoznać należy zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Zarzuty naruszenia prawa materialnego kwestionują stanowisko Sądu pierwszej instancji, według którego wytyczne Prezydium Zespołu w istocie wprowadzają dodatkową przesłankę przyznania stypendium przez Ministra (ograniczenie liczby osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku), niewymienioną w postanowieniach rozporządzenia Ministra.
Zgodnie z art. 359 ust. 1 p.s.w.n., stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stosownie do treści art. 363 pkt 1 p.s.w.n., minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki ma obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów, o których mowa w art. 359 ust. 1 i art. 360 ust. 1 tej ustawy, rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania, maksymalną liczbę stypendiów przyznawanych studentom i młodym naukowcom, w tym doktorantom, maksymalną wysokość stypendium oraz wzór wniosku o jego przyznanie, mając na uwadze potrzebę zapewnienia wysokiego poziomu osiągnięć umożliwiających uzyskanie stypendium lub nagrody, sprawnego przebiegu postępowań w sprawie ich przyznania i sprawnego ich wypłacania oraz adekwatności wysokości stypendium lub nagrody do rangi osiągnięć.
Wykonując w/w delegację ustawową minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki wydał w dniu 1 kwietnia 2019 r. rozporządzenie w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (Dz. U. z 2022 r., poz. 428), określające m.in. szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki studentom wykazującym się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi, a także rodzaje osiągnięć i sposób ich dokumentowania; maksymalne liczby stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców, w tym doktorantów; maksymalne wysokości stypendiów dla studentów i stypendiów dla młodych naukowców i wzory wniosków o przyznanie stypendium dla studenta i stypendium dla młodego naukowca (§ 1 rozporządzenia).
Zgodnie z § 2 rozporządzenia, za znaczące osiągnięcia naukowe studenta uważa się: 1) autorstwo lub współautorstwo monografii naukowej lub rozdziału w monografii naukowej wydanej przez wydawnictwo ujęte w wykazie wydawnictw sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.; 2) autorstwo lub współautorstwo artykułu naukowego opublikowanego w czasopiśmie naukowym lub w recenzowanych materiałach z konferencji międzynarodowych, ujętych w wykazie tych czasopism i materiałów sporządzonym zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 267 ust. 2 pkt 2 p.s.w.n.; 3) znaczący udział w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie, w tym udział w projekcie badawczym finansowanym w ramach konkursu ogólnopolskiego lub międzynarodowego; 4) autorstwo i wygłoszenie referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu zorganizowanej przez podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 p.s.w.n., zagraniczną uczelnię lub zagraniczną instytucję naukową oraz 5) uzyskanie nagrody indywidualnej lub znaczący udział w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych.
W celu dokonania oceny wniosków wedle jednakowych, możliwie maksymalnie zobiektywizowanych i wiadomych dla stron postępowania kryteriów, Minister powołał zarządzeniem z dnia 28 października 2021 r. Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców. Podstawę ku temu stanowił art. 341 p.s.w.n. Zespół ten uchwałą z dnia 15 listopada 2021 r. uchwalił wytyczne dotyczące sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla studentów na rok akademicki 2021/2022. Uchwała ta zawiera wskazówki dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mające na celu zagwarantowanie, aby oceny przygotowane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonane według jednolitych zasad. W zakresie uzyskanych nagród indywidualnych lub zespołowych Zespół ten wskazał, że bierze się pod uwagę tylko jedną nagrodę zespołową, za którą można przyznać 10 punktów podzielonych przez liczbę członków zespołu. Oznacza to, że nawet, jeżeli student miał znaczący udział w osiągnieciu więcej niż jednego zespołu polegającego na uzyskaniu nagrody zespołowej w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym, w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw, z wyłączeniem konkursów organizowanych w ramach międzynarodowych konferencji naukowych, to i tak została uwzględniona tylko jedna nagroda zespołowa.
Problem prawny sprowadza się więc do udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy wprowadzone w wytycznych ograniczenie, polegające na uwzględnieniu w procedurze oceny tylko jednej nagrody zespołowej, jest dodatkowym kryterium przyznania stypendium, czy też może być uznane za wskazówkę interpretacyjną (uszczegółowienie przesłanki z § 2 pkt 5 rozporządzenia). W języku polskim wytyczna jest definiowana jako wskazówka określająca sposób działania (Słownika języka polskiego. Warszawa 1996, s. 397). Podobnie w języku prawnym wytyczne definiowano jako wskazówki w zakresie stosowania i interpretacji prawa. Na przykład: według art. 13 pkt 3 ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym, Sąd Najwyższy podejmował uchwały zawierające wytyczne w zakresie wykładni i praktyki sądowej w celu ujednolicenia orzecznictwa wszystkich sądów i organów, których orzecznictwo było poddane nadzorowi Sądu Najwyższego. W orzecznictwie wskazywano, że przedmiotem uchwały Sądu Najwyższego, podejmowanej w trybie art. 13 pkt 3 w/w ustawy z 1984 r., może być jedynie wyjaśnianie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżność w orzecznictwie (postanowienie SN z dnia 21 maja 1996 r., sygn. akt III CZP 9/96). Wydaje się zatem, że nie powinno budzić wątpliwości, iż wytyczne wydawane przez uprawnione gremia powinny służyć jedynie celom interpretacyjnym.
Przytoczone postanowienia Prezydium Zespołu należy odnieść do regulacji rozporządzenia w sprawie stypendiów, które to rozporządzenie normuje również stypendia dla wybitnych młodych naukowców. W § 11 rozporządzenia, dotyczącym stypendium dla młodych naukowców, określono kryteria brane pod uwagę przy ocenie merytorycznej wniosku o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców. Zwrócić należy uwagę, że w ust. 4 powołanego paragrafu określone zostały dolne oraz górne limity ilości osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku o przyznanie stypendium. Przepis ten stanowi, że ocena merytoryczna wniosków o przyznanie stypendiów dla młodych naukowców obejmuje wnioski, w których wykazano: 1) nie mniej niż trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, stanowiące autorstwo lub wiodące współautorstwo; 2) nie więcej niż: a) pięć osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 1 lub 2, lub b) po trzy osiągnięcia, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 3, 4, 7, 8 lub 12, lub c) dwadzieścia osiągnięć, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 11. Z treści § 11 ust. 4 rozporządzenia wynika, że określając szczegółowe kryteria i tryb przyznawania oraz sposób wypłacania stypendiów ministra dla młodych naukowców wykazujących się znaczącymi osiągnięciami w działalności naukowej, wprowadzono kryterium w postaci limitów ilościowych osiągnięć uwzględnianych przy ocenie wniosku. Podkreślenia wymaga, że wspomniane rozporządzenie nie wprowadza tego rodzaju limitów w odniesieniu do stypendiów dla studentów wykazujących się znaczącymi osiągnięciami naukowymi. W § 10 rozporządzenia nie ma regulacji analogicznej do § 11 ust. 4. Przedstawiona dystynkcja uzasadnia stanowisko, że także z perspektywy systemowej nieuzasadnione jest stanowisko organu, według którego kwestionowane postanowienia są jedynie wytycznymi, a nie bezpodstawnym prawotwórstwem. Zwrócić należy uwagę, że inne znaczące osiągnięcia nie są limitowane ilościowo. Przykładowo w wytycznych nie ograniczono liczby monografii lub rozdziałów w monografii autorstwa bądź współautorstwa studenta oraz liczby artykułów naukowych autorstwa lub współautorstwa studenta, pod warunkiem, że monografie te i artykuły spełniały wymagania wynikające z § 2 pkt 1 i 2 rozporządzenia. Wymagania te nie obejmowały liczby monografii, rozdziałów w monografii lub artykułów naukowych. Skoro zatem wytyczne wprowadziły zakaz jakiejkolwiek oceny więcej niż jednej nagrody zespołowej, niezależnie od tego, że także inne nagrody zespołowe uzyskane z udziałem tego samego studenta stanowiły o jego znaczącym udziale w powstaniu osiągnięcia, za które uzyskano nagrodę zespołową w konkursie o wysokim prestiżu i o zasięgu międzynarodowym i w którym uczestniczyli studenci uczelni co najmniej z 5 państw – to w tym zakresie wytyczne te przekraczały zakres regulacji dopuszczalnej w akcie wewnętrznym. Nie można było arbitralnie uznać limitu nagród zespołowych spełniających przesłanki wynikające z rozporządzenia w sprawie stypendiów (z § 2 pkt 5 rozporządzenia), jeżeli samo to rozporządzenie żadnego limitu nie wprowadzało. Tym samym tak ograniczona liczba uzyskanych zespołowych nagród stanowiła, jak trafnie podniósł WSA w Warszawie, dodatkowe kryterium.
Nie jest przekonywująca argumentacja skargi kasacyjnej, według której nieraz w praktyce ten sam student bierze udział w kilku zespołach, które uzyskują nagrody i podział wkładu uczestników takich zespołów jest dowolny, a przy tym ukierunkowany na uzyskanie właśnie takich stypendiów. Ponadto sam udział w międzynarodowym zespole może stanowić nagrodę dla studenta, bo wiąże się z tym nieraz gratyfikacja finansowa, stypendium lub inna jeszcze nagroda pieniężna (np. za uzyskanie wysokiego miejsca). Niewątpliwie są to istotne argumenty, jednakże mogą one być podstawą np. do takiego klasyfikowania zespołów, aby ten sam student nie mógł uzyskiwać dodatkowych punktów za sam udział w tym samym zespole, który uzyskał już taką samą nagrodę. Jeżeli ten sam student bierze udział w kilku odrębnych zespołach, które uzyskują znaczące nagrody, to trudno wówczas uznać, że jedno osiągnięcie w postaci nagrody jest liczone, a inne nie. Dotyczy to także sytuacji, gdy ten sam zespół bierze udział w różnych konkursach, w których uzyskuje nagrody. Jeżeli nawet w danym roku po wstępnej ocenie wniosków pojawia się sytuacja, w której liczba uzyskanych nagród zespołowych przez zespoły z udziałem tego samego studenta jest większa niż jedna nagroda, to nie ma przeszkód przed wprowadzeniem odpowiednich i jednakowych dla wszystkich wag procentowych lub punktowych, pozwalających na właściwą ocenę tego typu osiągnięć. Nie można jednak całkowicie pomijać osiągnięcia naukowego, które rozporządzenie w sprawie stypendiów określa jako wliczające się do dorobku studenta.
Podnieść także należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kilkakrotnie stwierdzał, iż w pełni dopuszczalne jest ustalanie w wytycznych wag w postaci ilości punktów za określone osiągnięcia. Istotnym jest to, aby wagi te miały na celu ujednolicenie wewnętrznego trybu postępowania zespołu eksperckiego w celu zapewnienia możliwości ustalania rankingu wniosków uszeregowanych według największej liczby punktów, który byłby oparty na jednolitej punktacji poszczególnych rodzajów osiągnięć naukowych, a zatem możliwie w największym zakresie porównywalny. Dopóki treść wytycznych określa, ile punktów przyznaje się za udział w zespole, na czym polega znaczące osiągnięcie naukowe studenta uczestniczącego w takim zespole oraz co należy rozumieć pod pojęciem "wysokiego prestiżu", dopóty treść wytycznych stanowi doprecyzowanie, a nie uzupełnienie treści rozporządzenia w sprawie stypendiów (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2026 r., sygn. akt III OSK 536/23 i przytoczone tam orzecznictwo).
W konsekwencji uznania niezasadności zarzutów naruszenia prawa materialnego, za nietrafny należało uznać zarzut naruszenia prawa procesowego. Wadliwe zastosowanie przepisów prawa materialnego przełożyło się bowiem na naruszenie procedury przez organ.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku w oparciu o art. 204 pkt 2 p.p.s.a.