III OSK 1031/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną organu, potwierdzając obowiązek udostępnienia informacji publicznej, nawet jeśli organ twierdzi, że nie posiada żądanych danych, jeśli ma do nich dostęp.
Skarżący zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego o udostępnienie informacji o liczbie uznanych skarg osadzonych. Organ odmówił, twierdząc, że nie posiada takich danych. WSA zobowiązał organ do rozpatrzenia wniosku i stwierdził bezczynność. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, uznając, że nawet jeśli organ nie posiada fizycznie danych, ale ma do nich dostęp (np. przez bazy danych), to jest zobowiązany je udostępnić. Sąd podkreślił, że nadużycie prawa do informacji publicznej nie może być podstawą do odmowy udostępnienia informacji bez wydania decyzji odmownej.
Sprawa dotyczyła wniosku o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej liczby skarg osadzonych uznanych za zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej. Dyrektor Aresztu Śledczego odmówił udzielenia informacji, twierdząc, że nie posiada takich danych i nie jest zobowiązany do ich wytworzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał organ za bezczynny i zobowiązał go do rozpatrzenia wniosku. Dyrektor Aresztu Śledczego wniósł skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów o dostępie do informacji publicznej oraz naruszenie przepisów postępowania przez zobowiązanie do rozpatrzenia wniosku w sytuacji domniemanego nadużycia prawa do informacji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że nawet jeśli organ nie posiada fizycznie nośnika informacji, ale ma do niej dostęp (np. poprzez systemy informatyczne), to jest zobowiązany ją udostępnić zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej. NSA zaznaczył, że nadużycie prawa do informacji publicznej nie może być podstawą do odmowy udostępnienia informacji bez wydania formalnej decyzji odmownej, a organ nie może domagać się od wnioskodawcy wyjaśnienia motywów wniosku. Sąd uznał również, że zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. był niezasadny, ponieważ przepis ten ma charakter ogólny i nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej bez powiązania z naruszeniem innych przepisów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, jeśli ma do niej dostęp, nawet jeśli nie posiada fizycznie nośnika tej informacji, zgodnie z art. 4 ust. 3 ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że w dobie informatyzacji dostęp do treści informacji, a nie fizyczne posiadanie nośnika, jest kluczowe dla uznania posiadania informacji w rozumieniu ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (12)
Główne
u.d.i.p. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
u.d.i.p. art. 2 § 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
u.d.i.p. art. 13
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Pomocnicze
u.d.i.p. art. 4 § 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Posiadanie informacji oznacza również posiadanie dostępu do treści informacji, nie tylko fizyczne posiadanie nośnika.
u.d.i.p. art. 2 § 2
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego.
p.p.s.a. art. 149 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 176 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 182 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ ma obowiązek udostępnienia informacji publicznej, jeśli ma do niej dostęp, nawet jeśli nie posiada fizycznie nośnika. Nadużycie prawa do informacji publicznej nie jest podstawą do odmowy udostępnienia informacji bez wydania decyzji odmownej. Zarzut naruszenia art. 149 p.p.s.a. nie może być samodzielną podstawą skargi kasacyjnej.
Odrzucone argumenty
Organ nie miał obowiązku udzielenia informacji, ponieważ skarżący nadużył prawa do informacji publicznej. Organ nie pozostawał w bezczynności, ponieważ w terminie 14 dni od otrzymania wniosku zostało wystosowane pismo informujące o rozpatrzeniu wniosku.
Godne uwagi sformułowania
w dobie powszechnej obecnie informatyzacji (cyfryzacji) działalności organów administracji publicznej należy racjonalnie przyjąć, że coraz częściej to właśnie dostęp do treści informacji (...) a nie fizyczne posiadanie nośnika, na którym zostaje utrwalona informacja, będzie zasadniczym determinantem uznania, że w określonym stanie faktycznym adresat obowiązku udostępnienia informacji publicznej znajduje się w jej posiadaniu zachowanie mające cechy nadużywania prawa nie powinno korzystać z ochrony prawnej Odmowa ochrony nie następuje jednak poprzez zakwestionowanie przedmiotu określonego prawa, (...) lecz wiąże się z odmową realizacji roszczenia, które z niego wynika, co w przypadku prawa dostępu do informacji publicznej powinno następować poprzez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej.
Skład orzekający
Mariusz Kotulski
sprawozdawca
Tamara Dziełakowska
przewodniczący
Zbigniew Ślusarczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie obowiązku udostępniania informacji publicznej przez organy, które mają do niej dostęp, nawet jeśli nie posiadają fizycznie nośnika. Ugruntowanie stanowiska, że nadużycie prawa do informacji nie jest podstawą do odmowy udostępnienia bez decyzji odmownej."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy organ twierdzi, że nie posiada informacji, ale ma do niej dostęp. Interpretacja nadużycia prawa do informacji publicznej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa do informacji publicznej – co oznacza 'posiadanie' informacji przez organ i jak radzić sobie z zarzutem nadużycia prawa. Jest to istotne dla praktyków prawa administracyjnego.
“Czy brak fizycznego dokumentu zwalnia urzędnika z obowiązku udostępnienia informacji?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII OSK 1031/25 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-12-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2025-06-04 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Mariusz Kotulski /sprawozdawca/ Tamara Dziełakowska /przewodniczący/ Zbigniew Ślusarczyk Symbol z opisem 6480 658 Hasła tematyczne Dostęp do informacji publicznej Sygn. powiązane VIII SAB/Wa 71/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-01-30 Skarżony organ Dyrektor Aresztu Śledczego Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 902 art. 1 ust 1 , 2 ust 1, 13 Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Aresztu Śledczego w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 71/24 w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w R. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 30 stycznia 2025 r. sygn. akt VIII SAB/Wa 71/24, po rozpoznaniu sprawy ze skargi W. S. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w R. w przedmiocie dostępu do informacji publicznej, zobowiązał Dyrektora Aresztu Śledczego w R. do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 8 lipca 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt 1), stwierdził, że Dyrektor Aresztu Śledczego w R. dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego (pkt 2), a także stwierdził, że bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w R. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3). Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 8 lipca 2024 r. (data wpływu: 11 lipca 2024 r.) W. S. (dalej: "strona", "skarżący") zwrócił się do Dyrektora Aresztu Śledczego w R. (dalej: "Dyrektor AŚ", "organ") o udostępnienie informacji publicznej w zakresie dotyczącym: "ilości (liczby) skarg osadzonych dotyczących działalności Aresztu Śledczego w P., uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. w okresie od dnia 1.01.2022 r. do dnia 31.12.2023 r.". Pismem z dnia 12 lipca 2024 r. znak: [...] organ udzielił skarżącemu odpowiedzi w którym wskazał, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji publicznej. Wyjaśnił, że nie prowadzi ewidencji skarg wpływających do Dyrektora Aresztu Śledczego w P. i Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P., o której mowa w § 11 ust. 1 i 2 obowiązującego w 2021 r. i 2022 r. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 sierpnia 2003 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. z 2013 r. poz. 647) i w § 9 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 września 2022 r. w sprawie sposobów załatwiania wniosków, skarg i próśb osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych (Dz. U. poz. 1960). Wskazał także, że w świetle art. 25a i 25b ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2470 z późn. zm.), nie jest również zobowiązany ani uprawniony do wytworzenia żądanej informacji na podstawie czynności analitycznych - badania Centralnej Bazy Danych Osób Pozbawionych Wolności. Na poparcie powyższej argumentacji organ powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Białymstoku z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt II SAB/Bk 6/22. Pismem z dnia 21 października 2024 r. skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku uznał, że skarga była zasadna i zasługiwała na uwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że kwestią sporną jest ustalenie, co powinien uczynić organ, którego skargi osadzonych bezpośrednio nie dotyczą, a do którego złożono wniosek dostępowy mający za przedmiot udostępnienie informacji o ilości skarg osadzonych dotyczących działalności innego organu. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że powyższe zagadnienie zostało poddane analizie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2024 r., III OSK 1149/22, a stanowisko tam zaprezentowane podzielił Sąd I instancji w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę. Otóż NSA w ww. orzeczeniu wywiódł, że "mając na uwadze treść art. 4 ust. 3 u.d.i.p. jak i zasygnalizowany problem podkreślenia wymaga, że identyfikacja zasobu informacyjnego i stanu posiadania przez organ, do którego kierowany jest tzw. wniosek dostępowy następuje w różny sposób. Taka identyfikacja może mieć miejsce m.in. w formule wykorzystania dostępu do zewnętrznych baz danych, których wykorzystanie wiąże się z realizacją nałożonych na dany organ zadań. Respektując generalne zapatrywanie, że zasadniczo informacji publicznej dotyczącej danego organu w trybie określonym u.d.i.p. winien udzielać bezpośrednio ten właśnie organ (to jest organ do którego wnioskodawca bezpośrednio zwrócił się z wnioskiem dostępowym, a zakresem żądania objęto informacje dotyczące tego organu) uznać należy, że adresat wniosku dostępowego (a zatem adresat obowiązku udostępniania informacji publicznej) będzie w posiadaniu takich informacji nie tylko w stanie faktycznym, charakteryzującym się fizycznym posiadaniem nośnika, na którym utrwalono informację, lecz także w sytuacji, w której posiada on dostęp jedynie do treści żądanej przez dany podmiot informacji. W dobie powszechnej obecnie informatyzacji (cyfryzacji) działalności organów administracji publicznej należy racjonalnie przyjąć, że coraz częściej to właśnie dostęp do treści informacji (w przypadku wdrożenia i stosowania określonych przez ustawodawcę rozwiązań informatycznych), a nie fizyczne posiadanie nośnika, na którym zostaje utrwalona informacja, będzie zasadniczym determinantem uznania, że w określonym stanie faktycznym adresat obowiązku udostępnienia informacji publicznej znajduje się w jej posiadaniu w rozumieniu nadanym treścią art. 4 ust. 3 u.d.i.p.". NSA uznał, że "organ, do którego wpłynął wniosek dostępowy miał dostęp do treści żądanej informacji, a zatem "znajdował się w jej posiadaniu" w rozumieniu jakie wynika z dyspozycji wskazanego wyżej art. 4 ust. 3 u.d.i.p.". Wobec powyższych wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjął, że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 8 lipca 2024 r., bowiem nie udzielił mu żądanej informacji publicznej dotyczącej "ilości (liczby) skarg osadzonych dotyczących działalności Aresztu Śledczego w P., uznanych za zasadne i częściowo zasadne przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. w okresie od dnia 1.01.2022 r. do dnia 31.12.2023 r.". Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Dyrektor Aresztu Śledczego w R., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu: - naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, zwana dalej: "u.d.i.p.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd I instancji, że Dyrektor Aresztu Śledczego w R. miał obowiązek udzielenia skarżącemu żądanej przez niego informacji publicznej, pomimo wykazania, że skarżący nadużywa prawa do uzyskania formacji publicznej, bowiem z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że nadużycie prawa do informacji publicznej polega na próbie skorzystania z tej instytucji dla osiągnięcia celu innego niż troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa i jego struktur, przestrzeganie prawa przez podmioty życia publicznego, jawność działania administracji i innych organów władzy publicznej - a w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma wątpliwości że wniosek skarżącego, oraz fakt składania innych, tego samego rodzaju wniosków, nie ma żadnego związku z troską o wymienione wyżej dobra publiczne, a tym samym nieudzielenie żądanej informacji nie powoduje bezczynności po stronie organu. - naruszenie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., zwana dalej: "p.p.s.a.") poprzez zobowiązanie Dyrektora Aresztu Śledczego w R. do rozpatrzenia wniosku skarżącego z dnia 8 lipca 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, a także stwierdzenie że organ dopuścił się bezczynności, podczas gdy w sprawie nie doszło do bezczynności, gdyż w sytuacji nadużycia prawa do dostępu do informacji publicznej nie sposób przyjąć, że organ pozostawał w bezczynności, a jednocześnie w terminie 14 dni od otrzymania wniosku zostało wystosowane do skarżącego pismo, informujące go o rozpatrzeniu wniosku. Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także oświadczył o zrzeczeniu się prawa do rozpatrzenia sprawy na rozprawie. Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Na wstępie rozważań należy podkreślić, że nie został zakwestionowany stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji w niniejszej sprawie. Jako niezasadny ocenić należy zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 13 u.d.i.p. "poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd I instancji, że Dyrektor Aresztu Śledczego w R. miał obowiązek udzielenia skarżącemu żądanej przez niego informacji publicznej, pomimo wykazania, że skarżący nadużywa prawa do uzyskania formacji publicznej". Po pierwsze na tle omawianego zarzutu sformułowanego w skardze kasacyjnej, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę na istotę zjawiska określanego w doktrynie i orzecznictwie jako nadużycie przez określony podmiot przysługującego mu prawa, tj. w realiach prawa publicznego, na zjawisko nadużycia publicznego prawa podmiotowego. Można przyjąć, na tle wypowiedzi doktryny i orzecznictwa, że nadużycie publicznego prawa podmiotowego oznacza korzystanie z tego prawa i używanie instrumentów służących jego realizacji nie w celu zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć, chociaż z powoływaniem się na nie. W polskim porządku prawnym, w którym konstytucyjne prawo podmiotowe dostępu do informacji publicznej ma charakter publicznego prawa podmiotowego o treści pozytywnej, prawodawca w żadnym miejscu nie wskazał wyraźnie, jakie wartości leżą u podstaw skonstruowania przez niego tego rodzaju prawa. Nie uczynił tego zwłaszcza w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Określił jednak, że prawo dostępu do informacji publicznej jest prawem politycznym umieszczając art. 61 Konstytucji, kreujący to prawo, wśród unormowań dotyczących wolności i praw politycznych. Jest to pewna wskazówka w odkodowaniu tych wartości. Przyjmując, że u podstaw prawa dostępu do informacji publicznej jako prawa politycznego leżą wartości leżące również u podstaw sprawowania władzy w ustroju państwa, wśród których istotną pozycję zajmuje jawność, to nadużyciem prawa dostępu do informacji publicznej byłoby przy powoływaniu się na jawność życia publicznego jego wykorzystywanie po to, aby podejmować działania niezgodne z prawem (nie na podstawie i w granicach prawa), godzące w sprawność i rzetelność funkcjonowania instytucji publicznych, a także ukierunkowane na nieposzanowanie przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka bądź pozyskiwanie, gromadzenie i udostępnianie innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Na takie wartości leżące u podstaw prawa dostępu do informacji publicznej wskazuje również Naczelny Sąd Administracyjny stwierdzając, że "Celem wprowadzenia prawa do informacji publicznej była realizacja idei jawności życia publicznego, jego demokratyzacja, dążenie do wzrostu zaufania społecznego do władzy publicznej, a w rezultacie poprawa funkcjonowania administracji publicznej. (...) Udostępnienie informacji publicznej wiąże się zawsze z zaangażowaniem personelu urzędniczego i określonych środków technicznych. Związane z tym obowiązki administracji nie są wobec tego obojętne dla efektywności wykonywania innych zadań publicznych. Zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę między korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji, a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy intencje składającego wniosek nie mieszczą się w założeniach aksjologicznych, które legły u podstaw omawianej regulacji prawnej, w tym jeśli wniosek ma na celu udręczenie podmiotu rozpatrującego" (zob. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2012 r., I OSK 799/12; wyrok z dnia 7 września 2019 r., I OSK 2687/17; wyrok NSA z dnia 11 lipca 2022 r., III OSK 2851/21; wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2023 r., III OSK 7265/21). Z charakteru konstrukcji nadużycia publicznego prawa podmiotowego, w tym również publicznego prawa dostępu do informacji publicznej, wynika, że zachowanie mające cechy nadużywania prawa nie powinno korzystać z ochrony prawnej (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2012 r., I OSK 799/12). Odmowa ochrony nie następuje jednak poprzez zakwestionowanie przedmiotu określonego prawa, jak sugeruje to treść skargi kasacyjnej, lecz wiąże się z odmową realizacji roszczenia, które z niego wynika, co w przypadku prawa dostępu do informacji publicznej powinno następować poprzez wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej. W realiach niniejszej sprawy choć organ powoływał się na nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej przez skarżącego, to do dnia wniesienia skargi na bezczynność organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Warszawie, nie wydał decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej z powołaniem się na powyższe. Należy mieć na uwadze, że istotną przeszkodą w diagnozowaniu nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej może być nieznajomość motywów, jakimi kieruje się podmiot domagający się udzielenia mu informacji publicznej. Jest rzeczą oczywistą, że brak jest jakichkolwiek podstaw domagania się od takiego podmiotu wyjaśniania powodów, dla których chce on skorzystać z przysługującego mu publicznego prawa podmiotowego. W przypadku prawa dostępu do informacji publicznej ustawodawca wyraźnie tę oczywistość potwierdza stanowiąc w art. 2 ust. 2 u.d.i.p., że od osoby wykonującej prawo do informacji publicznej nie wolno żądać wykazania interesu prawnego lub faktycznego. Skoro jednak dla stwierdzenia nadużycia tego prawa niezbędne jest ustalenie pozorowania realizacji wartości leżących u jego podstaw, to konieczne jest poznanie rzeczywistego celu wystąpienia z wnioskiem o udostępnienie konkretnej informacji publicznej. Ustaleń w tym zakresie można dokonywać w oparciu o ocenę okoliczności faktycznych danej sprawy, w tym treści wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Pomocne może być stanowisko żądającego prezentowane w innych pismach kierowanych do podmiotu zobowiązanego. Znaczenie może mieć okoliczność ponawiania wniosków o udzielenie informacji publicznych już udostępnionych wnioskodawcy albo ogólnodostępnych (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2012 r., I OSK 799/12). Po drugie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12). W przedmiotowym zarzucie strona skarżąca kasacyjnie odnosi się do oceny stanu faktycznego sprawy wskazując, że wnioskodawca nadużywa prawa do uzyskania formacji publicznej. W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez sąd pierwszej instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09). Jak wskazano wyżej w przedmiotowej skardze kasacyjnej nie tylko nie podważono skutecznie przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego, ale w ogóle go nie zakwestionowano przez podniesienie stosownego zarzutu. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przepis art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. ma charakter ogólny (blankietowy) i określa kompetencje sądu administracyjnego w fazie orzekania. Tego typu przepis nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Strona skarżąca kasacyjnie chcąc powołać się na zarzut naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. zobowiązana jest bezpośrednio powiązać omawiany zarzut z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów, którym – jej zdaniem – Sąd I instancji uchybił w toku rozpoznania sprawy. Naruszenie ww. przepisu jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom, czy to procesowym, czy też materialnym (por. wyroki NSA: z dnia 30 kwietnia 2015 r., I OSK 1701/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1595/14, z dnia 29 kwietnia 2015 r., I OSK 1596/14, z dnia 24 kwietnia 2015 r., I OSK 1088/14, z dnia 8 kwietnia 2015 r., I OSK 71/15, z dnia 9 stycznia 2015 r., I OSK 638/14), których w skardze kasacyjnej ani bezpośrednio w powiązaniu ze stawianym zarzutem naruszenia art. 149 § 1a p.p.s.a., ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, jednak nie powołano. Brak takich odniesień oznacza w konsekwencji nieskuteczność zarzutu naruszenia zaskarżonym wyrokiem ww. przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest bowiem uprawniony do przypisywania stronie zamiaru przytoczenia konkretnej podstawy kasacyjnej, ani też poszukiwania takiej podstawy, która byłaby najbardziej skuteczna i adekwatna do prawdopodobnego zamysłu strony. Orzekanie w granicach skargi kasacyjnej wyklucza możliwość merytorycznej oceny tak wadliwie skonstruowanego zarzutu naruszenia art. 149 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. Podkreślić przy tym należy, że w skardze kasacyjnej nie zakwestionowano ani wykładni powyższego przepisu, ani ocen i ustaleń w zakresie stanu faktycznego. Skoro bowiem Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w sprawie doszło do bezczynności w udostępnieniu informacji publicznej, to prawidłowo zastosował wspomniany przepis. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 184 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI