III OSK 1/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-10
NSAochrona środowiskaWysokansa
odpadyopłata podwyższonaskładowanie odpadówposiadacz odpadówprawo ochrony środowiskapostępowanie administracyjneskarżący kasacyjnyNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki Z. sp. z o.o. od wyroku WSA w Białymstoku, uznając, że zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie były zasadne.

Spółka Z. sp. z o.o. wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Białymstoku, który oddalił jej skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego dotyczącą opłaty podwyższonej za składowanie odpadów. Spółka zarzucała m.in. błędne przypisanie jej statusu strony postępowania jako posiadacza odpadów oraz naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za niezasadną, oddalając ją.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej wniesionej przez Z. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który oddalił skargę spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Sprawa pierwotnie dotyczyła określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie odpadów. Spółka zarzucała Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego (m.in. art. 279 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska) poprzez błędne uznanie jej za posiadacza odpadów znajdujących się na działkach leśnych. Podnosiła również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, wskazując na zaniedbania organów administracji, takie jak przeprowadzenie kluczowych dowodów przed wszczęciem postępowania, niewyjaśnienie kwestii rodzaju i ilości odpadów, czy brak powołania biegłego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym dotyczące decyzji kasacyjnej organu odwoławczego wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., nie były zasadne. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy, uchylając decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, nie może narzucać organowi I instancji treści rozstrzygnięcia, a jedynie wskazać okoliczności do wyjaśnienia. Sąd uznał również za przedwczesne zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, w tym kwestię ustalenia statusu posiadacza odpadów, gdyż ocena ta powinna nastąpić na etapie ponownego rozpatrywania sprawy przez organ I instancji. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Kwestia ta nie została rozstrzygnięta merytorycznie przez NSA, gdyż uznał zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego za przedwczesne w kontekście charakteru decyzji kasacyjnej organu odwoławczego. NSA wskazał, że organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien ocenić, czy istniały przesłanki do wymierzenia opłaty podwyższonej po uprzednim ustaleniu stanu faktycznego.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że organ odwoławczy uchylając decyzję i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, nie może narzucać organowi I instancji treści rozstrzygnięcia ani dokonywać wiążącej wykładni prawa materialnego. Ocena, czy spółka jest posiadaczem odpadów i czy ponosi odpowiedzialność za opłaty, powinna nastąpić na etapie ponownego postępowania przed organem I instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 79 § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

p.o.ś. art. 279 § 2

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

u.o. odpadach art. 3 § 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

u.o. odpadach art. 3 § 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach

p.o.ś. art. 298 § 1

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.o.ś. art. 273 § 2

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska

ustawa COVID-19 art. 15zzs4 § 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego art. 279 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca kasacyjnie jest posiadaczem odpadów. Naruszenie przepisów postępowania: art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji i nieumorzenie postępowania w sprawie, w związku z błędnym przypisaniem skarżącej kasacyjnie statusu strony. Naruszenie przepisów postępowania: art. 3 § 1 i art. 145§ 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 298 ust. 1 pkt 4 p.o.ś. polegające na tym, że Sąd I instancji nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo, że zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji organu II instancji z uwagi na to, że w stosunku do skarżącego błędnie wszczęto postępowanie w sprawie wymierzenia opłat podwyższonych. Naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie art 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi zamiast jej uwzględnienie, w sytuacji, gdy organ II instancji pominął uchybienia proceduralne organu I instancji.

Godne uwagi sformułowania

Organ odwoławczy, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nie może narzucać mu treści rozstrzygnięcia. Wskazania organu odwoławczego mogą dotyczyć wyłącznie osiągnięcia rezultatu w postaci uwzględnienia określonych okoliczności przy wydawaniu decyzji, w szczególności wyjaśnienia okoliczności w nich wskazanych. Organ I instancji nie jest związany oceną prawną zawartą w decyzji organu odwoławczego. Decyzja kasacyjna nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, zaś przy ponownym rozpatrywaniu sprawy postępowanie toczy się od początku, w sposób samodzielny, nieskrępowany ocenami prawnomaterialnymi zawartymi w decyzji odwoławczej. Sąd I instancji, na tym etapie postępowania, nie był uprawniony do dokonania oceny merytorycznej.

Skład orzekający

Teresa Zyglewska

przewodniczący sprawozdawca

Wojciech Jakimowicz

sędzia

Mariusz Kotulski

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad dotyczących decyzji kasacyjnych organów odwoławczych (art. 138 § 2 k.p.a.) w postępowaniu sądowoadministracyjnym oraz zakresu kontroli sądowej nad takimi decyzjami. Wyjaśnienie, kiedy zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego są przedwczesne w kontekście decyzji kasacyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną, a następnie sąd I instancji dokonał oceny merytorycznej, co zostało uznane za niedopuszczalne. Kontekst prawny związany z opłatami za składowanie odpadów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, a także kwestii odpowiedzialności za odpady. Wyjaśnienie granic kontroli sądowej nad decyzjami kasacyjnymi jest istotne dla praktyków.

Sąd nie ocenił meritum sprawy o odpady. Kluczowa lekcja o decyzjach kasacyjnych.

Sektor

ochrona środowiska

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III OSK 1/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mariusz Kotulski
Teresa Zyglewska /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Sygn. powiązane
II OSK 3357/14 - Postanowienie NSA z 2016-06-17
II SA/Bk 461/14 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2014-08-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 sierpnia 2014 r., II SA/Bk 461/14 w sprawie ze skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 3 marca 2014 r. nr 408.211/F-19/XXIV/12 w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie odpadów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 sierpnia 2014 r., II SA/Bk 461/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku (dalej: Sąd) na skutek skargi Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. (dalej: skarżąca kasacyjnie, spółka) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 3 marca 2014 r. nr 408.211/F-19/XXIV/12 w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy określenia zobowiązania z tytułu opłaty podwyższonej za składowanie (pozbywanie się) odpadów, oddalił skargę.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się Z. sp. z o.o. z siedzibą w S. i w skardze kasacyjnej zarzucił mu:
naruszenie przepisów prawa materialnego art. 279 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150 ze zm.) - zwana dalej ustawą p.o.ś. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 r. poz. 21) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że skarżąca kasacyjnie jest posiadaczem odpadów, które znajdowały się działkach leśnych o nr [...] i [...] w 2011 r., zobowiązanym do ponoszenia opłat podwyższonych z tytułu składowania tych odpadów,
naruszenie przepisów postępowania:
art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwana dalej jako ustawa p.p.s.a. - w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (zwanego dalej jako k.p.a.) poprzez oddalenie skargi i nieuchylenie decyzji organu II instancji oraz decyzji organu I instancji i nieumorzenie postępowania w sprawie, w związku z błędnym przypisaniem skarżącej kasacyjnie statusu strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organy I i II instancji jako posiadaczowi odpadów, które znajdowały się działkach leśnych o nr [...] i [...] w 2011 r.,
art. 3 § 1 i art. 145§ 1 pkt 1 lit c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 298 ust. 1 pkt 4 ustawy p.o.ś. polegające na tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo, że zachodziły przesłanki do uchylenia decyzji organu II instancji z uwagi na to, że w stosunku do skarżącego błędnie wszczęto postępowanie w sprawie wymierzenia opłat podwyższonych,
art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - zwana dalej jako ustawa p.u.a. oraz art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a., polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącą w skardze zarzutu pominięcia art. 273 ust. 2 ustawy P.o.ś. i niewłaściwego przyjęcia, że w przypadku, gdy granice instalacji, jaką jest składowisko odpadów, były szersze niż wskazywało to uzyskane przez skarżącego zezwolenie, to skarżąca kasacyjnie zobowiązana jest do ponoszenia opłat podwyższonych, podczas gdy tego rodzaju naruszenie podlega karom administracyjnym,
art 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez oddalenie skargi zamiast jej uwzględnienie, w sytuacji, gdy organ II instancji pominął uchybienia proceduralne, jakich dopuścił się organ I instancji, a które miały wpływ na wynik postępowania oraz pominął okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, które organ I instancji powinien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, tj.
przeprowadzenie kluczowych w sprawie dowodów przed wszczęciem postępowania administracyjnego, co uniemożliwiło skarżącej spółce udział w czynnościach prowadzonych na zlecenie organu I instancji przez geodetów z Wojewódzkiego Biura Geodezji w Białymstoku (dalej jako WBG) w dniu 4.04.2012 r. zaniedbanie przez organ powtórzenia czynności po wszczęciu postępowania administracyjnego,
niewyjaśnienie, w jakim stopniu ukształtowanie terenu i rozmieszczenie odpadów na zboczu wpływa na ustalenie objętości odpadów, skoro granica działki o nr [...], na której zlokalizowane jest składowisko, z działką [...] i [...] przebiega przez teren o zróżnicowanym ukształtowaniu, a przy dokonywaniu pomiarów kubatury odpadów nie wykonywano odwiertów w głąb hałdy i nie dysponowano mapą referencyjną (przedstawiającą ukształtowanie terenu), nie dokonano pomiarów rzędnych podłoża, a zatem nie było możliwe nawet szacunkowe ustalenie objętości hałdy,
niewyjaśnienie, jakiego rodzaju odpady znajdowały się na działkach leśnych o nr [...] i [...] w 2011 r. i bezzasadne przyjęcie, że znajdowały się tam zmieszane odpady komunalne, podczas, gdy w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dowodów uzasadniających przyjęcie, iż były to zmieszane odpady komunalne (np. zdjęcia, filmy wykonane I i II półroczu 2011 r.), jak również nie ma śladów prowadzenia przez organ ustaleń w tym zakresie,
zaniechanie wskazania organowi I instancji na potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia, czy ilości odpadów określone zostały przez geodetów działających na zlecenie organu I instancji w sposób prawidłowy - choć opinia taka jest konieczna, a skarżąca złożyła stosowny wniosek w tym zakresie,
dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia, czy ilości odpadów określone zostały przez geodetów działających na zlecenie organu I instancji w sposób prawidłowy - choć opinia taka jest konieczna, a skarżąca złożyła.
W oparciu o przytoczone zarzuty skarżący wniósł o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca wskazała, że podziela stanowisko Sądu tylko w zakresie w jakim Sąd stwierdził, że organowi I instancji nie udało się ustalić, jakie ilości odpadów znajdowały się na działkach leśnych o nr [...] i [...] w 2011 r., jak również, że organ nie uzasadnił dostatecznie zastosowania współczynnika 0,25 Mg/m3 przy przeliczeniu objętości odpadów na masę. W pozostałym zakresie skarżąca kasacyjnie zakwestionowała zasadność stanowiska Sądu i wskazała, że Sąd błędnie przypisał skarżącej spółce status strony w postępowaniu w sprawie wymierzenia opłat podwyższonych z tytułu składowania odpadów na działkach leśnych o nr [...] i [...] w 2011 r., a ponadto, że Sąd pominął szereg uchybień, jakich dopuścił się organ I instancji i które powinny zostać uwzględnione w decyzji kasatoryjnej organu II instancji i jej j uzasadnieniu. Skarżący zarzucił Sądowi, że do powyższej kwestii błędnego przypisania przymiotu strony odniósł się w zbyt lakoniczny sposób, ograniczając się w zasadzie do stwierdzenia, że odpady pochodziły ze składowiska podmiotu i że pochodzenie odpadów przesądza o tym, że skarżący powinien być stroną postępowania. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi, że błędnie zinterpretował przywołany w uzasadnieniu wyroku art. 279 ust. 2 ustawy p.o.ś., bowiem uznał, że spółka władała odpadami znajdującymi się na działkach leśnych, a więc że była ich faktycznym posiadaczem. Spółka zaznaczyła, że ani nie władała nieruchomościami na których znajdowały się odpady, ani samymi odpadami. Skarżąca kasacyjnie wyjaśniła, że z materiału dowodowego (m.in. mapy z czerwca 2009 r.) wynika, że odpady na ww. działkach leśnych zostały umieszczone jeszcze przed uzyskaniem przez skarżącą tytułu prawnego do nieruchomości i podjęcia przez spółkę działalności. Dalej skarżąca kasacyjnie podniosła, m.in., że Sąd w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów podnoszonych w skardze, które dotyczyły m.in. ewentualnej odpowiedzialności za odpady, które znalazły się na działkach oraz że skarżący nie eksploatował odpadów w miejscowości K. i nie prowadziła działalności w zakresie unieszkodliwiania odpadów. Skarżąc spółka zarzuciła Sądowi, że nie wyjaśnił jaka jest podstawa prawa uzasadniająca przypisanie skarżącej kasacyjnie odpowiedzialności za nieprawidłowe działania innych podmiotów, które umieściły odpady na przedmiotowych działkach. Na poparcie stanowiska powołała się na opinie prof. M.G..
Ponadto, skarżąca kasacyjnie podniosła, że nawet w sytuacji uznania spółki za stronę postępowania brak podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie wymierzenia opłat podwyższonych. W ocenie skarżącej spółki Sąd nie odniósł się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia art. 273 ust. 2 ustawy p.o.ś. i nieuwzględnienia przez organ II instancji tego, że w przypadku przyjęcia, że granice instalacji, jaką jest składowisko odpadów, są szersze niż wynika z uzyskanych decyzji, to naruszenie takie podlega karom administracyjnym i nie ma podstaw prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie wymierzenia opłaty podwyższonej. Stanowiło to – w ocenie skarżącej kasacyjnie - naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy p.u.s.a., art. 3 § 1 ustawy p.p.s.a. i art. art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 ustawy p.p.s.a. - Sąd bowiem wadliwie uzasadnił wyrok, nie dokonując przy tym oceny prawnej podniesionych przez skarżącą zarzutów. Końcowo, zarzucono Sądowi niedostrzeżenie uchybień organu II instancji, który za zasadne uznał przeprowadzenie szeregu czynności dowodowych przed wszczęciem postępowania co – zdaniem skarżącej kasacyjnie – uniemożliwiło jej udziału w tych czynnościach. Spółka wskazała także, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstawy do wydania decyzji bowiem istniała konieczność przeprowadzenia postepowania wyjaśniającego i dowodowego choćby w zakresie rodzaju odpadów na działkach czy powołania biegłego geodety na okoliczność ustalenia czy ilości odpadów zostały przez geodetów działających na zlecenie organu I instancji określone prawidłowo. W ocenie skarżącej kasacyjnie powyższe uchybienia, wskazują na naruszenie przepisów postępowania (zawartych w skardze kasacyjnej), które miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259 t.j.), dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd II instancji, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i naruszenie prawa materialnego. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025, wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113).
W realiach niniejszej sprawy - mając na uwadze, że przedmiotem skargi do Sądu I instancji była decyzja kasacyjna wydana w oparciu o przepis art. 138 § 2 k.p.a. - w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegał zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 138 § 2 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Naruszenia tych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje w pominięciu przez organ odwoławczy uchybień proceduralnych organu I instancji, a które organ ten powinien wziąć pod rozwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, to jest przeprowadzenia kluczowych w sprawie dowodów przed wszczęciem postępowania, niewyjaśnienie w jakim stopniu ukształtowanie terenu i rozmieszczenie odpadów na zboczu wpływa na ustalenie objętości odpadów, niewyjaśnienie jakiego rodzaju odpady znajdowały się na działkach leśnych, zaniechanie wskazania organowi I instancji potrzeby przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność ustalenia czy ilość odpadów określona przez geodetów działających na zlecenie organu określona została w sposób prawidłowy. Powyższy zarzut skargi kasacyjnej nie kwestionuje więc zasadności wydania decyzji przez organ odwoławczy w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a., ale zmierza do wykazania, że postępowanie dowodowe powinno zostać przeprowadzone przez organ I instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, w sposób szerszy niż zostało to wskazane w decyzji organu II instancji. Zauważyć należy, że przepis art. 138 § 2 k.p.a., ani też żadna inna regulacja zawarta w k.p.a. nie stoi na przeszkodzie przeprowadzeniu postępowania dowodowego w szerszym zakresie, aniżeli wskazał na to organ odwoławczy. Powyższe zagadnienie będzie przedmiotem dalszych rozważań w związku z omawianiem zarzutów skargi kasacyjnej dotyczącej naruszenia przepisów prawa materialnego. Przypomnieć bowiem należy, że ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania dowodowego z poszanowaniem reguł zawartych w art. 7, 77 § 1 k.p.a. i 80 k.p.a. Postępowanie dowodowe prowadzone przez organ I instancji nie ogranicza się więc jedynie do realizacji wskazań zawartych w decyzji kasacyjnej, ale do rozpoznania sprawy administracyjnej w całości, z uwzględnieniem wszystkich obowiązków zakreślonym przepisami procedury administracyjnej. Dodać należy, że powyższy zarzut potwierdza konieczność uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, albowiem jedną z przyczyn wydania decyzji kasatoryjnej był brak ustalenia ilości zgromadzonych odpadów na działkach o nr [...] i [...]. Z tych względów powyższy zarzut skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie.
Przed odniesieniem się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego, jak i pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej konieczne jest w pierwszej kolejności zwrócenie uwagi na charakter prawny i istotę decyzji kasacyjnej wydawanej w oparciu o art. 138 § 2 k.p.a.
Według art. 138 § 2 k.p.a. "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy". Zgodnie z ugruntowanymi poglądami doktryny i orzecznictwa organ odwoławczy, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nie może narzucać mu treści rozstrzygnięcia (wyrok NSA z dnia 5 marca 1990 r., IV SA 564/89, Prawo i Życie 1991, nr 3, s. 15). "Wskazania organu odwoławczego mogą dotyczyć wyłącznie osiągnięcia rezultatu w postaci uwzględnienia określonych okoliczności przy wydawaniu decyzji, w szczególności wyjaśnienia okoliczności w nich wskazanych. W takim tylko zakresie wskazania te uznawane są za wiążące. Organ odwoławczy, przekazując na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, nie może narzucać temu organowi przyszłego rozstrzygnięcia. Organ I instancji nie jest również związany oceną prawną zawartą w decyzji organu odwoławczego" (K. Glibowski, w: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.): Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015, s. 706). W wyroku z dnia 21 lutego 2012 r., II GSK 9/11, LEX nr 1121155, NSA wskazał, że "organ administracyjny I instancji nie może zostać skutecznie związany ocenami prawnymi organu II instancji. Jest przecież oczywiste, że skoro organ I instancji na nowo ma prowadzić postępowanie, to jego wynik będzie zależny od przyszłych ustaleń faktycznych, a zatem i oceny prawne tego stanu będą od niego uzależnione. Jeżeli nawet organ II instancji, uchylając decyzję, formułuje oceny materialnoprawne, mogą się one odnosić do dotychczasowego stanu faktycznego sprawy i formułowanych na tym tle zarzutów, natomiast po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w świetle nowych ustaleń faktycznych, mogą one być pozbawione jakiegokolwiek znaczenia". Zalecenia organu odwoławczego mają na celu zobowiązanie organu I instancji jedynie do wyjaśnienia wskazanych przez organ odwoławczy okoliczności faktycznych (por. A. Golęba: H. Knysiak-Molczyk (red.): Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2015, s. 947). W żadnym z przepisów kodeksu nie ustanowiono stanu związania organu I instancji przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, treścią wykładni mogącego znaleźć zastosowanie w sprawie prawa materialnego (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 lutego 2013 r., II SA/Wr 796/12). Organ odwoławczy nie może ingerować w rozstrzygniecie sprawy przez organ I instancji, jak i organ I instancji nie jest związany poglądem prawnym sformułowanym w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej, a dotyczącym ewentualnego zastosowania lub wykładni przepisów prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2012 r., II OSK 1998/10; por. też wyrok NSA z dnia 12 października 2011 r., II OSK 1424/10). Decyzja kasacyjna nie kształtuje stosunku materialnoprawnego, zaś przy ponownym rozpatrywaniu sprawy postępowanie toczy się od początku, w sposób samodzielny, nieskrępowany ocenami prawnomaterialnymi zawartymi w decyzji odwoławczej (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., II GSK 9/11).
W związku z powyższym zauważyć należy, że dostrzeżenie przez Sąd I instancji nieprawidłowości decyzji kasacyjnej wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. wyrażającej się w zaprezentowanych przez organ odwoławczy w uzasadnieniu tej decyzji ocenach prawnych, w tym wykładni przepisów prawa materialnego, nie daje podstaw do wyrażania przez Sąd I instancji, ani Naczelny Sąd Administracyjny wiążącej oceny prawnej dotyczącej meritum sprawy, skoro podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji kasacyjnej mogą być kwestie związane z prawidłowością postępowania prowadzonego w sprawie, a nie kwestie merytoryczne, które nie powinny być rozważane w decyzji kasacyjnej. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 października 2007 r., II OSK 1315/06, jeżeli organ odwoławczy orzekał na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. to dokonanie przez sąd I instancji wiążącej interpretacji mających zastosowanie w sprawie przepisów i w istocie ich subsumcji w sprawie nie mogło mieć miejsca (nastąpiło przedwcześnie). W takim stanie rzeczy - gdy nie ma prawnych podstaw do merytorycznego badania sprawy - wyrażenie przez Sąd I instancji wiążącej oceny prawnej było na tym etapie postępowania przedwczesne i jako takie niedopuszczalne. Mogłoby również pozbawiać stronę prawa do rozstrzygnięcia jej sprawy z zachowaniem standardów wynikających z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.). Do takiego stanu sprawy doszłoby w sytuacji wypowiedzenia się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w sposób wiążący przez Sąd I instancji w odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 273 ust. 2 p.o.ś. Wojewódzki Sąd Administracyjny, na tym etapie postępowania, nie był uprawniony do dokonania oceny merytorycznej, a więc czy właściwe w sprawie było zastosowanie art. 273 ust. 2 p.o.ś. Z tych też względów zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mógł odnieść pożądanego skutku.
W analogiczny sposób należy ocenić zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 298 ust. 1 pkt 4 p.p.s.a.
W drodze powyższego zarzutu skarżąca kasacyjnie usiłowała wykazać, że postępowanie wobec niej nie powinno zostać wszczęte, albowiem brak jest przesłanek do wymierzenia jej opłaty podwyższonej. Powyższy zarzut zmierzał więc do dokonania merytorycznej oceny zastosowania przepisów prawa materialnego, to jest art. 298 ust. 1 pkt 4 p.o.ś.
Jako przedwczesny należało uznać także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący zastosowania przepisów prawa materialnego to jest art. 279 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach za pomocą, którego to zarzutu skarżąca kasacyjnie kwestionowała stanowisko organu, że jest ona posiadaczką odpadów. Zauważyć należy, że Sąd I instancji nie przesądził, w sposób kategoryczny i z powołaniem się na właściwe przepisy, iż skarżąca kasacyjnie jest posiadaczką odpadów. W tym miejscu ponownie przypomnieć należy, że z uwagi na charakter decyzji organu odwoławczego taka ocena byłaby przedwczesna i nieuprawniona. Jednakże dywagacje Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w tym zakresie mogą budzić wątpliwości co do treści w nich zawartych. Wojewódzki Sąd Administracyjny przedwcześnie bowiem wypowiedział się w sposób kategoryczny odpady znajdujące się na działkach o nr [...] i [...] pochodzą ze składowiska prowadzonego przez skarżącą kasacyjnie. Okoliczność ta miała, w ocenie Sądu I instancji, stanowić przesłankę do przyjęcia, że spółka jest stroną postępowania administracyjnego. Tymczasem zagadnienie to dotyczy nie braku interesu spółki w byciu stroną postępowania administracyjnego, co odnosi się do ewentualnych przesłanek związanych z wymierzeniem opłaty podwyższonej, co w realiach rozpoznawanej sprawy nie było uprawnione.
Rozpoznając bowiem ponownie sprawę organ administracji oceni czy istniały przesłanki do wymierzenia opłaty podwyższonej po uprzednim ustaleniu stanu faktycznego sprawy i dokonaniu subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie.
Nie jest oparty na usprawiedliwionych podstawach zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Skarżąca kasacyjnie twierdzi, że nie jest stroną postępowania, gdyż nie jest posiadaczką odpadów. Zarzut ten nie może zostać uwzględniony nie tylko z przyczyny przedstawionej powyżej, to jest z uwagi na to, że faktycznie odnosi się do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wymaga dokonania oceny prawidłowości zastosowania prawa materialnego, co jak przedstawiono powyżej z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji nie jest możliwe, ale także z tego powodu, że poza powołaniem jako podstawy skargi kasacyjnej przepisów wynikowych, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie powołano przepisów, które wskazywałyby na zasadność tego zarzutu.
Mając na względzie powyższe skarga kasacyjna została oddalona w oparciu o art. 184 P.p.s.a.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej. Podstawę tego zarządzenia stanowił art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), dalej: "ustawa COVID-19". Jak wynika natomiast z wyżej poczynionych rozważań biorąc pod uwagę gwarancję prawa do obrony, strona musi mieć zapewnione prawo do przedstawienia swojego stanowiska, tym samym odstępstwo od zachowania formy posiedzenia jawnego powinno nastąpić z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego. Biorąc zatem pod uwagę, że strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie należało przyjąć, iż standardy ochrony praw stron i uczestników zostały zachowane. Powyższe zaś przesądziło o przyjęciu, iż rozpoznanie przedmiotowej sprawy na posiedzeniu niejawnym jest dopuszczalne.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI