II GPP 18/22

II GPP 18/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-10-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Apollo
Joanna Kabat-Rembelska
Krystyna Anna Stec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Przewlekłość postępowania
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono przewlekłość postępowania i przyznano od Skarbu Państwa odpowiednią sumę pieniężną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 75
art. 12 ust. 2, 3 i 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym  prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi K. N. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3737/21 w sprawie ze skargi K. N. na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia prawa pacjenta postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie; 2. przyznać K. N. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2.000 (dwa tysiące) złotych.
Uzasadnienie
Skarga K. N. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki dotyczy postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie - sygn. akt V SA/Wa 3737/21 - w sprawie z jego skargi wniesionej za pośrednictwem organu 2 czerwca 2021 r. (data stempla pocztowego) oznaczonej przez skarżącego jako: "skarga na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie:
1/ odmowy wszczęcia postępowania wobec Szpitala Powiatowego w S.;
2/ nierozpoznania w pełnym zakresie skargi w sprawie stwierdzonych naruszeń prawa pacjenta przez Szpital Wojewódzki w K. i rozpoznania sprzecznie z dowodami".
Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: RPP) przekazując skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 30 czerwca 2021 r. (data stempla pocztowego) w odpowiedzi na skargę - wnosząc o jej odrzucenie z uwagi na niedopuszczalność - wyjaśnił, że skarga dotyczy:
1/ rozstrzygnięcia z [...] kwietnia 2021 r. znak: [...] wydanego na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, oraz
2/ pisma RPP - z tej samej daty o tym samym znaku sprawy - wydanego w trybie art. 51 pkt 2 powołanej ustawy.
Skardze - zgodnie z zarządzeniem z dnia 16 lipca 2021 r. o wpisaniu sprawy do repertorium i doręczeniu stronie odpowiedzi na skargę - nadano sygn. V SA/Wa 3737/21.
W okresie od września do grudnia 2021 r. w sprawie wydano szereg zarządzeń o doręczaniu stronom postępowania pism procesowych - wnoszonych zarówno przez skarżącego jak i organ.
Wnioskiem z 3 sierpnia 2021 r. skarżący wystąpił o prawo pomocy, obejmujące ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Braki formalne ww. wniosku zostały uzupełnione 30 września 2021 r. Postanowienie o zwolnieniu z kosztów sądowych oraz ustanowieniu adwokata wydano 8 grudnia 2021 r. Skarżący 23 stycznia 2022 r. wypowiedział pełnomocnictwo adwokatowi - wyznaczonemu przez Okręgową Radą Adwokacką w Warszawie 29 grudnia 2021 r.
Skarżący skierowanym do WSA w Warszawie pismem z 25 stycznia 2022 r. złożył "ponaglenie /.../ z uwagi na bezczynność w sprawie", a po zapoznaniu się z aktami sprawy 3 lutego 2022 r. wskazał na brak akt administracyjnych.
W dniu 13 kwietnia 2022 r. wydano zarządzenie treści: "1. Z uwagi na fakt, że akta administracyjne sprawy nadesłane na płycie CD nie spełniają wymogów paczki e-ADM, wezwać pełnomocnika organu do nadesłania – w terminie 7 dni – akt administracyjnych sprawy w formie dokumentacji papierowej (z wyjątkiem plików dźwiękowych, zdjęć RTG, czy innych, które ze względów technicznych nie mogą być sporządzone w formie papierowej). 2. Po nadesłaniu akt administracyjnych sprawy w formie papierowej - przedstawić sędziemu sprawozdawcy w przedmiocie dopuszczalności skargi."
Akta administracyjne do WSA w Warszawie przekazano we właściwej formie 19 kwietnia 2022 r.
Zarządzeniem z 22 maja 2022 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne, w przedmiocie dopuszczalności skargi.
Postanowieniem z 2 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3737/21 - po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. N. na pismo rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia praw pacjenta - odrzucił skargę. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że podstawa prawa przedmiotowego pisma, t.j. art. 53 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, nie przewiduje wydania aktu administracyjnego o charakterze władczym.
W skardze na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3737/21 K. N. wniósł o:
1/ stwierdzenie przewlekłości postępowania w powołanej sprawie;
2/ wydanie zaleceń co do dalszego efektywnego rozpoznania jego skargi kasacyjnej oraz dalszego sprawnego rozpoznania sprawy;
3/ zasądzenie od organu na jego rzecz 4 000 zł.
W uzasadnieniu skargi skarżący opisał pisma składane w sprawie i czynności podejmowane przez Sąd pierwszej instancji do czasu odrzucenia skargi oraz po dacie postanowienia z 2 czerwca 2022 r. Wskazał m.in., że zarządzeniem z 14 lipca 2022 r. rozdzielono skargi, Sąd stwierdził bowiem, że skarżący wniósł również skargę na pismo rzecznika Praw Pacjenta z [...] kwietnia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia braku uprawdopodobnienia naruszenia prawa pacjenta, co skutkowało wpisanie w tym przedmiocie sprawy pod nowy numer - sygn. akt V SA/Wa 1567/22.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga K. N. - na naruszenie jego prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym toczącym się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 3737/21 - zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 75; dalej: ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu /.../ sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki) przewlekłość postępowania sądowego występuje, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych.
Art. 2 ust. 2 powołanej ustawy stanowi zaś, że dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.
W kwestii łącznego czasu postępowania do chwili rozpoznania skargi w orzecznictwie konsekwentnie wskazuje się, że ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę, ale pewna wskazówka wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływnie 12 miesięcy.
Za uzasadnione uznać należy zatem stanowisko, że w rozumieniu powołanej ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu /.../ sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, przewlekłe postępowanie to takie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy.
W pełni trafny jednak jest też pogląd, że sam fakt, że postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza automatycznie, że nastąpiła przewlekłość postępowania, o której mowa w art. 2 ust. 2 powołanej ustawy (por. np. postanowienia NSA z dnia 21 listopada 2019 r. II OPP 11/19 i z dnia 10 stycznia 2020 r. I FPP 1/19 oraz przytoczone tam orzecznictwo). Analogicznie, fakt, że do rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie doszło przed upływem 12 miesięcy od dnia jego wszczęcia nie przesądza, że postępowanie toczyło się bez nieuzasadnionej zwłoki.
Na gruncie powołanych regulacji przyjąć bowiem trzeba, że konieczne jest zbadanie terminowości i prawidłowości czynności podejmowanych w postępowaniu sądowym w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, z uwzględnieniem całokształtu podlegających ocenie okoliczności, określonych przez ustawodawcę w art. 2 ust. 2 zdanie drugie.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że w rozpoznawanym przypadku czas trwania postępowania - od czasu przekazania skargi Sądowi pierwszej instancji do wydania przez ten Sąd rozstrzygnięcia kończącego postępowania w sprawie, postanowieniem z 2 czerwca 2022 r. o odrzuceniu skargi - wprawdzie nie przekroczył 12 miesięcy, jednak za przyjęciem, że w postępowaniu sądowym o sygn. V SA/Wa 3737/21 doszło do naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przemawia ocena terminowości i prawidłowości całokształtu podejmowanych przez WSA czynności.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że w postępowaniu pierwszoinstancyjnym Sąd na przestrzeni trzech miesięcy kilkakrotnie, bez zbędnej zwłoki, dokonywał czynności związanych z doręczaniem stronom postępowania pism procesowych - wnoszonych zarówno przez skarżącego jak i organ. Na czas toczącego się prawie rok postępowania miało także wpływ wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, obejmującym też wniosek o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika i wymagającym uzupełnienia braków formalnych. Nie znajduje jednak w aktach sprawy uzasadnienia fakt, że postanowienie w tym przedmiocie wydano po upływie ponad 2 miesięcy od czasu uzupełnienia braków wniosku.
Z akt sprawy - wszczętej, jak już wskazano, skargą wniesioną 30 czerwca 2021 r. przekazaną Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 16 lipca 2021 r. - wynika natomiast, że organ zobowiązano do nadesłania akt administracyjnych w prawem przewidzianej formie dopiero zarządzeniem z 13 kwietnia 2022 r. - i to dopiero po wskazaniu przez skarżącego na brak tych akt, w piśmie procesowym z 3 lutego 2022 r.
Powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnia stwierdzenie, że WSA w Warszawie w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie nie podjął w odpowiednim terminie prawidłowych czynności. Skład orzekający NSA nie znajduje bowiem powodów, które usprawiedliwiałyby czas trwania postępowania i pozwalałyby ten czas ocenić jako konieczny dla zbadania przesłanek dopuszczalności skargi na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z 2 kwietnia 2021 r. w przedmiocie stwierdzenia naruszenia prawa pacjenta, wydane - jak wynika z uzasadnienia odrzucenia tej skargi - na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Przedstawione i niesporne okoliczności co do przebiegu postępowania przed Sądem pierwszej instancji uzasadniają przyjęcie, że czas trwania tego postępowania, jest efektem niedostrzeżenia braku akt administracyjnych i brakiem prawidłowej oceny przez ten Sąd skargi oraz odpowiedzi na skargę, w szczególności co do przedmiotu zaskarżenia.
Skoro zatem doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania wskazanej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu /.../ sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki postanowił stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i przyznać K. N. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2 000 złotych.
Orzekając o wysokości przyznanej skarżącemu sumy pieniężnej - jako rekompensaty niedogodności wynikającej z przewlekłego postępowania sądowego - Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił czas trwania postępowania (w granicach jednego roku), miał też na uwadze znany składowi orzekającemu z urzędu fakt, że skarżący przyznania tożsamej sumy pieniężnej domagał się również w sprawie o sygn. akt II GPP 19/22.
Zauważyć zatem należy, że w powołanej sprawie (II GPP 19/22) skarga na naruszenie prawa do rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy w postępowaniu sądowym dotyczy postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1567/22 - tj. w sprawie wyłączonej z przedmiotowej sprawy V SA/Wa 3737/21, wobec zawarcia przez skarżącego w jednym piśmie skarg na dwa pisma Rzecznika Praw Pacjenta z 2 kwietnia 2021 r., wydane w różnych stanach faktycznych, w oparciu o odmienne podstawy prawne. W tym stanie rzeczy skład orzekający NSA miał na względzie, że łączna kwota sum pieniężnych przyznanych w obu sprawach stanowi odpowiednią rekompensatę za czas trwania "rozdzielonych" postępowań sądowych, ocenionych jako przewlekłe z uwagi na analogiczne okoliczności.
Odnosząc się do zawartego w skardze na przewlekłość postępowania wniosku o "wydanie zaleceń co do dalszego efektywnego rozpoznania /.../ skargi kasacyjnej oraz do dalszego sprawnego rozpoznania sprawy" trzeba przypomnieć, że w myśl art. 12 ust. 3 powoływanej ustawy, na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście zbędne.
Zauważyć trzeba więc, że w rozpoznawanej sprawie postępowanie przez Sądem pierwszej instancji - któremu zarzucono przewlekłość - zakończyło się. Uwagi wymaga przy tym, że w postępowaniu ze skargi na przewlekłość postępowania sąd bada jedynie, czy postępowanie w sprawie trwa/trwało dłużej niż to konieczne do jego zakończenia, ocenia terminowość i prawidłowość czynności sądowych, nie ocenia zaś prawidłowości rozstrzygnięć wydanych w sprawie. Przytoczony przepis - w sprawie ze skargi na przewlekłość postępowania przed Sądem pierwszej instancji - wyklucza zatem możliwość formułowania jakichkolwiek zaleceń co do rozpoznania skargi kasacyjnej od orzeczeń wydanych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, będącym przedmiotem skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 12 ust. 2, 3 i 4 ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu /.../ sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki, orzeczono jak w sentencji postanowienia.