III KZ 29/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 28 MAJA 2009 R. III KZ 29/09 1. Zarządzenie o uznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wnie- sienia kasacji za bezskuteczny, jako blokujące możliwość wniesienia kasa- cji z uwagi na nierozpoznanie tego wniosku, zamyka drogę do wydania wy- roku i w związku z tym podlega zaskarżeniu na zasadach ogólnych (art. 459 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k.). 2. Jeżeli określona czynność procesowa objęta jest tzw. przymusem adwokacko-radcowskim i strona twierdzi, że nie jest w stanie tego braku formalnego usunąć bez wyznaczenia jej obrońcy lub pełnomocnika z urzę- du, a jednocześnie wnosi o przywrócenie terminu do samego dokonania tej czynności procesowej, wówczas brak formalny polegający na osobistym dokonaniu czynności przez stronę (a więc na niespełnieniu wymogu przy- musu adwokacko-radcowskiego) nie może powodować bezskuteczności wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. W takiej sytuacji zarówno ewentualne wyznaczenie obrońcy lub peł- nomocnika z urzędu, jak i – w wypadku odmowy przyznania pomocy praw- nej z urzędu – wezwanie do usunięcia braku formalnego samej czynności zasadniczej staje się aktualne dopiero w wypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności zasadniczej. Przewodniczący: sędzia SN D. Świecki. Sąd Najwyższy w sprawie Stanisława K., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 28 maja 2009 r., zażalenia wniesionego przez Stanisława K. na zarządzenie Zastępcy Przewodniczącego Wydziału 2 Karnego Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 19 marca 2009 r., w przedmiocie uznania wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji za bezsku- teczny p o s t a n o w i ł uchylić zaskarżone zarządzenie i sprawę p r z e k a z a ć do ponownego rozpoznania. U Z A S A D N I E N I E We wniosku z dnia 2 lutego 2009 r. wnioskodawca Stanisław K. wniósł o przyznanie pełnomocnika z urzędu, celem sporządzenia i podpi- sania kasacji, zwolnienie od opłaty od kasacji oraz przywrócenie terminu do jej wniesienia w razie uchybienia terminowi. Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2009 r. zastępca Przewodniczącego Wydziału Sądu Apelacyjnego w L. nie uwzględnił wniosku o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, stwierdzając że został złożony po upływie terminu do wniesienia kasacji, który minął w dniu 29 stycznia 2009 r., co spowodowało, że postępowanie przedkasacyjne zostało zakończone, a zatem wyznaczenie pełnomocnika jest zbędne. W związku z tym zarządzeniem wnioskodawca został wezwany w trybie art. 120 § 1 k.p.k. do usunięcia braku formalnego wniosku o przywrócenie ter- minu do wniesienia kasacji, przez jej dołączenie do wniosku, po uprzednim sporządzeniu i podpisaniu przez pełnomocnika w terminie 7 dni pod rygo- rem uznania wniosku za bezskuteczny. Wobec nieusunięcia wskazanego braku, zarządzeniem z dnia 19 marca 2009 r. zastępca Przewodniczącego Wydziału Sądu Apelacyjnego w L., na podstawie art. 120 § 2 w zw. art. 126 § 1 k.p.k. i art. 526 § 2 k.p.k., uznał wniosek o przywrócenie terminu za bezskuteczny. Na to zarządzenie zażalenie wniósł wnioskodawca, doma- 3 gając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do wniesienia kasacji oraz wyznaczenia pełnomocnika z urzędu do jej sporządzenia. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czy dopuszczalne jest zażalenie na zarządzenie o uznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji za bezskuteczny, wydane w trybie art. 120 k.p.k., skoro nie przysługuje zażalenie na postanowienie o odmowie przywrócenia ter- minu do wniesienia kasacji (art. 528 § 1 pkt 3 k.p.k.). Jednakże to posta- nowienie podlega w sposób pośredni kontroli instancyjnej (art. 528 § 2 k.p.k.), gdyż konsekwencją jego wydania będzie wydanie zarządzenia o odmowie przyjęcia kasacji złożonej po terminie, na które przysługuje zaża- lenie (art. 530 § 3 k.p.k.). Skoro więc zarządzenie o uznaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji za bezskuteczny blokuje moż- liwość wniesienia kasacji, z uwagi na nierozpoznanie tego wniosku, to tym samym zamyka drogę do wydania wyroku. Takie zarządzenie podlega za- skarżeniu na zasadach ogólnych (art. 459 § 1 w zw. z art. 466 § 1 k.p.k.). Przechodząc do zażalenia trzeba uznać, że jest ono zasadne, gdyż słusznie skarżący domaga się ponownego rozpoznania sprawy w przed- miocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Stwierdzić bowiem należy, że z uwagi na sposób procedowania w tej kwestii, w zaist- niałym układzie procesowym, wnioskodawca został pozbawiony możliwości skutecznego ubiegania się o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Zgodnie z art. 126 § 1 k.p.k. warunkiem rozpoznania tego wniosku było dopełnienie czynności, która miała być w terminie wykonana, a więc złoże- nie kasacji, z tym, że z uwagi na przymus adwokacko – radcowski (art. 526 § 2 k.p.k.), powinna ona zostać sporządzona i podpisana przez adwokata albo radcę prawnego. W sytuacji więc, gdy wnioskodawca, jak twierdzi, nie ma środków finansowych na ustanowienie pełnomocnika z wyboru, to za- stosowany sposób procedowania zablokował mu drogę do przywrócenia 4 terminu do wniesienia kasacji, gdyż jego wniosek o wyznaczenie pełno- mocnika z urzędu nie został uwzględniony dlatego, że upłynął termin do wniesienia kasacji, zaś jego przywrócenie nie jest możliwe z przyczyn for- malnych, bo wnioskodawca nie złożył kasacji odpowiadającej wymogom art. 526 § 2 k.p.k. Tworzy się wówczas przysłowiowa „kwadratura koła”. Oczywiste jest, że przy tak ukształtowanym układzie procesowym, strona zostaje pozbawiona uprawnienia do wniesienia kasacji, z którego przecież, także nie ze swojej winy, nie mogła skorzystać, np. gdy zachodzą podsta- wy do przywrócenia terminu do wniesienia kasacji oraz do wyznaczenia w tym celu przedstawiciela procesowego z urzędu (art. 78 § 1 w zw. z art. 526 § 2 k.p.k.). W takiej sytuacji procesowej literalne odczytanie treści art. 126 § 1 k.p.k. prowadzi do absurdalnych, z punktu widzenia procesowego, konsekwencji. Jest to więc wystarczający powód do odstąpienia od wy- kładni językowej tego przepisu na rzecz wykładni funkcjonalnej. Dlatego też trzeba przyjąć, że zawarty w art. 126 § 1 k.p.k. warunek formalny wniosku o przywrócenie terminu, przez dokonanie czynności, która powinna być w terminie wykonana, w wypadku gdy ta czynność obarczona jest dodatko- wym wymogiem formalnym niemożliwym do spełnienia przez samą stronę, to jego niespełnienie nie może powodować bezskuteczności wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. W takiej sytuacji, wezwanie do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu, przez do- konanie tej czynności, staje się aktualne dopiero w wypadku uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Tak więc, w wypadku wniosku o przywró- cenie terminu do wniesienia kasacji bez jej złożenia zgodnie z wymogiem art. 526 § 2 k.p.k., należy wezwać stronę do uzupełnienia tego braku for- malnego wniosku, a w wypadku niewykonania wezwania, uznać wniosek za bezskuteczny. Jednakże, gdy strona w związku z tym wezwaniem złoży wniosek o wyznaczenie obrońcy lub pełnomocnika z urzędu w celu sporzą- dzenia i podpisania kasacji lub wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu 5 złoży taki wniosek, to wówczas należy rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia kasacji. Odmowa przywrócenia terminu spowoduje, że wniosek o wyznaczenie przedstawiciela procesowego z urzędu stanie się bezprzedmiotowy. Jednakże, w takiej sytuacji na odmowę przywrócenia terminu do wniesienia kasacji stronie nie będzie przysługiwało zażalenie (art. 528 § 1 pkt 3 k.p.k.). W konsekwencji, w takim układzie procesowym nie będzie też możliwa kontrola instancyjna tego postanowienia, gdyż wo- bec braku kasacji, nie zapadnie decyzja o odmowie jej przyjęcia (art. 530 § 3 i art. 528 § 2 k.p.k.). Natomiast, w razie przywrócenia terminu do wnie- sienia kasacji, wniosek o wyznaczenie obrońcy lub pełnomocnika z urzędu stanie się aktualny i należy go rozpoznać. W wypadku jego nieuwzględnie- nia strona będzie miała jednak otwarty termin do wniesienia kasacji przez przedstawiciela procesowego ustanowionego z wyboru. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone za- rządzenie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przedstawione zapatrywanie prawne będzie dla or- ganu procesowego wiążące (art. 442 § 3 k.p.k.). Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postano- wieniu.