III KS 5/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał skargę obrońcy oskarżonego P. B. na wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt IX Ka (…), który uchylił wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt II K (…), uniewinniający oskarżonego od zarzutu oszustwa (art. 286 § 1 k.k.), i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Obrońca zarzucił Sądowi Okręgowemu naruszenie przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k., poprzez przedwczesne uznanie podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego z uwagi na regułę ne peius, podczas gdy konieczne było przeprowadzenie dowodów wskazanych przez sąd pierwszej instancji. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną. Wskazał, że Sąd Okręgowy nie był w stanie jednoznacznie wytłumaczyć, dlaczego wydał wyrok kasatoryjny, odwołując się jednocześnie do przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k. (zakaz reformationis in peius) i konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. Sąd Najwyższy podkreślił, że ścisła wykładnia art. 437 § 2 k.p.k. nie zezwala na przeprowadzenie przez sąd odwoławczy całego przewodu dowodowego w celu stwierdzenia, czy zachodzą podstawy do skazania, jeśli zaskarżono wyrok uniewinniający. Ponadto, Sąd Okręgowy błędnie uznał za konieczne przeprowadzenie na nowo całego przewodu sądowego, podczas gdy wskazywał jedynie na potrzebę przesłuchania świadków i wyjaśnienia sprzeczności w wyjaśnieniach oskarżonego, co mogło zostać przeprowadzone w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania, zarządzając jednocześnie zwrot opłaty od skargi.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie przepisów dotyczących wyroków kasatoryjnych przez sądy odwoławcze, w szczególności art. 437 § 2 k.p.k. i art. 454 § 1 k.p.k.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem wyroku uniewinniającego i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd odwoławczy może uchylić wyrok uniewinniający i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, powołując się na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, gdy nie zachodzą przesłanki z art. 439 § 1 k.p.k. ani niemożność zmiany orzeczenia z uwagi na zakaz z art. 454 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy może uchylić wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania jedynie w trzech ściśle określonych przypadkach: zaistnienia uchybień z art. 439 § 1 k.p.k., niemożności zmiany orzeczenia z uwagi na zakaz z art. 454 § 1 k.p.k., lub konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. W przypadku zaskarżenia wyroku uniewinniającego, sąd odwoławczy nie może przeprowadzić całego przewodu dowodowego w celu stwierdzenia podstaw do skazania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 437 § 2 k.p.k. ściśle ogranicza możliwość orzekania kasatoryjnego. Sąd Okręgowy nieprawidłowo uzasadnił swój wyrok, odwołując się jednocześnie do zakazu reformationis in peius i konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, co jest sprzeczne z wykładnią tego przepisu. Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości zachodzi rzadko i wymaga poważnych naruszeń przepisów procesowych lub nieprawidłowego przeprowadzenia/oceny dowodów, czego Sąd Okręgowy nie wykazał.
Czy sąd odwoławczy, uchylając wyrok uniewinniający na podstawie art. 454 § 1 k.p.k. (zakaz reformationis in peius), może jednocześnie wskazać na konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, ścisła wykładnia art. 437 § 2 k.p.k. każe przyjąć, że niedopuszczalne jest przeprowadzenie przez sąd odwoławczy całego przewodu (postępowania dowodowego) w wypadku zaskarżenia wyroku uniewinniającego w celu stwierdzenia, czy zachodzą podstawy do skazania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że zakaz reformationis in peius (art. 454 § 1 k.p.k.) i konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości to odrębne przesłanki uchylenia wyroku. Sąd Okręgowy błędnie połączył te przesłanki i nie wykazał, dlaczego konieczne jest przeprowadzenie na nowo całego przewodu, podczas gdy wskazywał jedynie na potrzebę uzupełnienia dowodów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| P. B. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| B. W. | osoba_fizyczna | pokrzywdzona |
| J. W. | osoba_fizyczna | świadek |
| Prokurator | organ_państwowy | oskarżyciel |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 286 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa oskarżenia o oszustwo.
k.p.k. art. 437 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Ograniczenie możliwości orzekania kasatoryjnego przez sąd odwoławczy. Wskazanie na trzy ściśle określone przesłanki uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.k. art. 454 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zakaz reformationis in peius. Sąd odwoławczy nie może zmienić orzeczenia na niekorzyść oskarżonego, który został uniewinniony w pierwszej instancji, chyba że zachodzą inne przesłanki kasatoryjne.
k.p.k. art. 539e § § 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa prawna uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
k.p.k. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zarzucana przez prokuratora obraza przepisów postępowania.
k.p.k. art. 399 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zarzucana przez prokuratora obraza przepisów postępowania.
k.p.k. art. 439 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Katalog bezwzględnych przyczyn uchylenia orzeczenia.
k.p.k. art. 527 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Zwrot opłaty od skargi.
k.p.k. art. 539f
Kodeks postępowania karnego
Zwrot opłaty od skargi.
k.p.k. art. 433 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek Sądu odwoławczego rozważenia wniosków i zarzutów apelacji.
k.p.k. art. 41 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Wyłączenie sędziego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Okręgowy nieprawidłowo uzasadnił wyrok kasatoryjny, łącząc przesłanki z art. 454 § 1 k.p.k. i konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości. • Sąd Okręgowy błędnie uznał za konieczne przeprowadzenie na nowo całego przewodu sądowego, podczas gdy wskazywał jedynie na potrzebę uzupełnienia dowodów, co mogło być wykonane przez sąd odwoławczy.
Odrzucone argumenty
Argument prokuratora, że odstąpienie od bezpośredniego przesłuchania świadków podważyło rzetelność postępowania (Sąd Najwyższy uznał, że rzetelność zostałaby podważona w przypadku uchybień większej rangi).
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 437 § 2 zd. drugie k.p.k. zasadniczo ogranicza możliwość orzekania kasatoryjnego przez sąd odwoławczy. • Ścisła wykładnia art. 437 § 2 k.p.k. każe bowiem przyjąć, że niedopuszczalne byłoby przeprowadzenie przez sąd odwoławczy całego przewodu (postępowania dowodowego) w wypadku zaskarżenia wyroku, o którym mowa w art. 454 § 1 k.p.k., w celu stwierdzenia, czy zachodzą podstawy do skazania. • Nasuwa też zastrzeżenia, gdy sąd odwoławczy odwołuje się zarówno do konieczności przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, jak też do zakazu wynikającego z art. 454 § 1 k.p.k. • Ta przesłanka wydania wyroku kasatoryjnego aktualizuje się bowiem wtedy, gdy całość dowodów została nieprawidłowo przeprowadzona lub oceniona (...) względnie nastąpiło tak poważne naruszenie przepisów procesowych odnoszących się do prawidłowego przebiegu przewodu, że konieczne jest jego powtórzenie w całości.
Skład orzekający
Zbigniew Puszkarski
przewodniczący, sprawozdawca
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
członek
Paweł Wiliński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących wyroków kasatoryjnych przez sądy odwoławcze, w szczególności art. 437 § 2 k.p.k. i art. 454 § 1 k.p.k."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem wyroku uniewinniającego i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia istotne niuanse proceduralne w polskim postępowaniu karnym, dotyczące możliwości i ograniczeń sądów odwoławczych w uchylaniu wyroków. Jest to kluczowe dla praktyków prawa karnego.
“Sąd Najwyższy: Kiedy sąd odwoławczy może uchylić wyrok uniewinniający? Kluczowe zasady postępowania karnego.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.