III KS 33/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę obrońcy osoby lustrowanej B. M. na orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 354/24, które uchyliło orzeczenie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 8 listopada 2023 r. (sygn. akt VI K 115/23) i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego. Obrońca zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. i art. 19 ustawy lustracyjnej, poprzez przedwczesne wydanie orzeczenia kasatoryjnego, podczas gdy sąd pierwszej instancji dwukrotnie ocenił, że przesłanki współpracy z organami bezpieczeństwa państwa nie zostały spełnione. Sąd Najwyższy przypomniał, że zakres kontroli w tym trybie jest ograniczony do zbadania, czy stwierdzone uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego, a nie do oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego. Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wykazała, że Sąd Apelacyjny uchylił orzeczenie Sądu Okręgowego z uwagi na niemożność stwierdzenia w postępowaniu odwoławczym, iż lustrowana złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie, co wynikało z naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd Apelacyjny ocenił dowody i doszedł do wniosku o tajnej współpracy B. M. ze służbą bezpieczeństwa państwa, jednakże zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. uniemożliwił mu zmianę orzeczenia Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy uznał, że wywody skarżącej dotyczące oceny dowodów nie mają znaczenia w kontekście kontroli kasacyjnej, a wskazania Sądu Apelacyjnego co do dalszego postępowania nie naruszały art. 442 § 3 k.p.k. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że poprzednie orzeczenie kasatoryjne Sądu Najwyższego zostało wydane prawidłowo, gdyż Sąd Apelacyjny był przekonany o potrzebie skazania. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę i obciążył lustrowaną kosztami postępowania skargowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i stosowanie przepisów dotyczących postępowania lustracyjnego, w szczególności zakresu kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi oraz stosowania zasady reformationis in peius w sprawach lustracyjnych.
Dotyczy specyficznego trybu postępowania (skarga na orzeczenie sądu odwoławczego w sprawie lustracyjnej) i jego ograniczeń proceduralnych.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sąd odwoławczy, stwierdzając naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd pierwszej instancji, może uchylić orzeczenie uniewinniające (lub stwierdzające zgodność oświadczenia lustracyjnego z prawdą) i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, mimo zakazu reformationis in peius (art. 454 § 1 k.p.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli sąd odwoławczy jest przekonany o potrzebie skazania (lub stwierdzenia niezgodności oświadczenia z prawdą), a zakaz reformationis in peius uniemożliwia mu samodzielną zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zakres kontroli skargi na orzeczenie sądu odwoławczego jest ograniczony do zbadania podstaw kasatoryjnych. W przypadku naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, sąd odwoławczy może uchylić orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli jest przekonany o winie oskarżonego (lub niezgodności oświadczenia z prawdą), a zakaz reformationis in peius uniemożliwia mu samodzielną zmianę orzeczenia.
Jaki jest zakres kontroli Sądu Najwyższego sprawowanej w trybie skargi na orzeczenie sądu odwoławczego wydane w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego (art. 539a § 1 k.p.k.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zakres kontroli ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego, a nie do oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że w trybie skargi na orzeczenie sądu odwoławczego nie jest możliwe dokonywanie oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego przez sąd odwoławczy. Przedmiotem kontroli jest jedynie to, czy podstawą do wydania orzeczenia kasatoryjnego było stwierdzenie bezwzględnej przyczyny uchylenia orzeczenia, konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, czy zakaz wynikający z art. 454 k.p.k.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| B. M. | osoba_fizyczna | osoba lustrowana |
| obrońca B. M. | inne | skarżący |
| prokurator | organ_państwowy | strona postępowania |
Przepisy (8)
Główne
k.p.k. art. 539e § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
ustawa lustracyjna art. 19
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów
k.p.k. art. 539a § § 1 i 2
Kodeks postępowania karnego
Pomocnicze
k.p.k. art. 437 § § 2 zd. 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.k. art. 454 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zakaz reformationis in peius, uniemożliwiający zmianę orzeczenia na niekorzyść oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, chyba że sąd odwoławczy jest przekonany o potrzebie skazania.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
ustawa lustracyjna art. 3a
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów
k.p.k. art. 442 § § 3 zd. trzecie
Kodeks postępowania karnego
Wskazania sądu odwoławczego nie mogą dotyczyć sposobu oceny poszczególnych dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zakres kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi jest ograniczony do badania podstaw kasatoryjnych. • Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 454 § 1 k.p.k., który uniemożliwił mu zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji mimo przekonania o niezgodności oświadczenia lustracyjnego z prawdą. • Wskazania Sądu Apelacyjnego co do dalszego postępowania nie naruszały art. 442 § 3 k.p.k.
Odrzucone argumenty
Zarzut obrońcy o przedwczesnym stwierdzeniu podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego. • Argumenty skarżącej dotyczące oceny prawidłowości rozpoznania apelacji przez sąd odwoławczy.
Godne uwagi sformułowania
zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na orzeczenie sądu odwoławczego ... ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego. • nie jest możliwe dokonywanie oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego przez sąd odwoławczy • możliwość uchylenia wyroku (orzeczenia) uniewinniającego ... związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy ... stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. • materializacja współpracy nie jest warunkowana tym, aby przekazywane informacje były wartościowe dla Służby Bezpieczeństwa i zostały następnie wykorzystane w pracy operacyjnej.
Skład orzekający
Waldemar Płóciennik
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących postępowania lustracyjnego, w szczególności zakresu kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi oraz stosowania zasady reformationis in peius w sprawach lustracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu postępowania (skarga na orzeczenie sądu odwoławczego w sprawie lustracyjnej) i jego ograniczeń proceduralnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy procedury lustracyjnej i skomplikowanych kwestii procesowych związanych z zakazem reformationis in peius, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie karnym i lustracyjnym.
“Sąd Najwyższy rozstrzyga: czy można skazać, gdy sąd odwoławczy widzi błędy, ale sam nie może zmienić wyroku?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.