Orzeczenie · 2025-07-30

III KS 33/25

Sąd
Sąd Najwyższy
Data
2025-07-30
SNKarnepostępowanie karneWysokanajwyższy
lustracjaustawa lustracyjnaSąd NajwyższySąd ApelacyjnySąd Okręgowypostępowanie karneskargaorzeczenie kasatoryjnewspółpraca ze służbami

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę obrońcy osoby lustrowanej B. M. na orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt II AKa 354/24, które uchyliło orzeczenie Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 8 listopada 2023 r. (sygn. akt VI K 115/23) i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Sprawa dotyczyła stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego. Obrońca zarzuciła Sądowi Apelacyjnemu naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 437 § 2 k.p.k. w zw. z art. 454 § 1 k.p.k. i art. 19 ustawy lustracyjnej, poprzez przedwczesne wydanie orzeczenia kasatoryjnego, podczas gdy sąd pierwszej instancji dwukrotnie ocenił, że przesłanki współpracy z organami bezpieczeństwa państwa nie zostały spełnione. Sąd Najwyższy przypomniał, że zakres kontroli w tym trybie jest ograniczony do zbadania, czy stwierdzone uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego, a nie do oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego. Analiza uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia wykazała, że Sąd Apelacyjny uchylił orzeczenie Sądu Okręgowego z uwagi na niemożność stwierdzenia w postępowaniu odwoławczym, iż lustrowana złożyła niezgodne z prawdą oświadczenie, co wynikało z naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd Apelacyjny ocenił dowody i doszedł do wniosku o tajnej współpracy B. M. ze służbą bezpieczeństwa państwa, jednakże zakaz wynikający z art. 454 § 1 k.p.k. uniemożliwił mu zmianę orzeczenia Sądu Okręgowego. Sąd Najwyższy uznał, że wywody skarżącej dotyczące oceny dowodów nie mają znaczenia w kontekście kontroli kasacyjnej, a wskazania Sądu Apelacyjnego co do dalszego postępowania nie naruszały art. 442 § 3 k.p.k. Ponadto, Sąd Najwyższy stwierdził, że poprzednie orzeczenie kasatoryjne Sądu Najwyższego zostało wydane prawidłowo, gdyż Sąd Apelacyjny był przekonany o potrzebie skazania. W konsekwencji, Sąd Najwyższy oddalił skargę i obciążył lustrowaną kosztami postępowania skargowego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących postępowania lustracyjnego, w szczególności zakresu kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi oraz stosowania zasady reformationis in peius w sprawach lustracyjnych.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznego trybu postępowania (skarga na orzeczenie sądu odwoławczego w sprawie lustracyjnej) i jego ograniczeń proceduralnych.

Zagadnienia prawne (2)

Czy sąd odwoławczy, stwierdzając naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów przez sąd pierwszej instancji, może uchylić orzeczenie uniewinniające (lub stwierdzające zgodność oświadczenia lustracyjnego z prawdą) i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, mimo zakazu reformationis in peius (art. 454 § 1 k.p.k.)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jeśli sąd odwoławczy jest przekonany o potrzebie skazania (lub stwierdzenia niezgodności oświadczenia z prawdą), a zakaz reformationis in peius uniemożliwia mu samodzielną zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wyjaśnił, że zakres kontroli skargi na orzeczenie sądu odwoławczego jest ograniczony do zbadania podstaw kasatoryjnych. W przypadku naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów, sąd odwoławczy może uchylić orzeczenie sądu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli jest przekonany o winie oskarżonego (lub niezgodności oświadczenia z prawdą), a zakaz reformationis in peius uniemożliwia mu samodzielną zmianę orzeczenia.

Jaki jest zakres kontroli Sądu Najwyższego sprawowanej w trybie skargi na orzeczenie sądu odwoławczego wydane w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego (art. 539a § 1 k.p.k.)?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Zakres kontroli ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego, a nie do oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podkreślił, że w trybie skargi na orzeczenie sądu odwoławczego nie jest możliwe dokonywanie oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego przez sąd odwoławczy. Przedmiotem kontroli jest jedynie to, czy podstawą do wydania orzeczenia kasatoryjnego było stwierdzenie bezwzględnej przyczyny uchylenia orzeczenia, konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości, czy zakaz wynikający z art. 454 k.p.k.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie skargi
Strona wygrywająca
Sąd Najwyższy (w imieniu organów państwa)

Strony

NazwaTypRola
B. M.osoba_fizycznaosoba lustrowana
obrońca B. M.inneskarżący
prokuratororgan_państwowystrona postępowania

Przepisy (8)

Główne

k.p.k. art. 539e § 1 i 2

Kodeks postępowania karnego

ustawa lustracyjna art. 19

Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów

k.p.k. art. 539a § § 1 i 2

Kodeks postępowania karnego

Pomocnicze

k.p.k. art. 437 § § 2 zd. 2

Kodeks postępowania karnego

Dotyczy podstaw uchylenia orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

k.p.k. art. 454 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Zakaz reformationis in peius, uniemożliwiający zmianę orzeczenia na niekorzyść oskarżonego w postępowaniu odwoławczym, chyba że sąd odwoławczy jest przekonany o potrzebie skazania.

k.p.k. art. 7

Kodeks postępowania karnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

ustawa lustracyjna art. 3a

Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990 oraz treści tych dokumentów

k.p.k. art. 442 § § 3 zd. trzecie

Kodeks postępowania karnego

Wskazania sądu odwoławczego nie mogą dotyczyć sposobu oceny poszczególnych dowodów.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakres kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi jest ograniczony do badania podstaw kasatoryjnych. • Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował art. 454 § 1 k.p.k., który uniemożliwił mu zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji mimo przekonania o niezgodności oświadczenia lustracyjnego z prawdą. • Wskazania Sądu Apelacyjnego co do dalszego postępowania nie naruszały art. 442 § 3 k.p.k.

Odrzucone argumenty

Zarzut obrońcy o przedwczesnym stwierdzeniu podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego. • Argumenty skarżącej dotyczące oceny prawidłowości rozpoznania apelacji przez sąd odwoławczy.

Godne uwagi sformułowania

zakres kontroli dokonywanej przez Sąd Najwyższy po wniesieniu skargi na orzeczenie sądu odwoławczego ... ogranicza się do zbadania, czy stwierdzone przez sąd odwoławczy uchybienie daje podstawę do wydania orzeczenia kasatoryjnego. • nie jest możliwe dokonywanie oceny trafności rozpoznania zarzutu apelacyjnego przez sąd odwoławczy • możliwość uchylenia wyroku (orzeczenia) uniewinniającego ... związana z regułą ne peius określoną w art. 454 § 1 k.p.k. zachodzi dopiero wtedy, gdy sąd odwoławczy ... stwierdza, że zachodzą podstawy do wydania wyroku skazującego, czemu stoi na przeszkodzie zakaz określony w art. 454 § 1 k.p.k. • materializacja współpracy nie jest warunkowana tym, aby przekazywane informacje były wartościowe dla Służby Bezpieczeństwa i zostały następnie wykorzystane w pracy operacyjnej.

Skład orzekający

Waldemar Płóciennik

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów dotyczących postępowania lustracyjnego, w szczególności zakresu kontroli Sądu Najwyższego w trybie skargi oraz stosowania zasady reformationis in peius w sprawach lustracyjnych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu postępowania (skarga na orzeczenie sądu odwoławczego w sprawie lustracyjnej) i jego ograniczeń proceduralnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy procedury lustracyjnej i skomplikowanych kwestii procesowych związanych z zakazem reformationis in peius, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie karnym i lustracyjnym.

Sąd Najwyższy rozstrzyga: czy można skazać, gdy sąd odwoławczy widzi błędy, ale sam nie może zmienić wyroku?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst