III KS 18/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał wniosek prokuratora o wyłączenie sędziów Zbigniewa Kapińskiego, Antoniego Bojańczyka i Adama Rocha od rozpoznania skargi kasacyjnej w sprawie dotyczącej oskarżonego S. S. Prokurator argumentował, że sposób powołania sędziów, związany z przepisami dotyczącymi Krajowej Rady Sądownictwa, narusza wymogi niezawisłości i bezstronności sądu ustanowionego ustawą, powołując się na przepisy unijne i polską Konstytucję. Sąd Najwyższy uznał jednak wniosek za niedopuszczalny z mocy ustawy i pozostawił go bez rozpoznania. W uzasadnieniu podkreślono, że wniosek nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych do rozpoznania w trybie art. 41 § 1 k.p.k. Sąd odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, wskazując, że kwestie ustrojowe związane z powołaniem sędziego nie mogą być wyłączną podstawą do kwestionowania jego bezstronności, a prokurator nie przedstawił żadnych konkretnych okoliczności wskazujących na brak bezstronności w rozpoznawanej sprawie. Podkreślono również, że wniosek prokuratora dotyczył kwestii uregulowanych w art. 29 ustawy o Sądzie Najwyższym, a nie w przepisach o wyłączeniu sędziego z Kodeksu postępowania karnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUgruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii niedopuszczalności wniosków o wyłączenie sędziego opartych wyłącznie na argumentach ustrojowych dotyczących jego powołania, a także interpretacji przepisów dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa i procedury wyłączenia sędziego.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, w której wniosek o wyłączenie sędziego jest oparty na argumentach ustrojowych, a nie na konkretnych dowodach braku bezstronności.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wniosek o wyłączenie sędziego oparty wyłącznie na kwestiach ustrojowych dotyczących jego powołania, bez wskazania konkretnych okoliczności wpływających na jego bezstronność w danej sprawie, podlega rozpoznaniu w trybie art. 41 § 1 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, taki wniosek jest niedopuszczalny z mocy ustawy i podlega pozostawieniu bez rozpoznania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że kwestie ustrojowe związane z powołaniem sędziego, w tym ewentualne wady procedury nominacyjnej, nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do wyłączenia sędziego w trybie art. 41 § 1 k.p.k., jeśli nie towarzyszą im zindywidualizowane okoliczności wskazujące na brak bezstronności w konkretnej sprawie. Wniosek prokuratora opierał się wyłącznie na argumentach ustrojowych, nie przedstawiając żadnych konkretnych faktów.
Czy sędzia, którego dotyczy wniosek o wyłączenie, może brać udział w wydaniu postanowienia o pozostawieniu tego wniosku bez rozpoznania?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, jeśli wniosek jest oczywiście niedopuszczalny i nie podlega merytorycznemu rozpoznaniu.
Uzasadnienie
Obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie podlega rozpoznaniu. Gdy istnieją oczywiste przesłanki do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, sędzia, którego dotyczy wniosek, może brać udział w wydaniu takiego postanowienia.
Jaki jest charakter prawny Krajowej Rady Sądownictwa i czy jej status ustrojowy może wpływać na bezstronność sędziów powołanych przy jej udziale?
Odpowiedź sądu
KRS jest organem kolegialnym o szczególnym charakterze, działającym w sferze szeroko rozumianej administracji publicznej, a jej status ustrojowy nie obliguje do stosowania wobec niej takich samych gwarancji jak wobec konstytucyjnych organów władzy sądowniczej sensu stricto. Sam fakt uczestnictwa władz wykonawczych lub ustawodawczych w procesie mianowania sędziego nie prowadzi do powstania zależności sędziego od tych władz ani do wzbudzenia wątpliwości co do jego bezstronności, jeśli po mianowaniu nie podlega presji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, wyjaśnił, że KRS nie jest organem władzy sądowniczej sensu stricto, a jej pozycja ustrojowa nie wpływa na bezstronność sędziów w sposób automatyczny. Podkreślono, że wymóg 'sądu ustanowionego ustawą' dotyczy przestrzegania regulacji prawnych dotyczących funkcjonowania sądu i składu orzekającego, a nie kwestionowania samego aktu powołania sędziego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. S. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Prokurator Prokuratury Okręgowej | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (13)
Główne
k.p.k. art. 42 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Wniosek oparty wyłącznie na kwestiach ustrojowych dotyczących powołania sędziego, bez wskazania konkretnych okoliczności wpływających na bezstronność, jest niedopuszczalny.
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Procedura rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. Sąd Najwyższy stwierdził, że nie można jej stosować do kwestii uregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym.
u.SN art. 29 § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego SN nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
u.SN art. 29 § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Wniosek prokuratora dotyczył wyłącznie kwestii przewidzianych w tym przepisie, co czyniło procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. niedopuszczalnym.
Pomocnicze
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek powstrzymania się sędziego od udziału w sprawie ma zastosowanie tylko wtedy, gdy wniosek o jego wyłączenie podlega rozpoznaniu.
k.p.k. art. 45 § 1
Kodeks postępowania karnego
W zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. - przywołany przez prokuratora jako podstawa wniosku, ale uznany przez SN za nieadekwatny do sytuacji.
Prawo o prokuraturze art. 2 § 1
Ustawa Prawo o prokuraturze
Przywołany przez prokuratora jako podstawa wniosku.
Prawo o prokuraturze art. 3 § 1
Ustawa Prawo o prokuraturze
Przywołany przez prokuratora jako podstawa wniosku.
u.SN art. 29 § 18
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Sformułowanie wniosku prokuratora ('o wyłączenie od rozpoznania skargi') odpowiadało treści tego przepisu, a nie przepisom k.p.k. o wyłączeniu sędziego.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany w kontekście niezgodności art. 41 § 1 k.p.k. z tym przepisem (wyrok TK P 22/19).
Konstytucja RP art. 144 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany w kontekście niezgodności art. 41 § 1 k.p.k. z tym przepisem (wyrok TK P 22/19).
Konstytucja RP art. 45 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przywołany przez prokuratora jako podstawa wniosku oraz w kontekście wyroku TK U 2/20.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podkreślono, że próba przekazania sprawy innemu składowi z pominięciem przepisów naruszałaby ten artykuł.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wniosek prokuratora jest niedopuszczalny z mocy ustawy, ponieważ opiera się wyłącznie na kwestiach ustrojowych dotyczących powołania sędziów, a nie na konkretnych okolicznościach wskazujących na brak bezstronności w danej sprawie. • Procedura wyłączenia sędziego z k.p.k. nie ma zastosowania do kwestii uregulowanych w ustawie o Sądzie Najwyższym. • Wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem. • Prokurator nie przedstawił żadnych zindywidualizowanych okoliczności, które miałyby wpływać na bezstronność wyznaczonych członków składu orzekającego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja prokuratora oparta na wadach powołania sędziów i ich interpretacji przepisów jako podstawa do wyłączenia w trybie art. 41 § 1 k.p.k.
Godne uwagi sformułowania
wniosek jest niedopuszczalny z mocy ustawy • nie można zostać rozpoznane w trybie art. 41 § 1 k.p.k. • wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem • nie mogą mieć charakteru abstrakcyjnego i odnosić się do całych grup powołanych sędziów • okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności • zasada niekonkurencyjności środków ochrony prawnej • procedowanie w trybie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on wyłącznie kwestii przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym jest niedopuszczalne • próby wyrugowania części sędziów z czynności immanentnie związanych z istotą pełnienia służby sędziowskiej poprzez prawotwórczą wykładnię art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. • nie można przy tym bez jawnego i rażącego pogwałcenia normy art. 190 ust. 1 Konstytucji, podzielić tezy, że ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest tzw. wyrokiem nieistniejącym • KRS jest organem sui generis, działający w sferze szeroko rozumianej administracji publicznej • jednostka nie posiada prawa wyboru sądu, który orzekałby w jej sprawie, gdyż właściwość sądu określa ustawa • żadnych zaś tego rodzaju okoliczności prokurator nie przedstawił
Skład orzekający
Adam Roch
sprawozdawca
Zbigniew Kapiński
przewodniczący
Antoni Bojańczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowanie stanowiska Sądu Najwyższego w kwestii niedopuszczalności wniosków o wyłączenie sędziego opartych wyłącznie na argumentach ustrojowych dotyczących jego powołania, a także interpretacji przepisów dotyczących Krajowej Rady Sądownictwa i procedury wyłączenia sędziego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, w której wniosek o wyłączenie sędziego jest oparty na argumentach ustrojowych, a nie na konkretnych dowodach braku bezstronności.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii niezależności sądownictwa i bezstronności sędziów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i społecznym. Pokazuje mechanizmy obronne systemu prawnego przed próbami podważania jego legitymacji.
“Sąd Najwyższy: Wniosek o wyłączenie sędziów z powodu 'wad powołania' jest niedopuszczalny”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.