III KRS 6/04

Sąd Najwyższy2004-09-16
SNinneprawo urzędniczeWysokanajwyższy
sędziastan spoczynkuKrajowa Rada SądownictwaMinister Sprawiedliwościbezpieczeństwo publicznehistoria PRLorzecznictwosąd najwyższy

Sąd Najwyższy oddalił odwołanie Ministra Sprawiedliwości od uchwały KRS, która odmówiła stwierdzenia utraty uprawnień do stanu spoczynku przez sędziego X., uznając, że jego praca w sekcji niemieckiej Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego nie była skierowana przeciwko suwerenności Polski.

Minister Sprawiedliwości odwołał się od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), która odmówiła stwierdzenia utraty uprawnień do stanu spoczynku przez sędziego X. Minister argumentował, że sam fakt pracy w strukturach bezpieczeństwa publicznego w latach 1944-1956 powinien skutkować pozbawieniem uprawnień. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, podzielając stanowisko KRS i Naczelnego Sądu Administracyjnego, że kluczowe jest wykazanie, czy sędzia wykonywał zadania represyjne, a nie sam fakt zatrudnienia w organach bezpieczeństwa. W tym przypadku uznano, że praca X. w sekcji niemieckiej nie była skierowana przeciwko suwerenności Polski.

Sprawa dotyczyła odwołania Ministra Sprawiedliwości od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), która odmówiła stwierdzenia utraty uprawnień do stanu spoczynku przez sędziego X. Minister Sprawiedliwości wnioskował o stwierdzenie, że X., pobierający uposażenie w stanie spoczynku, utracił uprawnienia z uwagi na zatrudnienie w Wojewódzkim Komitecie ds. Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1955-1956. Argumentowano, że sam fakt pracy w strukturach bezpieczeństwa publicznego w tym okresie powinien skutkować pozbawieniem uprawnień, bez potrzeby badania charakteru wykonywanych zadań. Krajowa Rada Sądownictwa początkowo wszczęła postępowanie, ale po uchyleniu wcześniejszych uchwał przez Naczelny Sąd Administracyjny, ostatecznie odmówiła stwierdzenia utraty uprawnień. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że sam fakt służby w organach bezpieczeństwa nie powoduje automatycznej utraty uprawnień i wymaga wykazania, że wykonywane zadania miały charakter represyjny. KRS, rozpoznając sprawę ponownie, uznała, że praca X. w sekcji niemieckiej Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego nie była skierowana przeciwko suwerenności i niepodległości Polski, a wyjaśnienia sędziego nie zostały podważone. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie Ministra Sprawiedliwości, stwierdzając, że kompetencja Ministra do złożenia odwołania jest trafna. Podzielił jednak stanowisko, że sam fakt zatrudnienia w strukturach bezpieczeństwa nie przesądza o utracie prawa do stanu spoczynku. Kluczowe jest udowodnienie przez zainteresowanego, że wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności Polski. Sąd uznał, że X. wykazał tę okoliczność, a jego praca w sekcji niemieckiej, dotyczącej antypolskiej działalności organizacji niemieckich wśród autochtonów, nie była skierowana przeciwko suwerenności Polski. Dane z akt osobowych X. potwierdziły jego wyjaśnienia i zeznania świadków, prowadząc do wniosku o zasadności odmowy stwierdzenia utraty uprawnień.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, sam fakt zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego nie skutkuje automatycznie utratą prawa do stanu spoczynku. Konieczne jest wykazanie, że wykonywane zadania miały charakter represyjny wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że ustawa z 1997 r. wymaga udowodnienia przez byłego funkcjonariusza, że wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności Polski. Praca w sekcji niemieckiej Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego, dotycząca antypolskiej działalności organizacji niemieckich wśród autochtonów, nie była uznana za działanie przeciwko suwerenności Polski, a wyjaśnienia sędziego X. nie zostały podważone.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddala odwołanie

Strona wygrywająca

X.

Strony

NazwaTypRola
Minister Sprawiedliwościorgan_państwowywnioskodawca
X.osoba_fizycznasędzia w stanie spoczynku
Krajowa Rada Sądownictwainstytucjaorgan orzekający

Przepisy (5)

Główne

Dz.U. 1998 Nr 98, poz. 607 art. 7 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw

Przepis dotyczy utraty prawa do stanu spoczynku przez sędziów i prokuratorów w związku z zatrudnieniem w strukturach bezpieczeństwa publicznego, które stosowały represje wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

Dz.U. 1998 Nr 98, poz. 607 art. 7 § ust. 3 pkt 2

Ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw

Wyjątek od stosowania przepisów ust. 1 pkt 1-4, pozwalający na zachowanie prawa do stanu spoczynku, jeśli osoba udowodni, że wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Pomocnicze

Dz.U. 1994 Nr 7, poz. 25 ze zm. art. 711-1

Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych

Dz.U. Nr 124, poz. 728 z 1997 r.

Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw

Dz.U. Nr 100, poz. 1082 art. 13 § ust. 5

Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa

Podstawa prawna do oddalenia odwołania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Praca w sekcji niemieckiej Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego nie była skierowana przeciwko suwerenności i niepodległości Polski. Sam fakt zatrudnienia w organach bezpieczeństwa nie przesądza o utracie prawa do stanu spoczynku. Minister Sprawiedliwości nie jest uprawniony do złożenia odwołania od uchwały KRS.

Odrzucone argumenty

Sam fakt pracy w strukturach bezpieczeństwa publicznego w latach 1944-1956 powinien skutkować pozbawieniem sędziego lub prokuratora prawa do stanu spoczynku i wynikających stąd uprawnień, bez potrzeby badania charakteru wykonywanych zadań. Instrukcja Nr [...] z dnia 8 października 1955 r. dotycząca zadań Wydziału III WUBP powinna być interpretowana rozszerzająco.

Godne uwagi sformułowania

"postawienie znaku równości między zadaniami wyznaczonymi przez Instrukcję, a rzeczywiście przez zainteresowanego wykonywanymi nie jest prawidłowe, gdyż "powinność rzeczywistością nie jest"." "sam fakt pełnienia służby w organach bezpieczeństwa publicznego nie powoduje automatycznego zastosowania art. 7 ust. 1 pkt 2 cytowanej powyżej ustawy, gdyż wymaga to wykazania, że wykonywane podczas tej służby zadania nie miały charakteru represyjnego" "powinność rzeczywistością nie jest"

Skład orzekający

Barbara Wagner

przewodniczący

Herbert Szurgacz

sprawozdawca

Andrzej Wróbel

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących utraty prawa do stanu spoczynku przez sędziów i prokuratorów w związku z pracą w organach bezpieczeństwa PRL, z naciskiem na konieczność indywidualnej oceny charakteru wykonywanych zadań."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu historycznego i konkretnych przepisów, ale zasada indywidualnej oceny może być stosowana analogicznie w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy trudnego okresu historii Polski i oceny przeszłości osób pełniących funkcje publiczne, co zawsze budzi zainteresowanie i dyskusje.

Czy praca w SB w PRL oznaczała automatyczną utratę praw sędziowskich? Sąd Najwyższy rozstrzyga.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt III KRS 6/04 
 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
 
Dnia 16 września 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Barbara Wagner (przewodniczący) 
SSN Herbert Szurgacz (sprawozdawca) 
SSN Andrzej Wróbel 
 
Protokolant Dorota Białek 
 
w sprawie z odwołania Ministra Sprawiedliwości 
od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, Nr […] z dnia 18 marca 2004 r.  
w przedmiocie odmowy stwierdzenia w stosunku do sędziego w stanie spoczynku 
Sądu Okręgowego w […] okoliczności powodujących utratę uprawnień do stanu 
spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw 
Publicznych w dniu 16 września 2004 r., 
 
oddala odwołanie. 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
X., sędzia w stanie spoczynku, podjął pracę w Wojewódzkim Komitecie ds. 
Bezpieczeństwa Publicznego […] od dnia 1 września 1955 r. W okresie od dnia 1 
stycznia 1957 r. do dnia 31 sierpnia 1959 r. pracował na stanowisku starszego 
oficera dochodzeniowego w Komendzie Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w […]. 
Po przyjęciu na aplikację sądową w dniu 5 października 1959 r. w okręgu Sądu 
Wojewódzkiego i objęciu stanowiska sędziego Sądu Powiatowego w […], a 
następnie w […] - od stycznia 1970 r. X. przeniesiony został na stanowisko 
Sędziego Sądu Wojewódzkiego, zaś uchwałą Rady Państwa z dnia 3 lutego 1983 r. 
został powołany na stanowisko Sędziego Sądu Najwyższego, które piastował do 
dnia 30 czerwca 1990 r. W okresie od dnia 20 grudnia 1990 r. do dnia 31 grudnia 
1998 r. sędzia X. pracował na stanowisku sędziego w Sądzie Wojewódzkim w […].  
Minister Sprawiedliwości wnioskiem z dnia 8 września 1999 r. zwrócił się o 
wydanie decyzji, że do sędziego w stanie spoczynku X., pobierającego uposażenie 
w stanie spoczynku, nie mają zastosowania przepisy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 
sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz 
niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 124, poz. 728 z 1997 r.) w związku z art. 711- 1 
ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 
1994 Nr 7, poz. 25 ze zm.)  
Zdaniem Ministra - fakt zatrudnienia sędziego X.  w Wojewódzkim Komitecie 
ds. Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od dnia 1 września 1955 r. do dnia 31 
grudnia 1956 r. na stanowisku starszego oficera operacyjnego uzasadnia 
wszczęcie postępowania w trybie art. 7 ust. 4 w związku z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy 
z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych 
oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 1998 r. Nr 98, poz. 607).  
Uchwałą z dnia 16 listopada 1999 r. Krajowa Rada Sądownictwa w oparciu o 
powyżej przytoczone przepisy wszczęła postępowanie wobec X. o stwierdzenie 
okoliczności powodujących utratę uprawnień wynikających z prawa do stanu 
spoczynku.  
W swych wyjaśnieniach X.  stwierdził, że w czasie jego pracy w 
Wojewódzkim Komitecie ds. Bezpieczeństwa Publicznego nie wykonywał 

 
3 
jakichkolwiek zadań związanych ze zwalczaniem organizacji lub osób działających 
na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej [...]. Wyjaśnił, że 
w Wydziale III, tzw. sekcji niemieckiej, w zainteresowaniu której pozostawały 
przejawy antypolskiej działalności organizacji niemieckich wśród tzw. autochtonów 
pracował bardzo krótko, a praca jego polegała głównie na przyuczaniu do zawodu, 
nie podejmował żadnych decyzji, nie pracował samodzielnie, wykonywał wyłącznie 
czynności zlecane przez kierownika sekcji. Nadto wnosił o przeprowadzenie 
dowodów osobowych na te okoliczności. X. wyjaśnił również, że do pracy w 
Wojewódzkim Komitecie ds. Bezpieczeństwa Publicznego trafił z własnej inicjatywy 
w czasie, gdy rozwiązano Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego i angażowano 
do Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego absolwentów wyższych 
uczelni w ośrodkach akademickich.  
Uchwałami z dnia 12 grudnia 2000 r. i z dnia 15 marca 2001 r. Krajowa Rada 
Sądownictwa uwzględniła wniosek Ministra Sprawiedliwości - opisany na wstępie - 
uznając go za zasadny. Rada oparła się na danych osobowych akt 
zainteresowanego z zasobów archiwalnych Komendy Wojewódzkiej Policji […], a 
przede wszystkim na Instrukcji Nr […] z dnia 8 października 1955 r. dotyczącej 
zadań wykonywanych w latach 1955-1956 przez Wydział III Wojewódzkiego 
Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, w którym to pionie pełnił służbę 
zainteresowany.  
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając w dniu 11 stycznia 2002 r. 
sprawę ze skargi X.  na uchwałę Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 15 marca 
2001 r. uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Rady z dnia 12 
grudnia 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z poglądem 
reprezentowanym przez Radę i Ministra Sprawiedliwości w jego piśmie z dnia 19 
grudnia 2002 r., iż "sam fakt pracy w strukturach bezpieczeństwa publicznego w 
latach 1944-1956 winien skutkować pozbawieniem sędziego lub prokuratora prawa 
do stanu spoczynku i wynikających stąd uprawnień, w związku z czym nie jest 
potrzebne badanie, czy sędzia lub prokurator pełniąc służbę w organach 
bezpieczeństwa publicznego wykonywał osobiście czynności represyjne wobec 
osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego". 
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sam fakt pełnienia służby w 

 
4 
organach 
bezpieczeństwa 
publicznego 
nie 
powoduje 
automatycznego 
zastosowania art. 7 ust. 1 pkt 2 cytowanej powyżej ustawy, gdyż wymaga to 
wykazania, że wykonywane podczas tej służby zadania nie miały charakteru 
represyjnego, tak więc o zastosowaniu art. 7 ust. 3 pkt 2 decydować, zdaniem 
Sądu, musi rodzaj i charakter wykonywanych podczas służby zadań. Naczelny Sąd 
Administracyjny 
postulował 
przeprowadzenie 
dowodów 
z 
zeznań 
osób, 
wskazanych przez zainteresowanego jako świadkowie.  
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Rada nie odniosła się do 
argumentacji zainteresowanego, że zajmował się on tylko antypolską działalnością 
organizacji niemieckich, czego nie można uznać - zdaniem tego Sądu- za 
zwalczanie organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i 
niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, 
że "postawienie znaku równości między zadaniami wyznaczonymi przez Instrukcję, 
a rzeczywiście przez zainteresowanego wykonywanymi nie jest prawidłowe, gdyż 
powinność rzeczywistością nie jest".  
Krajowa Rada Sądownictwa ponownie rozpoznając sprawę uchwałą z dnia 
18 marca 2004 r. odmówiła stwierdzenia okoliczności powodujących utratę prawa 
do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku wobec zainteresowanego X., 
nie uwzględniając w tym zakresie wniosku Ministra Sprawiedliwości. W opinii 
Krajowej Rady Sądownictwa wniosek Ministra Sprawiedliwości, że do sędziego w 
stanie spoczynku X., nie mają zastosowania przepisy art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 28 
sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U.  
. Nr 124, poz. 782) w związku z art. 711 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo 
o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25 z późno zm.) - nie 
jest zasadny. Bezspornym faktem jest, że X.  podjął pracę w Wojewódzkim 
Komitecie ds. Bezpieczeństwa Publicznego w dniu 1 września 1955 r., gdzie był 
zatrudniony w charakterze oficera operacyjnego do dnia 31 grudnia 1956 r. W 
okresie tym pełnił służbę w Wydziale III w sekcji niemieckiej, w zainteresowaniu 
którego pozostawały przejawy antypolskiej działalności organizacji niemieckich. 
Twierdzenie jego, że zajmował się tylko tymi sprawami, że działania jego nie były 

 
5 
skierowane przeciwko osobom i organizacjom działającym na rzecz suwerenności i 
niepodległości Państwa Polskiego - nie zostało podważone.  
Mając powyższe na uwadze, w świetle zebranych dowodów KRS stwierdziła, 
iż służba X. w organach bezpieczeństwa w sekcji tzw. niemieckiej w okresie 
objętym wnioskiem Ministra Sprawiedliwości nie była skierowana w osoby lub 
organizacje działające na rzecz suwerenności i bezpieczeństwa Państwa 
Polskiego. Przepis art. 7 ust. 3 pkt 2 cytowanej na wstępie ustawy stanowi, że 
ciężar dowodu spoczywa na byłym funkcjonariuszu m.in. urzędu bezpieczeństwa, iż 
podczas zatrudnienia w tym resorcie wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze 
zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i 
niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjaśnienia zainteresowanego w tym 
zakresie nie zostały podważone. Bezspornym jest, że istniała w latach 
powojennych w strukturze organów bezpieczeństwa tzw. sekcja niemiecka, która 
swoim zainteresowaniem obejmowała byłych obywateli Rzeszy Niemieckiej wrogo 
nastawionych do władz polskich.  
W związku z powyższym X.  w sposób wystarczający udowodnił, że pracując 
w tzw. sekcji niemieckiej wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze 
zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i 
niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowiska zawartego w pisemnym 
wystąpieniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2002 r. stwierdzającego, iż 
sam fakt pracy w strukturach bezpieczeństwa publicznego w latach 1944-1956 
winien skutkować pozbawieniem sędziego lub prokuratora prawa do stanu 
spoczynku, nie da się obronić, gdyż ustawodawca inaczej by sformułował przepis 
art. 7 ust. 3 pkt 2 cytowanej na wstępie ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. Żaden z 
przeprowadzonych dowodów przez Krajową Radę Sądownictwa nie wskazywał, że 
X.  działał przeciwko interesom Państwa Polskiego i stosował represje za 
działalność niepodległościową polityczną lub obronę praw człowieka.  
W związku z powyższym, cytowanej powyżej Instrukcji Nr […]  z dnia 8 
października 1955 r. nie można interpretować rozszerzająco, gdyż jak to stwierdził 
Naczelny Sąd Administracyjny w swym wyroku z dnia 17 stycznia 2002 r. 
"powinność rzeczywistością nie jest", a ewentualna akceptacja stanowiska Ministra 
Sprawiedliwości „oznaczałaby, że przewidziany w art. 7 ust. 3 pkt 2 wyjątek w 

 
6 
odniesieniu do służby w Urzędzie Bezpieczeństwa byłby całkowicie zbędny", gdyż 
rozumując inaczej "ustawodawca przewidziałby możliwość niemożliwą do 
zrealizowania".  
Odnośnie tzw. charakterystyki wystawionej przez zastępcę Naczelnika 
Wydziału III Wojewódzkiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Publicznego […] z dnia 5 
stycznia 1956 r. stwierdzić należy, iż żaden dowód nie podważa tezy, że co 
werbowany przez zainteresowanego X.  agent byłby skierowany do innej służby niż 
do rozpracowywania wrogich środowisk niemieckich.  
Pismem z dnia 27 maja 2004 r. Minister Sprawiedliwości odwołał się od 
decyzji Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 18 marca 2004 r. i wniósł o jej uchylenie 
i przekazanie sprawy Krajowej Radzie Sądownictwa do ponownego rozpoznania. W 
ocenie Ministra Sprawiedliwości stanowiska KRS nie można uznać za słuszne, a 
zaskarżona uchwała jest sprzeczna z prawem, bowiem naruszone zostały przepisy 
art. 7 ust. 1 pkt 2 oraz art. 7 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie 
ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, przez 
ich 
błędną 
wykładnię 
i 
niewłaściwe 
zastosowanie. 
Zdaniem 
Ministra 
Sprawiedliwości analiza struktury organizacyjnej i zakresu oraz charakteru zadań 
należących do Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego pozwala na stwierdzenie, 
iż funkcjonowanie tego organu w zasadzie polegało na kontynuowaniu zadań 
Ministerstwa 
Bezpieczeństwa 
Publicznego 
i 
podległych 
mu 
jednostek 
organizacyjnych, czyli wykonywaniu zadań związanych z ochroną ówczesnego 
ustroju totalitarnego i zajmowaniu się sprawami tzw. przestępstw politycznych. W 
ocenie Ministra Sprawiedliwości X.  nie wykazał w dostateczny sposób, iż podczas 
służby w strukturach organów bezpieczeństwa publicznego wykonywał wyłącznie 
zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz 
suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.  
W odpowiedzi na odwołanie X.  zakwestionował kompetencję Ministra 
Sprawiedliwości do składania do Sądu Najwyższego odwołania od uchwały KRS. 
Zdaniem skarżącego Minister Sprawiedliwości nie jest osobą uprawnioną w 
rozumieniu art. 13 ust.2 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa. Ponadto 
odwołanie to nie spełnia wymagań formalnych kasacji, ponieważ Minister nie 
wskazał w nim w jaki sposób zostały naruszone wskazane w odwołaniu przepisy 

 
7 
prawa, mianowicie art. 7 ust. 1 pkt 3 (w rzeczywistości Minister Sprawiedliwości 
powołał się na przepis art. 7 ust. 3 pkt 2). Przedstawienie w odwołaniu ewolucji 
aparatu bezpieczeństwa nie stanowi wskazania sposobu naruszenia prawa, w 
gruncie rzeczy odwołanie jest polemiką z ustaleniami faktycznymi dokonanymi 
przez KRS, którym skarżący przeciwstawia własne przekonania, przypuszczenia 
względnie odczucia.  X. powołał się nadto na okoliczność, iż – jego zdaniem - 
ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. nie odnosi się do Komitetu Bezpieczeństwa 
Publicznego, a jedynie do zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa, Służbie 
Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Na wstępie należy stwierdzić, że zawarty w odpowiedzi na odwołanie zarzut 
braku kompetencji Ministra Sprawiedliwości do wystąpienia z odwołaniem od  
uchwały 
Krajowej 
Rady 
Sądownictwa, 
stwierdzającej 
brak 
okoliczności 
powodujących utratę prawa do stanu spoczynku, jest nietrafny. Skoro Minister 
Sprawiedliwości może wystąpić z wnioskiem o wydanie uchwały stwierdzającej 
okoliczności wymienione w art. 7 ust. 1 pkt 1-5 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r., 
uzasadniające utratę prawa do stanu spoczynku, to odwołanie od uchwały w tym 
przedmiocie przysługuje wszystkim zainteresowanym, a więc także podmiotom 
uprawnionym do złożenia wniosku. Należy zgodzić się ze stwierdzeniem zawartym 
w odpowiedzi na odwołanie, że powołana ustawa, określając w art. 7 ust. 1 pkt 2 
instytucje związane ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz 
suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego nie wymieniła Komitetu 
Bezpieczeństwa Publicznego, w którym był zatrudniony zainteresowany X. Nie 
oznacza 
to 
jednak, 
że 
wymieniony 
przepis 
nie 
ma 
zastosowania 
do 
zainteresowanego. Z przedstawionej w odwołaniu Ministra Sprawiedliwości ewolucji 
organów bezpieczeństwa w Polsce wynika, że utworzony w 1954 r. Komitet do 
spraw Bezpieczeństwa Publicznego przejął zakres działania Ministerstwa 
Bezpieczeństwa Publicznego i urzędów bezpieczeństwa. Art. 7 ustawy z 1997 r. 
posługuje się ogólnym określeniem o zatrudnieniu, pełnieniu służby lub funkcji w 
"strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji 
Wojskowej".  

 
8 
Wymieniona ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. ma charakter regulacji 
szczególnej, mającej na celu ograniczenie dostępu do przyznanego sędziom i 
prokuratorom przywileju w postaci prawa do stanu spoczynku. Ustawodawca 
związał utratę tego przywileju m.in. z zatrudnieniem, pełnieniem służby lub funkcji w 
strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji 
Wojskowej, a także w nadzorujących je komórkach zwierzchnich, związanych ze 
stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i 
niepodległości Państwa Polskiego w latach 1944 - 1956 (art. 7 ust. 1 pkt 2. 
Równocześnie w ustępie 3 wymienionego art. 7 ustawodawca postanowił, że 
przepisów ust. 1 pkt 1-4 nie stosuje się wobec osób, które udowodnią, że do służb i  
organów, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, zostały skierowane przez organizacje 
niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im 
pomocy oraz osób ,które udowodnią, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub 
funkcji w wymienionych strukturach, jednostkach i na stanowiskach, wykonywały 
wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających 
na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z tego ostatniego 
przepisu wynika, że stwierdzenie faktu zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w 
jednostkach organizacyjnych wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 2 nie przesądziła w 
sposób definitywny utraty prawa do stanu spoczynku. Możliwość wyłączenia tego 
skutku została jednak uzależniona od udowodnienia przez zainteresowanego 
wymienionych okoliczności wyłączających utratę prawa do stanu spoczynku.  
W świetle przytoczonej regulacji prawnej nie zasługuje na akceptację pogląd 
Ministra Sprawiedliwości, reprezentowany w toku postępowania przed KRS oraz w 
odwołaniu od uchwały KRS, że dla pozbawienia X. prawa do stanu spoczynku 
wystarczy sam fakt zatrudnienia w strukturach bezpieczeństwa publicznego i nie 
jest potrzebne badanie, czy pełniąc służbę wykonywał zadania związane represyjne 
wobec osób lub organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości 
Państwa Polskiego (pismo z dnia 12 grudnia 2000 r.). Sąd Najwyższy podziela 
stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku 
z dnia 17 stycznia 2002 r. II SA 1585/01, że sam fakt pełnienia służby w organach 
bezpieczeństwa publicznego nie skutkuje automatycznie pozbawieniem prawa do 
stanu spoczynku, zainteresowany ma możliwość wykazania, że wykonywał w tym 

 
9 
czasie wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób 
działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.  
Zdaniem Ministra Sprawiedliwości z Instrukcji Nr […] z dnia 8 października 
1955 r. dotyczącej zadań wykonywanych w latach 1955-1956 przez Wydział III 
Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego wynika, że jednostkom 
operacyjnym w tym wydziale powierzono w istocie osłabienie działalności 
niepodległościowej w jednostkach emigracyjnych, rozbicie tych inicjatyw w łonie 
emigracji 
powrześniowej, 
osłabienie 
autorytetu 
jej 
przywódców 
przez 
zorganizowanie odpowiedniej propagandy repatriacyjnej dla zachęty do pozornie 
bezpiecznej akcji powrotu do kraju, inwigilację powracających do kraju pod kątem 
sprawdzenia podejrzeń o ich działalność na zlecenie wrogich ośrodków.  
Należy w związku z tym zauważyć, że zawarta w art. 7 ust. 3 regulacja 
przewidująca, że przepisów art. 7 ust. 1 pkt 1-4 nie stosuje się wobec osób, które 
udowodnią, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, 
jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4 wykonywały 
wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających 
na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, odnosi się do . 
osób i ich działań (zachowań), a nie do charakteru danej struktury organizacyjnej. 
Zatrudnienie (pełnienie służby) w jednostce organizacyjnej, do zakresu działania 
której należały sprawy związane z sankcjonowanym działaniem nie przesądza o 
tym, że - w przypadku sędziów - automatycznie zostają pozbawione prawa do 
stanu spoczynku.  
Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił okoliczności, że Wydział III Komitetu 
Bezpieczeństwa Publicznego w […] obejmował kilka sekcji, z różnym zakresem 
działania. Nie jest kwestionowany fakt, że X.  pełnił służbę w sekcji 3 tego 
Wydziału, do zadań której należały sprawy przejawów antypolskiej działalności 
wśród ludności autochtonicznej. Wymieniona okoliczność, akcentowana zarówno 
przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku, jak i przez 
Krajową Radę Sądownictwa w zaskarżonej uchwale, ma istotne znaczenie 
ponieważ w ówczesnych warunkach w środowiskach autochtonicznych nie 
występowały osoby lub organizacje działające na rzecz suwerenności i 
niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Nie przesądza to jeszcze całkowicie 

 
10
kwestii, że X.  wykonywał w tym czasie wyłącznie zadania nie związane ze 
zwalczaniem wymienionych organizacji i osób. Istotne w tym kontekście jest, czy 
rzeczywiście zakres działalności X.  był ograniczony do spraw należących do sekcji 
3 Wydziału III oraz jaką pozycję miał w Wydziale III.  
Dowód, ze zainteresowany wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze 
zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności 
niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej obciąża jego samego (art. 7 ust. 3 pkt 2). 
Zakres środków dowodowych, którymi może dysponować osoba zainteresowana w 
wielu przypadkach doznaje ograniczeń przez znane praktyki niszczenia akt byłych 
urzędów bezpieczeństwa oraz ograniczenia w korzystaniu z dowodu w postaci 
zeznań świadków z powodu zgonu osób mających wiadomości w sprawie oraz w 
związku z upływem czasu. W rozpoznawanej sprawie X.  spotkał się z 
wymienionymi trudnościami, które dokumentuje postępowanie prowadzone przez 
Krajową Radę Sądownictwa. W tych warunkach istotne znaczenie przypada 
dokumentom zawartym w aktach osobowych X.  z okresu służby w Komitecie 
Bezpieczeństwa Publicznego (Rejestr akt sądowych niejawnych). Wynika z nich, że 
w zakresie zajmowanego stanowiska X.  najpierw zajmował stanowisko referenta w 
sekcji 3 Wydziału III (wrzesień 1955 r.), następnie (styczeń 1956 r.) był chorążym 
bez pracy operacyjnej i bez agentury, w maju 1956 r. został oficerem operacyjnym 
w sekcji 3 w Wydziale III Komitetu. 31 grudnia 1956 r. X. został zwolniony ze służby 
w Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego, a następnie przeniesiony do dyspozycji 
Komendy Wojewódzkiej MO. W związku z przekazaniem do KW MO w aktach 
osobowych zamieszczono notatkę: pracownik dobry, ale nie chce pracować 
operacyjnie. Zdaniem Sądu Najwyższego, wymienione dane, uzupełniają i zarazem 
potwierdzają zeznania świadków oraz wyjaśnienia zainteresowanego oraz 
prowadzą do wniosku, że Krajowa Rada Sądownictwa w uchwale z dnia 18 marca 
2004 r. trafnie odmówiła stwierdzenia w stosunku do sędziego wstanie spoczynku  
X. okoliczności wymienionych art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. 
Uzasadnia to, na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej 
Radzie Sądownictwa (Dz.U. Nr 100, poz. 1082), oddalenie odwołania.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI