III KRS 5/02
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał sprawę z odwołania Jana R. od uchwały Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) z dnia 13 grudnia 2001 r., która stwierdziła okoliczności powodujące utratę przez niego uprawnień do stanu spoczynku i uposażenia. KRS powołała się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r., które przewidują utratę tych uprawnień przez sędziów i prokuratorów, którzy pełnili służbę lub pracowali w organach bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1956, lub złożyli fałszywe oświadczenia. KRS oparła swoją decyzję na opinii wskazującej, że prokuratorzy wydziałów specjalnych nadzorowali śledztwa prowadzone przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego (UBP) w ścisłej współpracy, obejmującej omawianie dowodów, kierowanie śledztwami i stosowanie środków zapobiegawczych, zwłaszcza w sprawach politycznych. Jan R. zarzucił błędną wykładnię przepisów, twierdząc, że nadzór procesowy prokuratora nie jest tożsamy z nadzorem jednostki zwierzchniej w rozumieniu ustawy. Sąd Najwyższy oddalił odwołanie, stwierdzając, że sprawowanie przez prokuratora Wydziału Specjalnego nadzoru nad śledztwami prowadzonymi przez UBP w latach 1950-1956 miało charakter funkcjonalny i merytoryczny, zgodny z przepisami Kodeksu postępowania karnego, co uzasadniało uchwałę KRS. Sąd podkreślił, że nie ocenia merytorycznej zasadności uchwały KRS, a jedynie jej zgodność z prawem.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia "nadzorującej jednostki zwierzchniej" w kontekście odpowiedzialności byłych funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa PRL oraz zasady kontroli legalności uchwał Krajowej Rady Sądownictwa przez Sąd Najwyższy.
Dotyczy specyficznego okresu historycznego (1950-1956) i konkretnych przepisów dotyczących stanu spoczynku sędziów i prokuratorów.
Zagadnienia prawne (2)
Czy sprawowanie przez prokuratora wydziału specjalnego nadzoru nad śledztwami prowadzonymi przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w latach 1950-1956, w ramach tzw. "nadzorującej jednostki zwierzchniej", oznacza nadzór w znaczeniu funkcjonalnym, uzasadniającym utratę prawa do stanu spoczynku i uposażenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sprawowanie nadzoru w tym okresie oznacza nadzór w znaczeniu funkcjonalnym, przez merytoryczne nadzorowanie śledztw, co uzasadnia utratę uprawnień.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że nadzór prokuratorski nad śledztwami UBP w latach 1950-1956 miał charakter funkcjonalny i merytoryczny, zgodny z przepisami KPK, a nie tylko organizacyjny. W związku z tym, spełnione zostały przesłanki do utraty prawa do stanu spoczynku i uposażenia przez sędziego Jana R., zgodnie z ustawą.
Czy nadzór procesowy prowadzony przez prokuratorów powszechnych nad śledztwami organów bezpieczeństwa państwa w latach 1944-1956 jest tożsamy z nadzorem jednostek zwierzchnich, o których mowa w przepisach dotyczących utraty uprawnień przez sędziów i prokuratorów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nadzór procesowy jest odrębny od nadzoru jednostek zwierzchnich w rozumieniu przepisów, jednakże nadzór funkcjonalny sprawowany przez prokuratora wydziału specjalnego nad śledztwami UBP spełniał kryteria określone w ustawie.
Uzasadnienie
Odwołujący twierdził, że nadzór procesowy nie jest nadzorem jednostki zwierzchniej. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że nadzór sprawowany przez prokuratora wydziału specjalnego nad śledztwami UBP miał charakter funkcjonalny i merytoryczny, co wypełniało przesłanki ustawy, mimo odmienności od nadzoru organizacyjnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Jan R. | osoba_fizyczna | odwołujący |
| Krajowa Rada Sądownictwa | instytucja | organ |
Przepisy (11)
Główne
Dz.U. z 1998 r. Nr 98, poz. 607 art. 7 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw
Przepis ten stanowi, że przepisy art. 6 ust. 1 i 2 ustawy nie mają zastosowania do sędziów i prokuratorów, którzy w latach 1944-1956 byli zatrudnieni, pełnili służbę lub funkcje w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także w nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego.
Ustawa z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw art. 8 ust. 1 i 3
Przepis ten stanowi, że sędziowie i prokuratorzy w stanie spoczynku, którzy pełnili służbę lub pracowali w organach wymienionych w art. 7 ust. 1 pkt 1-4 lub złożyli fałszywe oświadczenia, tracą prawo do stanu spoczynku i uposażenia.
Dz.U. Nr 100, poz. 1082 art. 13 § ust. 2, 3 i 4
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa
Reguluje procedurę odwołania od uchwał KRS do Sądu Najwyższego.
ustawa o KRS art. 13 ust. 5
Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa
Podstawa do wydania orzeczenia przez Sąd Najwyższy.
Pomocnicze
Dz.U. Nr 124, poz. 782 art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 28 sierpnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych
Dz.U. Nr 98, poz. 1070 art. 200 § § 1-3
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych
Dz.U. Nr 70 poz. 443 art. 2
Ustawa o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 -1990 osób pełniących funkcje publiczne
k.p.k.
Kodeks postępowania karnego
Sąd wskazał, że nadzór prokuratorski odbywał się w granicach przepisów KPK.
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa art. 2 ust. 1
Odwołujący powołał się na ten przepis, argumentując brak zwierzchności nadzorczej prokuratury powszechnej nad strukturami organów bezpieczeństwa.
Dz.U. z 1946 r. Nr 30, poz. 192
Dekret z 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa
Wspomniany jako podstawa prawna dla spraw politycznych prowadzonych przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego.
Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Wspomniana w kontekście ofiar śledztw prowadzonych przez UBP.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nadzór prokuratorski nad śledztwami UBP w latach 1950-1956 miał charakter funkcjonalny i merytoryczny, co wypełniało przesłanki ustawy dotyczące utraty uprawnień. • Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi KRS i kontroluje jedynie legalność uchwały.
Odrzucone argumenty
Nadzór procesowy prokuratora nie jest tożsamy z nadzorem jednostki zwierzchniej w rozumieniu przepisów. • Prokuratura powszechna nie posiadała zwierzchności nadzorczej nad strukturami organów bezpieczeństwa.
Godne uwagi sformułowania
Sprawowanie przez prokuratora wydziału specjalnego prokuratury wojewódzkiej w latach 1950-1956 nadzoru w ramach "nadzorującej jednostki zwierzchniej" oznacza nadzór w znaczeniu funkcjonalnym, a więc przez merytoryczne nadzorowanie śledztw prowadzonych przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa czy Służby Bezpieczeństwa w granicach określonych przepisami Kodeksu postępowania karnego nie zaś w znaczeniu podległości administracyjnej (nadzór w znaczeniu organizacyjnym).
Skład orzekający
Jerzy Kuźniar
przewodniczący-sprawozdawca
Jerzy Kwaśniewski
członek
Herbert Szurgacz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia \"nadzorującej jednostki zwierzchniej\" w kontekście odpowiedzialności byłych funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa PRL oraz zasady kontroli legalności uchwał Krajowej Rady Sądownictwa przez Sąd Najwyższy."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego okresu historycznego (1950-1956) i konkretnych przepisów dotyczących stanu spoczynku sędziów i prokuratorów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy rozliczeń z przeszłością PRL i interpretacji przepisów dotyczących byłych funkcjonariuszy aparatu represji, co jest tematem budzącym zainteresowanie historyczne i prawne.
“Czy nadzór prokuratora nad śledztwami UB w PRL oznaczał utratę prawa do emerytury?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.