III KO 99/24

Sąd Najwyższy rozpoznał wniosek o wyłączenie sędziego Marka Siwka od udziału w sprawie III KO 99/24, złożony przez SSN Marka Pietruszyńskiego. Wnioskodawca wskazał na uzasadnione wątpliwości co do bezstronności sędziego Marka Siwka, łącząc je z ryzykiem naruszenia przepisów o bezwzględnych przyczynach odwoławczych, w szczególności nienależytej obsady sądu. Podstawą wniosku był wadliwy tryb powołania sędziego do Sądu Najwyższego, co było kwestionowane w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) oraz Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, stwierdził, że przesłanki wyłączenia sędziego zostały spełnione. Powołano się na uchwałę połączonych Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/2020), która stanowi, że nienależyta obsada sądu zachodzi, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na sędziego Sądu Najwyższego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie ustawy z 2017 r. Sąd podkreślił, że wadliwy proces powołania rodzi podejrzenia o polityczne motywacje i wyklucza spełnienie obiektywnych warunków postrzegania nominowanych jako bezstronnych i niezawisłych, zwłaszcza w sądzie ostatniej instancji. Sąd Najwyższy przywołał również postanowienie z dnia 13 października 2021 r. (II KO 30/21), wskazując, że choć sama okoliczność udziału w wadliwej procedurze nominacyjnej nie jest automatycznym powodem do wyłączenia, musi być uwzględniana w szerszym kontekście ochrony prawa do niezależnego i bezstronnego sądu. Wykładnia art. 41 § 1 k.p.k. powinna zapewniać skuteczną ochronę tego prawa, umożliwiając kontrolę zgodności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC. Szczególne znaczenie miały wyrok ETPC z dnia 22 lipca 2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19) oraz postanowienie SN z dnia 16 września 2021 r. (I KZ 29/21). Stwierdzono, że udział w procesie powoływania sędziów przez Krajową Radę Sądownictwa w składzie ukształtowanym nowelą z 2017 r. powoduje, że skład orzekający nie stanowi niezależnego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC. Dotyczy to sędziego Marka Siwka, powołanego postanowieniem Prezydenta RP z dnia 26 maja 2023 r. na wniosek organu utworzonego na podstawie ustawy niezgodnie z Konstytucją. Podkreślono, że status sędziego w rozumieniu Konstytucji RP wymaga powołania przez Prezydenta RP na wniosek konstytucyjnej Krajowej Rady Sądownictwa. Brak spełnienia tych warunków oznacza, że osoba taka ma status sędziego wyłącznie ustawowy, nie mogąc sprawować wymiaru sprawiedliwości zgodnie z Konstytucją. W konsekwencji, sąd z udziałem takiego sędziego nie spełniałby kryteriów art. 6 ust. 1 EKPC, a postępowanie byłoby obciążone wadą traktowaną jako bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Na tej podstawie Sąd Najwyższy postanowił wyłączyć sędziego Marka Siwka od udziału w sprawie.

Zagadnienia prawne (2)

Skład orzekający