III KO 76/16

Sygn. akt III Ko 76/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 sierpnia 2016 r. Sąd Okręgowy w Jeleniej Górze w III Wydziale Karnym w składzie : Przewodniczący SSO Marek Buczek Protokolant Joanna Matejkowska w obecności Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Jeleniej Górze – Kazimierza Szczepańskiego po rozpoznaniu w dniu 4 sierpnia 2016 r. sprawy z wniosku S. C. ur. (...) w Ł. syna S. i W. zd. O. o odszkodowanie i zadośćuczynienie wynikłe z wykonania kary wymierzonej w sprawie VII Ks 258/09 Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze ************************************************************************************************* I. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz S. C. kwotę 12.000 zł /słownie złotych: dwanaście tysięcy/ z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, II. stwierdza, że koszty sądowe ponosi Skarb Państwa. UZASADNIENIE S. C. , działający przez pełnomocnika, złożył do Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze w dniu 24 maja 2016 r. wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za niesłuszne skazanie. Wniósł o zasądzenie na jego rzecz 6 000 złotych zadośćuczynienia oraz 6 000 złotych odszkodowania za niesłuszne skazanie wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt II Ks 28/10, z uwagi na umorzenie postępowania postanowieniem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 28 kwietnia 2015r. w sprawie II K 176/15, wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy wskutek wznowienia postanowienia orzeczeniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 20 lutego 2015r. w sprawie VI Ko 3/15. W uzasadnieniu zostało podniesione, że kwota żądanego odszkodowania odpowiada wysokości zasądzonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie o sygn. akt II Ks 28/10 wobec S. C. kary grzywny, która następnie została zamieniona na karę 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminy J. w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Z kolei kwota zadośćuczynienia odpowiada rozmiarowi doznanych przez S. C. związanych z wykonywaniem przez niego prac społecznie użytecznych (k.1-3v.). Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie VII Ks 258/09 S. C. został skazany za czyn z art. 56 § 2 kks w zw. z art. 54 § 2 kks polegający na tym, że w 2005 r. złożył nierzetelne zeznanie podatkowe PIT - 36 za rok 2004, z uwagi na to, że poniesione przez niego w 2004 r. wydatki nie znajdowały pokrycia w mieniu zgromadzonym w roku podatkowym oraz latach poprzednich pochodzącym z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania na kwotę 86.366,54 zł. - w wyniku czego naraził on na uszczuplenie podatek dochodowy od osób fizyczny z 2004 rok na kwotę 64 775 zł., na karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 60 zł każda. Dowód: wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17.12. 2009 sygn. akt VII Ks 258/09 k.352 akta o sygn. II K 176/215, zeznania wnioskodawcy k.20-21. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie II Ks 28/10, na wniosek S. C. , zamienił orzeczoną wobec niego karę grzywny na 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminy J. w wymiarze 30 godzin miesięcznie. S. C. wykonywał tę pracę w Zakładzie (...) z/s w J. w okresie od dnia 2 czerwca 2010 roku do dnia 5 kwietnia 2011 roku. W tym czasie miał 60 lat. Zwykle przepracowywał ok. 8 godzin tygodniowo. S. C. wraz z innymi skazanymi m.in. sprzątał ulice, skwery, mył klatki schodowe, okna. Wykonywanie tych pracy wiązało się dla niego z poważnym dyskomfortem. Wcześniej bowiem przez wiele lat prowadził dwa sklepy spożywcze w okolicach centrum J. . Częstokroć w trakcie wykonywania przez niego prac społecznie użytecznych miały miejsce sytuacje, że był rozpoznawany i wyśmiewany przez znajomych i byłych klientów sklepu. W takich sytuacjach S. C. starał się chować w bramach, zasłaniać twarz. Taka sytuacja wpłynęła również niekorzystnie na jego relacje z dorosłą córką, która wstydziła się ojca, nie kontaktowała się z nim. Dowód: postanowienie z dnia 18 lutego 2010 r. sygn. akt II Ks 28/10, zeznania wnioskodawcy k.20-21. Dyrektor Izby Skarbowej we W. decyzją z dnia 28 kwietnia 2014r. uchylił w całości Decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 19 listopada 2008r. oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej we W. z dnia 14 listopada 2007r. i umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano m.in., że z uwagi na to, że podstawę prawną dwóch powoływanych decyzji, na mocy których ustalono S. C. zobowiązanie podatkowe w zryczałtowanym 75% podatku dochodowym od osób fizycznych za 2004r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych w wysokości 64 775 złotych, stanowił przepis art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07. 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych , o którego niezgodności z konstytucją orzekł Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18.07. 2013r., koniecznym było wyeliminowanie z obrotu prawnego ww. decyzji i umorzenie postępowania w sprawie. Dowód: decyzja Dyrektora Izby Skarbowej po rozpatrzeniu wniosku strony z dnia 28 kwietnia 2014 r. nr (...) k.4-7 akta sprawy o sygn. VI Ko 3/15. Wnioskiem z dnia 9 stycznia 2015 r. S. C. wniósł do Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009r. w sprawie sygn. akt II Ks 28/10 . Dowód: wniosek o wznowienie postępowania k.1-2 w aktach sprawy VI Ko 3/15. Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 20 lutego 2015 r. sygn. akt VI Ko 3/15 wznowił postępowanie wobec S. C. zakończone prawomocnym wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I Ks 28/10, jak również uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze. Dowód: wyrok Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2015 r. k. 38-40 akta o sygn. VI Ko 3/15. Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2015 r. w sprawie o sygn. akt II K 176/15 na podstawie art. 17 § 1 pkt kpk w zw. z art. 113 kks umorzył postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że z uwagi na to, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją przepisu art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26.07. 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych , na mocy którego skazano S. C. , zarzucany mu czyn nie wypełnia znamion żadnego przestępstwa. Dowód: postanowienie Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 28 kwietnia 2015 r. sygn. akt IIK 176/1 k.384-385, zeznania wnioskodawcy k.20-21. Sąd zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 552 kpk oskarżonemu, który w wyniku wznowienia postępowania lub kasacji został uniewinniony lub skazany na łagodniejszą karę, służy od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę oraz zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, wynikłe z wykonania względem niego całości lub w części kary, której nie powinien był ponieść, a przepis ten stosuje się jeżeli po uchyleniu skazującego orzeczenia postępowanie umorzono wskutek okoliczności, których nie uwzględniono we wcześniejszym postępowaniu. Przepis ten określa warunki dochodzenia roszczeń o odszkodowanie i zadośćuczynienie z tytułu wyrządzonej szkody lub krzywdy zaistniałej w wyniku niesłusznego wykonania w stosunku do danej osoby kary, środka zabezpieczającego albo niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Warunkami do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych i zadośćuczynienia za doznana krzywdę są: 1.prawomocne orzeczenie w stosunku do skazanego kary; 2. wykonanie kary w całości lub części (bierze się pod uwagę zarówno kary izolacyjne, jak i nieizolacyjne); 3 poniesienie w związku z wykonaniem kary szkody lub krzywdy; 4.uniewinnienie lub skazanie na łagodniejszą karę lub umorzenie postępowania, na podstawie okoliczności, która nie została uwzględniona we wcześniejszym postępowaniu w wyniku postępowania kasacyjnego albo wznowienia postępowania. Te wszystkie warunki określone w przepisie art. 552kpk zostały w niniejszej sprawie spełnione. Sąd przyjął zatem, że żądanie wnioskodawcy S. C. jest słuszne zarówno w zakresie roszczenia o odszkodowanie, jak i o zadośćuczynienie. Przy określeniu kwoty należnego odszkodowania, Sąd miał na uwadze następujące okoliczności: Szkoda powinna wynikać bezpośrednio z niesłusznego wykonania kary (m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12.10.2011r., III KK 84/11). W niniejszej sprawie taką szkodę stanowił niewątpliwie fakt wykonywania przez S. C. przez okres 10 miesięcy prac społecznie użytecznych na rzecz gminy J. . Wnioskodawca wykonywał te prace na skutek postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 18 lutego 2010 r. w sprawie II Ks 28/10, mocą którego zamieniona została kara 6 000 zł. grzywny orzeczona wobec niego wyrokiem Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze w sprawie VII Ks 258/09 na prace społecznie użyteczne. S. C. wykonał więc pracę, której nie musiałby wykonywać, gdyby nie jego niesłusznie skazanie w/w wyrokiem. W tych okolicznościach zasadnym było przyjęcie, że kwota odszkodowania zasądzona na rzecz S. C. powinna odpowiadać wysokości orzeczonej wobec niego karze grzywny, tj. kwocie 6 000 zł., skoro dokonując zamiany tej kary, Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze w sprawie II Ks 28/10 przyjął, że grzywnie w tej wysokości odpowiada wykonanie przez S. C. w okresie 10 miesięcy prac społecznie użytecznych z obowiązkiem wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na rzecz gminy J. w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym. Przechodząc do ustaleń w zakresie zadośćuczynienia, o którym mowa w art.552 kpk , wskazać należy, że stanowi ono odszkodowanie za szkodę niematerialną wynikłą z wykonania kary, a stanowią ją negatywne przeżycia psychiczne niesłusznie skazanego. Dla wykładni pojęcia zadośćuczynienia, o jakim mowa w art. 552 kpk miarodajne są przepisy prawa cywilnego materialnego, a zwłaszcza art. 445 § 2 kc , z którego wynika, że zadośćuczynienie winno być „odpowiednie”. O ustaleniu jaka kwota w konkretnych okolicznościach jest „odpowiednia”, a więc o wysokości należnego zadośćuczynienia pieniężnego, powinien decydować rozmiar doznanej krzywdy, czyli stopień cierpień fizycznych i psychicznych, ich intensywność i czas trwania. Niewymierny w pełni charakter tych okoliczności sprawia, że sąd przy ustalaniu rozmiaru krzywdy ma pełną swobodę, a wysokość zadośćuczynienia należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego (postanowienie Sądu Najwyższego 28 października z 2010r., III KK 207/09: L.). W orzecznictwie, jak i w piśmiennictwie podkreśla się, że orzeczenia w przedmiocie zasądzenia odszkodowania w trybie art. 552 kpk , w zakresie poniesionej szkody, jak i w zakresie zadośćuczynienia za doznaną krzywdę zawsze opierać się muszą na czytelnych kryteriach zweryfikowanych potwierdzonymi dowodami oraz zasadami zakreślającymi granice subiektywnego odczucia krzywdy. Użyte w art. 455 § 1 kc pojęcie "sumy odpowiedniej" choć ma charakter niedookreślony, to w orzecznictwie wskazuje się kryteria, którymi należy kierować się przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia. Winno ono mieć charakter kompensacyjny, a więc musi przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednakże wartością nadmierną w stosunku do doznanej krzywdy. Z tego wynika, że "wartość odpowiednia" to wartość utrzymana w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa. Na wysokość zadośćuczynienia składają się cierpienia pokrzywdzonego - tak fizyczne, jak i psychiczne, których rodzaj, czas trwania i natężenie należy każdorazowo określić w kontekście materiału dowodowego sprawy. Indywidualny charakter zadośćuczynienia przesądza o tym, że ostateczne ustalenia, jaka konkretna kwota jest "odpowiednia", z istoty swej należy do sfery swobodnego uznania sędziowskiego, lecz nie może to być uznanie dowolne. Zawsze musi ono opierać się tak na całokształcie okoliczności sprawy, jak i na czytelnych kryteriach ocennych, rzetelnie wskazanych w treści uzasadnienia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 5 maja 2008r., II AKa 83/08 Krakowskie Zeszyty Sądowe rok 2008, Nr 12, poz. 68). W niniejszej sprawie Sąd za odpowiednią kwotę tytułem zadośćuczynienia uznał 6 000 złotych, która została przez S. C. zgłoszona we wniosku. W szczególności miał Sąd na uwadze to, że wnioskodawca S. C. przez stosunkowo długi okres, tj.10 miesięcy wykonywał prace społecznie użyteczne w Zakładzie (...) z/s w J. , tj. w okresie od dnia 2 czerwca 2010 roku do dnia 5 kwietnia 2011 roku. W trakcie pracy S. C. był stale kontrolowany i zmuszony przebywać z osobami, które zostały skazane za rozmaite przestępstwa. Wnioskodawca m.in. sprzątał ulice, skwery, mył klatki schodowe, okna. Wykonywanie tych pracy wiązało się dla niego z poważnym dyskomfortem. W tym czasie S. C. miał 60 lat. W przeszłości przez wiele lat prowadził dwa sklepy spożywcze w okolicach centrum J. . W czasie wykonywania przez niego pracy częstokroć miały miejsce sytuacje, że był rozpoznawany i wyśmiewany przez znajomych i byłych klientów swoich sklepów. W takich sytuacjach S. C. starał się chować w bramach, zasłaniać twarz. Takie sytuacje miały niewątpliwy wpływ na zachowanie oraz poczucie własnej wartości wnioskodawcy. Wpływały też negatywnie na jego relacje z najbliższymi. W czasie wykonywania przez S. C. prac społecznie użytecznych na terenie J. , jego dorosła córka zaprzestała z nim kontaktów, wstydziła się ojca. O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 554§ 4 kpk .