III KO 56/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuDo Sądu Najwyższego wpłynął wniosek obrońcy skazanego M.M. o wyłączenie sędziego A.B. od rozpoznania sprawy, z uwagi na istnienie obawy co do jego bezstronności, wynikającej z trybu powołania na urząd sędziego SN na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej nową ustawą. Wnioskodawca odwołał się również do orzecznictwa ETPC i zasady nemo iudex in causa sua. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, postanowił pozostawić go bez rozpoznania jako niedopuszczalny z mocy ustawy. Głównym argumentem sądu było to, że wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem, niezależnie od procedury nominacyjnej. Podkreślono, że ustawa o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze. Sąd odwołał się do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, wskazując, że sposób powołania sędziów przez Sejm na wniosek KRS jest zgodny z Konstytucją. Podkreślono również deklaratoryjny charakter orzeczeń ETPC i TSUE, które nie stanowią bezpośredniego źródła prawa krajowego i nie mogą zastępować ustawodawcy w procesie legislacyjnym. Wnioski o wyłączenie oparte wyłącznie na okolicznościach ustrojowych, bez zindywidualizowania ich w aspekcie konkretnych faktów, są niedopuszczalne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie dopuszczalności orzekania przez sędziów powołanych w nowym trybie, interpretacja stosunku prawa krajowego do prawa międzynarodowego i unijnego w kontekście wyłączenia sędziego.
Dotyczy specyficznej procedury wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym i kwestii ustrojowych związanych z nominacjami sędziowskimi.
Zagadnienia prawne (2)
Czy okoliczności powołania sędziego na urząd, związane z trybem nominacji przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną nową ustawą, mogą stanowić podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy z powodu obawy o jego bezstronność?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na urząd nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że ustawa o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. i wyłącza możliwość badania przesłanek związanych z powołaniem sędziego w ogólnej procedurze. Podkreślono, że sposób powołania sędziów jest zgodny z Konstytucją, a orzecznictwo międzynarodowe ma charakter deklaratoryjny i nie może zastępować prawa krajowego.
Jaki jest status prawny i moc obowiązująca orzecznictwa międzynarodowego (ETPC, TSUE) w polskim systemie prawnym w kontekście stosowania prawa krajowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Orzeczenia międzynarodowe mają charakter deklaratoryjny i nie stanowią bezpośredniego źródła prawa krajowego. Obowiązek wykonania tych orzeczeń spoczywa na państwie, a do czasu zmiany prawa krajowego, sądy muszą procedować na podstawie obowiązujących norm krajowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że polski system prawny jest wieloskładnikowy, a Konstytucja RP ma najwyższą moc prawną. Orzeczenia ETPC i TSUE nie wchodzą do systemu prawa krajowego i nie mogą zastępować ustawodawcy. Samodzielne stosowanie przez sądy orzecznictwa międzynarodowego bez podstawy prawnej w prawie krajowym narusza Konstytucję.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M.M. | osoba_fizyczna | skazany |
| A.B. | osoba_fizyczna | sędzia Sądu Najwyższego |
Przepisy (10)
Główne
u.SN art. 29 § 4
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
Pomocnicze
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy wniosku o wyłączenie sędziego, ale w niniejszej sprawie zastosowanie ma lex specialis w postaci ustawy o Sądzie Najwyższym.
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Powołanie na urząd sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy powoływania sędziów.
Konstytucja RP art. 144 § 3 pkt 17
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy kompetencji Prezydenta RP w zakresie powoływania sędziów.
Konstytucja RP art. 8 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja stanowi najwyższe prawo w Polsce.
Konstytucja RP art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 87
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Źródła prawa w Polsce.
Konstytucja RP art. 91 § 1, 2, 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ratyfikowane umowy międzynarodowe jako część krajowego porządku prawnego.
Konstytucja RP art. 178 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sędziowie kierują się tylko Konstytucją oraz ustawami.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Ustawa o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie badania przesłanek wyłączenia sędziego związanych z jego powołaniem. • Okoliczności ustrojowe związane z powołaniem sędziego nie mogą być wyłączną podstawą do kwestionowania jego bezstronności. • Sposób powołania sędziów przez Sejm na wniosek KRS jest zgodny z Konstytucją RP. • Orzecznictwo międzynarodowe (ETPC, TSUE) ma charakter deklaratoryjny i nie stanowi bezpośredniego źródła prawa krajowego. • Konstytucja RP ma najwyższą moc prawną i jest bezpośrednio stosowana. • Wnioski o wyłączenie sędziego oparte wyłącznie na okolicznościach ustrojowych, bez zindywidualizowania, są niedopuszczalne.
Odrzucone argumenty
Obawa o bezstronność sędziego wynikająca z trybu jego powołania przez KRS ukształtowaną nową ustawą. • Powołanie się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i uchwałę Sądu Najwyższego BSA I-4110-1/20. • Zasada nemo iudex in causa sua w kontekście powołania sędziego na wniosek KRS.
Godne uwagi sformułowania
wątpliwość co do bezstronności sędziego nie może być wywodzona z samych kwestii ustrojowych związanych z jego powołaniem • ustawa o SN w sposób szczególny reguluje badanie kwestii bezstronności sędziego [...] stanowi lex specialis w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k., wyłączając możliwość badania określonych w niej przesłanek w ogólnej procedurze • niedopuszczalne jest zastosowanie art. 41 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy on okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 ustawy o SN • Orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPC) mają zatem charakter deklaratoryjny, wobec czego nie wywołują skutku kasatoryjnego • Orzecznictwo międzynarodowe nie stanowi źródła prawa • sędziowie kierowali się tylko Konstytucją oraz ustawami i zasada ta [...] podlega bezpośredniemu stosowaniu, z pierwszeństwo wobec innych przepisów prawa • nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, jakoby w sprawie miała zostać naruszona zasada nemo iudex in causa sua • wniosków o wyłączenie usadowionych tylko na podnoszeniu okoliczności o charakterze ustrojowym nie wolno uwzględniać automatycznie
Skład orzekający
Anna Dziergawka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności orzekania przez sędziów powołanych w nowym trybie, interpretacja stosunku prawa krajowego do prawa międzynarodowego i unijnego w kontekście wyłączenia sędziego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury wyłączenia sędziego w Sądzie Najwyższym i kwestii ustrojowych związanych z nominacjami sędziowskimi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z praworządnością, niezależnością sądownictwa i stosowaniem prawa międzynarodowego, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i szerszej publiczności.
“Sąd Najwyższy: Czy sposób powołania sędziego może być podstawą do jego wyłączenia? Kluczowa interpretacja praworządności.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.