III KO 471/23

Sygn. akt III Ko 471/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 marca 2024 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. w III -cim Wydziale Karnym w składzie : Przewodniczący: SSO Jacek Gasiński Protokolant: Małgorzata Bednarek w obecności Prokuratora: Jacka Ciupy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2024 roku sprawy z wniosku pełnomocnika K. K. w przedmiocie zadośćuczynienia z tytułu niewątpliwie niesłusznego zatrzymania orzeka 1. na podstawie art. 552 § 4 kpk w zw. z art. 554 § 2b p. 3 kpk zasądza od Skarbu Państwa – Komendanta Rejonowego Policji W. (...) na rzecz wnioskodawcy K. K. kwotę 2000 (dwa tysiące) złotych z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku, w związku z niewątpliwie niesłusznym zatrzymaniem K. K. w dniu 25 kwietnia 2022 roku; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Komendanta Rejonowego Policji W. (...) na rzecz wnioskodawcy K. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych z tytułu zwrotu poniesionych kosztów zastępstwa procesowego; 3. oddala wniosek w pozostałej części; 4. koszty sądowe przejmuje na rachunek Skarbu Państwa. UZASADNIENIE Wniosek i stanowisko prokuratora oraz pełnomocnika Komendanta Rejonowego Policji W. (...) Pełnomocnik wnioskodawcy K. K. złożył wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa – Komendanta Głównego Policji, na rzecz wnioskodawcy zadośćuczynienia za krzywdę doznaną przez K. K. na skutek niewątpliwie niesłusznego zatrzymania – w kwocie 10 000 złotych a także zasądzenie kosztów ustanowienia pełnomocnika przez wnioskodawcę – w kwocie 6 000 złotych. W piśmie z dnia 29. 01. 2024 r. pełnomocnik Komendanta Głównego Policji wskazał, iż organem reprezentującym Skarb Państwa w tej sprawie winien być Komendant Rejonowy Policji W. (...) , bowiem czynności zatrzymania wnioskodawcy wykonywali funkcjonariusze policji z podległego mu Komisariatu. W sprawie pisemne stanowisko zajął pełnomocnik Komendanta Rejonowego Policji W. (...) . W piśmie procesowym z dnia 14. 03. 2024 r. pełnomocnik nie zawarł wprost stwierdzenie, iż wnosi o oddalenie czy nie uwzględnienie wniosku o zadośćuczynienie, wywodził natomiast, że zatrzymanie wnioskodawcy było prawidłowe i legalne, było bowiem zgodne z art. 14 i 15 ustawy o policji . Nadto pełnomocnik podnosił, iż wnioskodawca nie udowodnił kwoty dochodzonego zadośćuczynienia, kwestionował także wniosek o zwrot kosztów zastępstwa procesowego w zakresie jego wysokości. Prokurator na rozprawie w dniu 26. 03. 2024 r. wnosił o uwzględnienie wniosku co do zasadny, kwestionował natomiast wysokość dochodzonego roszczenia – wnosił o zasądzenie z tytułu zadośćuczynienia kwoty 500 złotych a w pozostałej części o oddalenie wniosku. wniosek k. 4-7, pismo pełnomocnika KGP k. 52-53, pismo pełnomocnika KRP k. 64-67, protokół rozprawy k. 153. Ustalenia Sądu: Sąd ustalił, iż K. K. został w dniu 25. 04. 2022 r. o godzinie 15:00 zatrzymany przez funkcjonariuszy policji w W. przy ul. (...) w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa z art. 193 kk i obawą ukrycia się. Po przewiezieniu na Komisariat Policji W. Ż. postawiono mu zarzut trzykrotnego popełnienia przestępstwa z art. 193 kk (zakłócenia miru domowego) – w dniach 10. 08. 2021 r., 22. 03. 2022 r. i 25. 04.2022 r. Następnie został przesłuchany w charakterze podejrzanego. Przesłuchanie zakończyło się w tym samym dniu o godzinie 19:30, po czym K. K. został zwolniony. dokumenty z akt (...) Sądu Rejonowego (...) Ż. w W. – protokół zatrzymania k. 6-8, postanowienie o przedstawieniu zarzutów k. 23,24, protokół przesłuchania k. 25-29 Postanowieniem z dnia 07. 02. 2023 r. Sąd Rejonowy (...) Ż. w W. , w sprawie (...) uwzględnił częściowo zażalenie na zatrzymanie K. K. w dniu 25. 04. 2022 r. uznając, że zatrzymanie było nielegalne i niezasadne. Wydając to postanowienie Sąd przyjął, iż zachodziło wprawdzie uzasadnione podejrzenie popełnienia przez K. K. przestępstwa z art. 193 kk (przesłanka ogólna), jednak podstawa zatrzymania, tj. obawa ukrycia się, została wskazana w sposób nieuzasadniony – nie została zatem spełniona żadna szczególna przesłanka do zatrzymania. Czynność taka bez łącznego spełnienia przesłanki ogólnej i jednej z przesłanek szczególnych nie ma podstawy prawnej a zatem jest nielegalna. Sąd Rejonowy przyjął także, iż czynność zatrzymania była niezasadna i przeprowadzona z naruszeniem zasady proporcjonalności, bowiem w sprawie nie występowały okoliczności wskazujące na to, że zatrzymanie K. K. było konieczne dla zapewnienia prawidłowego biegu dalszych czynności procesowych. Sąd Rejonowy uznał przy tym, iż proceduralnie czynność zatrzymania przeprowadzono prawidłowo, sporządzono niezbędne dokumenty, poinformowano zatrzymanego o jego uprawnieniach, umożliwiono kontakt z obrońcą a także jego udział w dalszych czynnościach, zaś czas zatrzymania nie był nadmiernie długi. dokumenty z akt (...) Sądu Rejonowego (...) Ż. w W. – postanowienie k. 198-199. Postanowieniem z dnia 30. 12. 2022 r. wydanym w sprawie (...) prokurator Prokuratury Rejonowej W. Ż. umorzył (w zakresie wszystkich 3 zarzutów) dochodzenie prowadzone przeciwko K. K. na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 kpk – wobec stwierdzenia, że społeczna szkodliwość czynu jest znikoma. Po rozpoznaniu zażalenia stron Sąd Rejonowy (...) Ż. w W. ww. postanowienie prokuratora utrzymał w mocy. kopie postanowień k. 140-146 i 138-139. Wszystkie przedstawione wyżej ustalenia faktyczne są bezsporne i wynikają wprost z treści zebranych dokumentów. Podstawa prawna orzeczenia : Zgodnie z art. 552 § 4 kpk w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania przysługuje odszkodowanie i zadośćuczynienie. Co najmniej od czasu wydania przez SN uchwały z 15.9.1999 r., w sprawie I KZP 27/99 w orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż odpowiedzialność Skarbu Państwa z tytułu niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania jest odpowiedzialnością na zasadzie ryzyka – w przypadku tymczasowego aresztowania o jego „niewątpliwej niesłuszności” decyduje zatem końcowy wynik postępowania, w szczególności wydanie prawomocnego wyroku uniewinniającego. Analogicznie, tj. także na zasadzie ryzyka, kształtuje się odpowiedzialność Skarbu Państwa w przypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania, przy czym zatrzymanie może być uznane za niewątpliwie niesłuszne także przed prawomocnym zakończeniem postępowanie, m. in. w incydentalnym postępowaniu przeprowadzonym na skutek zażalenia na zatrzymanie. W niniejszej sprawie wystąpiły obie ww. podstawy, zapadło bowiem prawomocne orzeczenie o umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 kpk a nadto, rozpoznając zażalenie na zatrzymanie Sąd Rejonowy uznał je za „nielegalne i niezasadne”. Zdaniem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim wprost prowadzi to do wniosku, iż zatrzymanie K. K. było niewątpliwie niesłuszne – w rozumieniu art. 552 § 4 kpk . Z kolej zgodnie z art. 554 § 2b p. 3 kpk organem reprezentującym Skarb Państwa w tego rodzaju postępowaniu jest organ, który dokonał zatrzymania – w tym przypadku jest to Komendant Rejonowy Policji W. (...) . Wysokość zadośćuczynienia: Określając wysokość zadośćuczynienia Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim miał na uwadze, iż przepisy rozdziału 58 kpk normującego zasady przyznawania roszczeń m. in. z tytułu niesłusznego skazania czy tymczasowego aresztowania, nie określają reguł dotyczących ustalania wielkości rekompensaty majątkowej za szkodę o niematerialnym charakterze, jaką jest zadośćuczynienie. W kwestii tej bezpośrednie zastosowanie ma art. 445 kc , zgodnie z którym zadośćuczynienie winno być odpowiednie, a zatem kwota przyznana tytułem zadośćuczynienia winna być przybliżonym ekwiwalentem cierpień psychicznych i fizycznych. Charakter szkody niemajątkowej, jaką jest krzywda, decyduje o jej niewymierności. W szczególności zaś odnosi się to do zadośćuczynienia za krzywdę polegającą na pozbawieniu wolności, trudno więc wymagać, jak chce tego pełnomocnik Komendanta Rejonowego Policji W. (...) , by wnioskodawcy „wykazał” jak duże cierpienia moralne i fizyczne odniósł i jakie mają one przełożenie na wysokość zadośćuczynienia. Przyznanego jednak zadośćuczynienia nie należy traktować na zasadzie pełnej ekwiwalentności, którą charakteryzuje wynagrodzenie szkody majątkowej. Odpowiedniość kwoty zadośćuczynienia, o której stanowi art. 445 § 1 kc , ma służyć złagodzeniu doznanej krzywdy, a jednocześnie nie być źródłem wzbogacenia /wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2000 roku, III CKN 582/98, publ. LEX 52776/. Opierając się na dotychczasowym orzecznictwie, kryteria określania wysokości zadośćuczynienia wskazał Sąd Apelacyjny w Łodzi m. in. w uzasadnieniu wyroku w sprawie II AKa 38/11. - zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny, a tym samym powinno reprezentować ekonomicznie odczuwalną, a nie symboliczną wartość; - odpowiednia suma pieniężna winna być utrzymana w rozsądnych granicach i dostosowana do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie; - zadośćuczynienie nie może być rażąco wygórowane ani też rażąco niskie; - wielkość zadośćuczynienia zależy od oceny całokształtu okoliczności, w tym rozmiaru doznanych cierpień, ich intensywności, nieodwracalnego charakteru; - na podstawie wskazanych kryteriów, przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, należy brać również pod uwagę siłę nabywczą określonej kwoty pieniężnej, a także warunki materialne panujące w społeczeństwie miejscowym. W ocenie Sądu wniosek pełnomocnika wszystkich kryteriów tych nie spełnia, bowiem wnioskowana kwota jest rażąco wygórowana, nie dostosowana do aktualnych stosunków majątkowych w społeczeństwie. Z drugiej z kolei strony wysokość zadośćuczynienia zaproponowana przez prokuratora wydaje się być rażąco niska, wręcz symboliczna, także więc odbiega od przedstawionych wyżej kryteriów. W realiach sprawy, Sąd miał na uwadze, iż na skutek pozbawienia wolności K. K. nie doznał w istocie krzywd o charakterze fizycznym, nie stosowano wobec niego siły, tzw. środków przymusu bezpośredniego. Nie został osadzony w PdOZ, zapewniono mu kontakt z obrońcą, bezpośrednio po przesłuchaniu został zwolniony. Niesłuszne pozbawienie wolności trwało ok. 5 godzin i nie pociągnęło żadnych negatywnych, bezpośrednich następstw, np. zdrowotnych. Jego „krzywda” sprowadzała się zatem do samego faktu naruszenia jego dóbr osobistych przez organy ścigania, poprzez nielegalne i niezasadne pozbawienie wolności. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim uznał, że adekwatnym zadośćuczynieniem za krzywdy jakich doznał K. K. będzie kwota 2 000 zł. Jest to z pewnością kwota ekonomicznie odczuwalna i uwzględniająca panujące obecnie w społeczeństwie warunki materialne, nie zaś jedynie symboliczna. Zdaniem Sądu, żądanie sformułowane we wniosku w części przewyższającej przyznane zadośćuczynienie jest rażąco wygórowane i prowadziłoby do swego rodzaju bezpodstawnego wzbogacenia wnioskodawcy. Z drugiej strony, przyznanie zadośćuczynienia w niższej kwocie – jak wyżej wskazano – byłoby rażąco zaniżone i nie kompensowałoby poczucia krzywdy, jakie niewątpliwie u wnioskodawcy wystąpiło. Zgodnie z wnioskiem, Sąd zasądził przyznane kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku. Zwrot kosztów ustanowienia pełnomocnika: Zgodnie z § 11 ust. 6 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 1964) stawka minimalna za prowadzenie sprawy o odszkodowanie za niesłuszne skazanie, aresztowanie czy zatrzymanie, wynosi 240 złotych. § 15 ust. 3 ww. Rozporządzenia stanowi, iż w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się opłatę w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, do 6-krotności tej stawki, biorąc pod uwagę m. in. zawiłość sprawy i nakład pracy adwokata. Mając na uwadze te przepisy Sąd zasądził zwrot kosztów zastępstwa procesowego.