III KO 280/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w Białymstoku rozpoznał wniosek o zasądzenie odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa na rzecz rodziny J. K. (2), działacza Armii Krajowej, który w 1946 roku został skazany przez Sąd Okręgowy w Białymstoku na 10 lat pozbawienia wolności za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wyrok ten został później unieważniony. Wnioskodawcy, żona i trzej synowie J. K. (2), domagali się odszkodowania za szkodę materialną w kwocie 86 400 zł oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 108 000 zł. Sąd, analizując materiał dowodowy, w tym zeznania wnioskodawców i dokumentację z IPN, ustalił, że J. K. (2) odbył faktycznie karę pozbawienia wolności przez 6 lat i 3 miesiące, doświadczając w tym czasie nieludzkiego traktowania, przemocy fizycznej i psychicznej, a także trudnych warunków bytowych i żywieniowych. Sąd uznał, że wniosek o odszkodowanie nie jest zasadny, ponieważ nie udowodniono powstania szkody materialnej w rozumieniu przepisów prawa cywilnego, a możliwości zarobkowe J. K. (2) były niewielkie. Natomiast wniosek o zadośćuczynienie został uwzględniony w całości. Sąd zasądził od Skarbu Państwa na rzecz każdego z czworga wnioskodawców po 27 000 zł tytułem zadośćuczynienia, co łącznie daje 108 000 zł. Kwota ta została ustalona na podstawie oceny cierpień fizycznych i psychicznych doznanych przez J. K. (2), ich rodzaju, czasu trwania i natężenia, zgodnie z art. 445 § 1 k.c. i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku. Sąd podkreślił, że zadośćuczynienie ma charakter kompensacyjny i powinno odzwierciedlać odczuwalną wartość ekonomiczną, nie będącą jednak wartością nadmierną. Kosztami postępowania obciążono Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku represji komunistycznych, interpretacja pojęcia szkody materialnej w kontekście pozbawienia wolności, stosowanie ustawy lutowej.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji represjonowanych na podstawie wyroków z okresu powojennego i stosowania ustawy lutowej. Wartość praktyczna dla spraw cywilnych o odszkodowanie jest pośrednia.
Zagadnienia prawne (3)
Czy osobie represjonowanej, której orzeczenie zostało uznane za nieważne na podstawie ustawy z 1991 r., przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia wydanego z powodu działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za szkodę i zadośćuczynienie za krzywdę wynikłe z wykonania tego orzeczenia.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na przepisach ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, która przewiduje możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania i zadośćuczynienia. W przypadku śmierci osoby represjonowanej, uprawnienia te przechodzą na małżonka, dzieci i rodziców.
Jak należy rozumieć pojęcie szkody materialnej (odszkodowania) w kontekście pozbawienia wolności na podstawie nieważnego orzeczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Szkoda materialna obejmuje straty poniesione przez poszkodowanego (damnum emergens) oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (lucrum cessans). W przypadku pozbawienia wolności, szkoda nie stanowi sumy utraconych zarobków, lecz różnicę między stanem majątkowym, jaki by istniał, a stanem rzeczywistym. Sąd uznał, że w tej konkretnej sprawie szkoda materialna nie powstała.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do przepisów Kodeksu cywilnego (art. 361 § 2 k.c.) oraz orzecznictwa Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych, które definiują szkodę materialną w kontekście pozbawienia wolności. Analiza wykazała, że możliwości zarobkowe represjonowanego były niewielkie, a po zwolnieniu z więzienia jego sytuacja finansowa pozwalała jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Jakie kryteria należy stosować przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku pozbawienia wolności na podstawie nieważnego orzeczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Zadośćuczynienie powinno być odpowiednie do poniesionej krzywdy, mieć charakter kompensacyjny, przedstawiać odczuwalną wartość ekonomiczną, ale nie być nadmierne. Należy brać pod uwagę rodzaj, czas trwania i natężenie cierpień fizycznych i psychicznych, a także indywidualne okoliczności sprawy i aktualne warunki życia społeczeństwa.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów apelacyjnych dotyczące ustalania wysokości zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c. Podkreślono, że krzywda może wykraczać poza okres pozbawienia wolności, a przy ocenie należy uwzględnić zarówno skutki fizyczne, jak i psychiczne represji, a także trudne warunki bytowe i żywieniowe.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| W. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| H. K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. K. (1) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. K. (2) | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | pozwanym |
Przepisy (5)
Główne
ustawa lutowa art. 8 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Przepis ten stanowi podstawę do dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę i zadośćuczynienia za krzywdę wynikłe z wykonania nieważnego orzeczenia. W przypadku śmierci osoby represjonowanej, uprawnienia przechodzą na małżonka, dzieci i rodziców.
Pomocnicze
k.c. art. 361 § § 2
Kodeks cywilny
Definiuje zakres naprawienia szkody, obejmujący straty (damnum emergens) i utracone korzyści (lucrum cessans), co ma zastosowanie przy ustalaniu odszkodowania.
k.c. art. 445 § § 1
Kodeks cywilny
Stanowi podstawę do zasądzenia przez sąd odpowiedniej sumy tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, co jest kluczowe przy ustalaniu wysokości świadczenia.
ustawa lutowa art. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Określa, jakie orzeczenia uznaje się za nieważne, w tym te wydane za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
ustawa lutowa art. 13
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Reguluje kwestię kosztów postępowania w sprawach objętych tą ustawą, wskazując, że ponosi je Skarb Państwa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Działalność J. K. (2) w AK była podstawą do uznania wyroku skazującego za nieważny. • Wykonanie wyroku skazującego spowodowało doznanie przez J. K. (2) ciężkiej krzywdy fizycznej i psychicznej. • Uprawnienie do zadośćuczynienia przeszło na rodzinę zmarłego represjonowanego.
Odrzucone argumenty
Wniosek o odszkodowanie za szkodę materialną nie został udowodniony. • Możliwości zarobkowe J. K. (2) były niewielkie, co wykluczało znaczącą szkodę materialną.
Godne uwagi sformułowania
akty nieludzkiego i poniżającego traktowania • cierpienia fizyczne jak i psychiczne • zadośćuczynienie winno być „odpowiednie” do poniesionej krzywdy • wartość odpowiednia to wartość utrzymana w granicach odpowiadających aktualnym warunkom i przeciętnej stopie życiowej społeczeństwa
Skład orzekający
Wiesław Żywolewski
przewodniczący
Gabriela Urszula Tur
ławnik
Jerzy Godlewski
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości zadośćuczynienia za krzywdę doznaną w wyniku represji komunistycznych, interpretacja pojęcia szkody materialnej w kontekście pozbawienia wolności, stosowanie ustawy lutowej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji represjonowanych na podstawie wyroków z okresu powojennego i stosowania ustawy lutowej. Wartość praktyczna dla spraw cywilnych o odszkodowanie jest pośrednia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy dramatycznych losów działacza AK represjonowanego przez komunistyczny aparat państwowy, co stanowi ważny element historii Polski i budzi silne emocje. Pokazuje, jak państwo stara się naprawić historyczne krzywdy.
“Skarb Państwa zapłacił rodzinie działacza AK za lata cierpień w komunistycznym więzieniu.”
Dane finansowe
WPS: 86 400 PLN
zadośćuczynienie: 27 000 PLN
zadośćuczynienie: 27 000 PLN
zadośćuczynienie: 27 000 PLN
zadośćuczynienie: 27 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.