III KO 22/20

Sąd Najwyższy2020-05-27
SNKarnepostępowanie karne wykonawczeŚrednianajwyższy
represje komunistyczneustawa lutowaodszkodowaniezadośćuczynieniesprawiedliwośćhistoriaprawo karneSąd Najwyższy

Sąd Najwyższy odmówił wznowienia postępowania w sprawie o odszkodowanie za represje komunistyczne z powodu oczywistej bezzasadności wniosku.

Wnioskodawca J. G. domagał się wznowienia postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w G. i Sądu Apelacyjnego w (…), które oddaliły jego wniosek o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje komunistyczne wobec ojca. Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie, uznając go za oczywiście bezzasadny, ponieważ brak było dowodów na związek represji z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, co jest warunkiem ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych.

Wnioskodawca J. G. złożył wniosek o wznowienie postępowania, które zakończyło się postanowieniem Sądu Okręgowego w G. z dnia 10 grudnia 2010 r. (sygn. akt XI Ko (...)) i utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (...) z dnia 2 lutego 2011 r. (sygn. akt II AKz (...)). Postępowanie to dotyczyło wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje komunistyczne, których ofiarą padł ojciec wnioskodawcy, J. G. Wnioskodawca argumentował, że jego ojciec był ofiarą zbrodni komunistycznych, pozbawiony wolności w związku z tzw. „sprawą [...]” z 1949 r. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek o wznowienie, stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Przede wszystkim, brak jest dowodów na to, że represje wobec ojca wnioskodawcy miały związek z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, co jest kluczowym warunkiem zastosowania ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych. Sąd podkreślił, że ustawa ta nie obejmuje wszystkich niesprawiedliwych orzeczeń z okresu stalinowskiego, a jedynie te wydane w związku z działalnością niepodległościową. Ponieważ wniosek o wznowienie nie wskazał żadnych nowych dowodów ani nie oparł się na przesłankach z Kodeksu postępowania karnego, Sąd Najwyższy uznał go za oczywiście bezzasadny i odmówił jego przyjęcia, obciążając koszty sądowe Skarb Państwa.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, wniosek o wznowienie postępowania nie może być uwzględniony, jeśli brak jest dowodów na związek represji z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, zgodnie z ustawą z dnia 23 lutego 1991 r.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał wniosek o wznowienie postępowania za oczywiście bezzasadny, ponieważ ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego wymaga wykazania takiego związku. Brak dowodów na działalność niepodległościową ojca wnioskodawcy uniemożliwia zastosowanie tej ustawy i tym samym wznowienie postępowania w celu dochodzenia odszkodowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odmowa przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania

Strona wygrywająca

Skarb Państwa

Strony

NazwaTypRola
J. G.osoba_fizycznawnioskodawca
J. G. (ojciec)osoba_fizycznaofiara represji

Przepisy (2)

Główne

k.p.k. art. 545 § § 3

Kodeks postępowania karnego

Podstawa do odmowy przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z powodu jego oczywistej bezzasadności.

Pomocnicze

Dz. U. z 1991r. Nr 34, poz. 149 ze zm.

Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

Ustawa ta stanowi podstawę do ingerencji w orzeczenia wydane wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak dowodów na związek represji z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wniosek o wznowienie nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych Kodeksu postępowania karnego.

Odrzucone argumenty

Ojciec wnioskodawcy był ofiarą zbrodni komunistycznych i represji. Aresztowanie ojca miało związek z tzw. „sprawą [...]” z 1949r.

Godne uwagi sformułowania

nie zachowały się prawie żadne dokumenty dotyczące ojca wnioskodawcy brak jakichkolwiek dowodów, które pozwalałyby na przyjęcie, że J. G. w okresie poprzedzającym zatrzymanie lub szerzej, po wojnie, zaangażowany był w prowadzenie jakiejkolwiek działalności o charakterze niepodległościowym brak jest nawet tekstu postanowienia o umorzeniu postępowania wobec ojca wnioskodawcy wniosek należało oddalić jako oczywiście bezzasadny

Skład orzekający

Jerzy Grubba

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek do wznowienia postępowania w sprawach o odszkodowanie za represje komunistyczne oraz stosowanie ustawy lutowej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku dowodów na działalność niepodległościową.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy trudnego okresu historii Polski i kwestii zadośćuczynienia za represje komunistyczne, co może być interesujące dla osób zainteresowanych historią i prawem.

Czy można uzyskać odszkodowanie za represje komunistyczne bez dowodów na działalność niepodległościową? Sąd Najwyższy odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
Sygn. akt III KO 22/20
POSTANOWIENIE
Dnia 27 maja 2020 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jerzy Grubba
w sprawie J. G.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
‎
w dniu 27 maja 2020 r.,
‎
wniosku J. G.  - syna J. G.
o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w G.  z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt XI Ko (…) utrzymanym w mocy postanowieniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 02 lutego 2011r. w sprawie II AKz (…),
na podstawie art. 545 § 3 k.p.k.
p o s t a n o w i ł:
1. odmówić przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania z
powodu jego oczywistej bezzasadności,
2. kosztami sądowymi postępowania wznowieniowego
obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Wnioskodawca J. G.  wniósł o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w G.  z dnia 10 grudnia 2010r. w sprawie XI Ko (…) utrzymanym w mocy orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 2 lutego 2011r. w sprawie II AKz (…).
W treści tego wniosku autor wskazuje na to, że prowadzone w tej sprawie postępowanie nie doprowadziło do zasądzenia na jego rzecz odszkodowania i zadośćuczynienia, choć oczywistym jest, że ojciec wnioskodawcy jest ofiarą zbrodni komunistycznych, był pozbawiony wolności, a jego aresztowanie miało związek z tzw. „sprawą [...]” z 1949r. – pożarem hali produkcyjnej w Zakładach Mechanicznych im. [...], które skutkowały falą represji wobec pracowników tych zakładów.
Nie negując okoliczności, iż ojciec wnioskodawcy był tymczasowo aresztowany do wskazanej wyżej sprawy przez okres blisko 3 lat oraz tego, że ówczesne władze komunistyczne nadały tej sprawie wymiar polityczny, zauważyć trzeba przede wszystkim to, iż nie zachowały się prawie żadne dokumenty dotyczące ojca wnioskodawcy, a w szczególności powodów jego aresztowania i co istotniejsze, zwolnienia. Brak też jakichkolwiek dowodów, które pozwalałyby na przyjęcie, że
J. G. w okresie poprzedzającym zatrzymanie lub szerzej, po wojnie, zaangażowany był w prowadzenie jakiejkolwiek działalności o charakterze niepodległościowym.
To właśnie te okoliczności doprowadziły do oddalenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojskowego Sądu Rejonowego w G. (o umorzeniu postępowania) w trybie ustawy z dnia 23 lutego 1991r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. z 1991r. Nr 34, poz. 149 ze zm.).
Jak wskazuje sama nazwa przytoczonej powyżej „ustawy lutowej”, nie daje ona podstaw do ingerencji we wszystkie orzeczenia zapadłe „w okresie stalinowskim”, choćby były one rażąco niesprawiedliwe, a jedynie jest szczególnym aktem prawnym, który pozwala na uznanie za nieważne tych rozstrzygnięć, które zostały wydane wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
W niniejszej sprawie brak dowodów wskazujących na to, aby wydarzenia z 1949 roku w E., były efektem podjętych działań  na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a także aby ojciec wnioskodawcy zaangażowany był w działalność jakiejś „organizacji podziemnej” działającej na rzecz odzyskania przez Polskę pełnej niepodległości, czy też dla tego celu podejmował indywidualne działania.
Ponieważ brak jest nawet tekstu postanowienia o umorzeniu postępowania wobec ojca wnioskodawcy, nie wiadomo, czy nie nastąpiło to dlatego, że ówczesne organy ścigania doszły do wniosku, że zarzuconego podejrzanemu czynu nie popełniono, lub że nie zawierał on znamion przestępstwa (takie rozstrzygnięcie jawi się dziś jako najbardziej prawdopodobne). A zauważyć należy, że taka podstawa umorzenia i w oparciu o ówcześnie obowiązujące przepisy prawne pozwalała ubiegać się o odszkodowanie.
Taka konkluzja legła u podstaw oddalenia wniosku postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010r.
Obecnie J.G.  złożył wniosek o wznowienie omówionego wyżej postępowania. Wniosek ten jednak nie został oparty na żadnej z podstaw wymienionych w Kodeksie postępowania karnego. W szczególności nie wskazano w nim żadnych nowych dowodów, które ujawniłyby się od czasu prawomocnego zakończenia ówczesnego postępowania o stwierdzenie nieważności, a które pozwalałyby na przyjęcie, że niewątpliwe represje, których doznał ojciec wnioskodawcy, były związane z prowadzeniem przez niego działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
W tej sytuacji, taki wniosek należało oddalić jako oczywiście bezzasadny, w trybie art. 545§3 k.p.k., bez wzywania wnioskodawcy do uzupełnienia jego braków formalnych, takich jak niesporządzenie go przez adwokata i brak opłaty.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy orzekł, jak na wstępie.
Pouczenie:
na niniejsze postanowienie przysługuje zażalenie do Sądu Najwyższego w terminie 7 dni  od daty doręczenia
.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI