III KO 195/25

SN
III KO 195/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 marca 2026 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Dariusz Świecki (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Andrzej Stępka
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
w sprawie
A. D.
skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu
w dniu 19 marca 2026 r.,
z urzędu, kwestii wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem
Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21,
utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Kielcach
z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III K 185/20,
1
.
na podstawie art. 542 § 3 k.p.k. w zw. z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. wznawia postępowanie karne zakończone wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21;
2.
uchyla wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21 i sprawę A. D. przekazuje temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym;
3.
wydatkami postępowania o wznowienie obciąża Skarb Państwa.
Andrzej Stępka                          Dariusz Świecki                      Eugeniusz Wildowicz
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Kielcach, wyrokiem z dnia 10 września 2021 r., sygn. akt III K 185/20, uznał A. D. za winnego przestępstw z art. 286 § 1 k.k. i in.
Po rozpoznaniu apelacji od tego wyroku, Sąd Apelacyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 22 września 2023 r., II AKa 314/21 utrzymał w mocy wyrok w zaskarżonej części.
Skazany A. D. w piśmie z dnia 22 października 2025 r. zatytułowanym jako „Wniosek o wznowienie z urzędu postępowania sądowego ze względu na ujawnienie się uchybienia wskazanego w art. 439 § 1 k.p.k.” wniósł o wznowienie z urzędu postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21 oraz uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Analiza akt sprawy, w tym wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 września 2023 r., sygn. akt II AKa 314/21, jednoznacznie wskazuje, że w sprawie rzeczywiście zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza w postaci nienależytej obsady sądu (art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.). Podnieść należy, że wznowienie postępowania z powodu uchybień stanowiących bezwzględne przyczyny odwoławcze z art. 439 § 1 k.p.k. dopuszczalne jest wyłącznie z urzędu, zaś „wniosek” strony należy potraktować jako sygnalizację uchybienia wynikającą z art. 9 § 2 k.p.k., która wywołuje potrzebę podjęcia rozważań w zakresie wystąpienia przesłanek z art. 439 § 1 k.p.k.
Skazany A. D. upatruje wystąpienia w wyroku Sądu odwoławczego bezwzględnej przyczyny odwoławczej
z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. z uwagi na to, że w składzie tego Sądu zasiadała sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y., powołana na to stanowisko w postępowaniu z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3).
W uchwale trzech Izb Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-1/2020, stwierdzono, że: „Nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albo sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt 4 k.p.c. zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, jeżeli wadliwość procesu powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności”. Uchwała ta z chwilą jej podjęcia uzyskała moc zasady prawnej i wiąże każdy skład Sądu Najwyższego, dopóty nie nastąpi odstąpienie od niej w trybie art. 88 ust. 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Wielokrotnie już w orzecznictwie Sądu Najwyższego podnoszono, że pomimo wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie U 2/20, powyższa uchwała jest dalej wiążąca (zob. np. uchwały SN z dnia: 5 kwietnia 2022 r., III PZP 1/22, czy z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22).
W konsekwencji, w świetle przywołanej uchwały trzech Izb SN sam fakt powołania na urząd sędziego sądu powszechnego z udziałem KRS ukształtowanej w trybie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. nie oznacza automatycznie, że skład sądu powszechnego, w którym bierze udział tak powołany sędzia, dotknięty jest bezwzględną przyczyną odwoławczą z uwagi na nienależytą obsadę. Niezbędne jest przeprowadzenie wieloaspektowego testu, o którym tam mowa, a powołanie wskutek procedury z udziałem wskazanej KRS jest tylko jednym z elementów, który podlega ocenie i bynajmniej nie przesądzającym.
Zwrócić trzeba uwagę, że w świetle poglądów wyrażonych we wskazanej uchwale trzech Izb SN w odniesieniu do SSA X. Y. wielokrotnie przeprowadzono już tzw. test sędziego. W niniejszej sprawie ustalenia w zakresie braku bezstronności tego sędziego Sąd Najwyższy dokonał na podstawie spraw o następujących sygn. akt:
III KK 109/23, III KK 60/23, III KK 239/23, III KK 295/23, III KK 401/23, III KK 463/23, III KK 292/24, III KK 600/23, III KK 259/24, III KK 199/24. W tych sprawach wynik testu był negatywny, co skutkowało wydaniem wyroków uchylających.
Obecny skład Sądu Najwyższego w pełni akceptuje argumentację prezentowaną przez Sąd Najwyższy w orzeczeniach wydanych w tych sprawach, w związku z tym nie jest konieczne ponowne szczegółowe powoływanie wszystkich okoliczności tam ustalonych, a jedynie zwrócenie uwagi na pewne istotne aspekty związane z przebiegiem kariery wskazanego sędziego i ich wpływem na jej bezstronność i niezależność od władzy wykonawczej. Wskazują one na to, że sędzia X. Y. mogła być postrzegana jako silnie związana z władzą wykonawczą w okresie, w którym nie respektowała ona zasad konstytucyjnych, w szczególności zasady niezależności wymiaru sprawiedliwości, co oznacza, że sąd z udziałem takiego sędziego nie będzie postrzegany jako sąd w pełni bezstronny i niezawisły.
Jak wynika z ustaleń dokonanych przez Sąd Najwyższy we wskazanych wcześniej sprawach, działalność sędziego X. Y. postrzegana jest przez pryzmat jej „niezwykłej” w latach 2017-2022 kariery sędziowskiej. Rozpoczęło ją podpisanie w grudniu 2017 r. list poparcia dla niektórych sędziów kandydujących do składu tworzonej wówczas w niekonstytucyjnym trybie Krajowej Rady Sądownictwa, w tym ówczesnej Prezes Sądu Okręgowego w Krakowie, członka, a następnie Przewodniczącej obecnej Krajowej Rady Sądownictwa, po czym droga tego sędziego do uzyskania awansu uległa znacznemu przyspieszeniu. Sędzia X. Y. była niemal niezwłocznie, bo od 28 grudnia 2017 r. do 1 lutego 2020 r., a następnie na czas nieokreślony, delegowana do orzekania w Sądzie Apelacyjnym w Krakowie. Niedługo po podpisaniu list poparcia, tj. 15 stycznia 2018 r. została nadto powołana do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Okręgowego w Krakowie. Co niezwykle znaczące, jeszcze w trakcie delegacji do Sądu Apelacyjnego została […] 2020 r. powołana do pełnienia funkcji Wiceprezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie i stanowisko to przyjęła. Z dniem […] 2021 r. została powołana do pełnienia urzędu sędziego Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Powyższe jednoznacznie wskazuje na obdarzenie jej przez ówczesne kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości dużym zaufaniem oraz na działania nominacyjne zdecydowanie odbiegające od typowej drogi obejmowania stanowisk w wymiarze sprawiedliwości.
Dostrzegalne związki z Krajową Radą Sądownictwa oraz Ministerstwem Sprawiedliwości, a przede wszystkim akceptacja działań związanych z tzw. reformami sądownictwa powodują swoisty dysonans. Nie można wszakże wskazywać, iż sąd jest niezależny i bezstronny, gdy członek jego składu zawdzięcza swoją pozycję w strukturach wymiaru sprawiedliwości bliskim, bezkrytycznym relacjom z władzą wykonawczą czy ustawodawczą.
Niewątpliwie każdy obserwator wymiaru sprawiedliwości może dostrzec, że ścieżka awansu zawodowego sędziego X. Y. zależna była od jej akceptującej postawy wobec prób ograniczenia niezależności sądownictwa i podporządkowania sądów woli organów władzy wykonawczej, głównie ówczesnego Ministra Sprawiedliwości, w tym pozbawienia sędziów i władzy sądowniczej konstytucyjnie działającej Krajowej Rady Sądownictwa zastąpionej organem od władzy wykonawczej zależnym. Stwierdzenie tak silnego nagromadzenia zachowań wskazujących na zbieżność postępowania z oczekiwaniami władzy powoduje poddanie w uzasadnioną wątpliwość twierdzenia, że w innej sferze aktywności, w tym w orzekaniu, te zbieżności zupełnie znikają. W konsekwencji, podobnie jak i w wypadku wcześniej przeprowadzonych testów, i w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że okoliczności, w jakich sędzia Sądu Apelacyjnego w Krakowie X. Y. została powołana na kolejne stanowisko sędziowskie, mogą wzbudzić w przekonaniu jednostek uzasadnione wątpliwości co do niezależności od czynników zewnętrznych składu sądu utworzonego z jej udziałem, w szczególności od bezpośrednich lub pośrednich wpływów władzy wykonawczej. Sąd taki był zatem nienależycie obsadzony w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Jak trafnie podkreślił Sąd Najwyższy w sprawie III KK 600/24 negatywna ocena postępowania wskazanego sędziego nie kwestionuje jego kwalifikacji i umiejętności zawodowych, być może predestynujących go do zajmowania najwyższych stanowisk w wymiarze sprawiedliwości. Rzecz jednak w tym, że postępując w ustalony sposób, wskazana sędzia „aprobowała niekonstytucyjne procedury, więcej – uczestniczyła w nich nie tylko zgłaszając swoją kandydaturę, ale aktywnie działając na rzecz osób ubiegających się o objęcie stanowisk w nowotworzonej Krajowej Radzie Sądownictwa. Sama zaś wykorzystywała tę sytuację, w części prokurowaną osobiście, do zajmowania stanowisk kierowniczych w sądownictwie powszechnym. Zaś w dążeniu do ich obejmowania nie wzbudziło w niej najmniejszej refleksji i nie powstrzymało jednoznaczne w swej wymowie orzecznictwo, zarówno Sądu Najwyższego, jak i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka czy Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej”.
Sąd Najwyższy podkreśla, że wprawdzie w chwili obecnej ustało bezpośrednie zagrożenie naruszania przez organy władzy wykonawczej niezawisłości sądownictwa, to jednak przytoczone wyżej fakty dotyczące przeszłości SSA X. Y., w pełni uzasadniają tezę o braku u tego sędziego przymiotów gwarantujących, że sąd z jego udziałem był – w chwili wydania przedmiotowego wyroku – sądem niezależnym i bezstronnym w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 KPP UE oraz art. 6 ust. 1 EKPC.
Stwierdzenie wystąpienia w postępowaniu prowadzonym przez Sąd Apelacyjny w Krakowie w sprawie o sygn. akt II AKa 314/21 uchybienia, o którym mowa w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. skutkować musiało wznowieniem tego postępowania i uchyleniem kończącego je wyroku z dnia 22 września 2023 r., a w konsekwencji tego przekazaniem sprawy A. D. do ponownego rozpoznania.
Procedując powtórnie Sąd Apelacyjny baczył będzie, aby sprawa rozpoznana została przez sąd należycie obsadzony, spełniający kryteria „sądu ustanowionego ustawą” w rozumieniu art. 6 ust. 1 EKPC.
Wznowienie postępowania z urzędu implikowało także obciążenie Skarbu Państwa wydatkami postępowania wznowieniowego.
Z tych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
[J.J.]
[r.g.]
Andrzej Stępka                          Dariusz Świecki                     Eugeniusz Wildowicz