III KO 165/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek o wyłączenie sędziego SN Antoniego Bojańczyka od udziału w sprawie III KO 165/25 został złożony przez skazanego, który podniósł wątpliwości co do bezstronności sędziego z uwagi na jego powołanie do Sądu Najwyższego na skutek uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej na mocy ustawy z 8 grudnia 2017 r. Sąd Najwyższy, rozpoznając wniosek, postanowił pozostawić go bez rozpoznania. Uzasadnienie opiera się na wykładni przepisów k.p.k. oraz ustawy o Sądzie Najwyższym. Sąd wskazał, że art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi lex specialis i lex posterior względem art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego SN, co skutkuje niedopuszczalnością zastosowania ogólnego przepisu k.p.k. w sytuacji, gdy wniosek dotyczy okoliczności przewidzianych w specyficznej regulacji SN. Ponadto, Sąd odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r. (sygn. akt P 22/19), który stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. dopuszczających rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości jego powołania z Konstytucją RP. Sąd Najwyższy nie podzielił również stanowiska, że udział sędziego powołanego w kwestionowanym trybie stanowi nienależytą obsadę sądu, wskazując, że uchwała połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) została pozbawiona mocy normatywnej wyrokiem TK z 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20). Sąd podkreślił, że Konstytucja RP jest najwyższym prawem i argumentacja o braku statusu sądu ustanowionego na mocy ustawy nie może być uznana za trafną. Status sędziego jest jednorodny, a powołanie przez Prezydenta RP zapewnia mu legitymację demokratyczną i konstytucyjną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego w kontekście jego powołania, relacji między przepisami k.p.k. a ustawą o SN, oraz mocy wiążącej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z reformą KRS i powoływaniem sędziów SN. Wnioski dotyczące dopuszczalności wyłączenia sędziego na podstawie wadliwości powołania są ściśle związane z orzecznictwem TK.
Zagadnienia prawne (4)
Czy wniosek o wyłączenie sędziego Sądu Najwyższego, oparty na okolicznościach dotyczących jego powołania na urząd w Sądzie Najwyższym na skutek uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., powinien być rozpoznawany na podstawie ogólnych przepisów Kodeksu postępowania karnego (art. 41 § 1 k.p.k.) czy też szczególnych regulacji ustawy o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 uSN)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wniosek taki powinien być rozpoznawany na podstawie szczególnych regulacji ustawy o Sądzie Najwyższym (art. 29 § 5 uSN), które stanowią lex specialis i lex posterior względem ogólnych przepisów k.p.k. (art. 41 § 1 k.p.k.), co czyni zastosowanie tych ostatnich niedopuszczalnym.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym jest przepisem szczególnym i późniejszym w stosunku do art. 41 § 1 k.p.k. w zakresie badania wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego SN. W związku z tym, wniosek oparty na okolicznościach powołania sędziego na skutek reformy KRS powinien być rozpatrywany według tej szczególnej procedury, a nie ogólnych przepisów k.p.k., co skutkuje niedopuszczalnością wniosku opartego na art. 41 § 1 k.p.k.
Czy udział sędziego Sądu Najwyższego, powołanego na urząd na skutek uchwały Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., wywołuje sam przez się stan nienależytej obsady sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, udział takiego sędziego nie wywołuje sam przez się stanu nienależytej obsady sądu, zwłaszcza w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. (sygn. akt U 2/20), które pozbawiło mocy normatywnej uchwałę połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I – 4110 – 1/20) w tym zakresie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że uchwała połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r., która postulowała nienależytą obsadę sądu w takich przypadkach, została unieważniona przez Trybunał Konstytucyjny. W związku z tym, sąd orzekający w niniejszej sprawie nie był związany tą uchwałą, a argumentacja o braku statusu sądu ustanowionego na mocy ustawy nie mogła zostać uznana za trafną, zgodnie z zasadą najwyższego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 Konstytucji RP).
Czy wniosek o wyłączenie sędziego, oparty na wadliwości jego powołania, jest dopuszczalny w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 marca 2020 r. (sygn. akt P 22/19)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wniosek taki jest niedopuszczalny, gdyż Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność przepisów k.p.k. dopuszczających rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Trybunał Konstytucyjny w wyroku P 22/19 orzekł, że przepisy k.p.k. w zakresie, w jakim dopuszczają rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania, są niezgodne z Konstytucją RP. Już samo to stanowi podstawę do pozostawienia wniosku bez rozpoznania w zakresie, w jakim opiera się na normie wynikającej z art. 41 § 1 k.p.k.
Czy okoliczności powołania sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie muszą być powiązane z przedmiotem sprawy, aby wniosek był skuteczny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powiązanie okoliczności powołania sędziego z przedmiotem sprawy stanowi warunek sine qua non skuteczności takiego wniosku.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że trafność rozstrzygnięcia o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania potwierdza również brak powiązania okoliczności powołania sędziego objętego wnioskiem o wyłączenie z przedmiotem sprawy III KO 165/25, co jest warunkiem skuteczności takiego wniosku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. O. | inne | skazany |
| Antoni Bojańczyk | inne | sędzia SN |
Przepisy (11)
Główne
k.p.k. art. 42 § 1
Kodeks postępowania karnego
w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. a contrario
k.p.k. art. 41 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten został uznany za niedopuszczalny w zakresie dotyczącym wadliwości powołania sędziego na mocy wyroku TK P 22/19.
uSN art. 29 § 5
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Dopuszcza możliwość badania spełnienia przez sędziego SN wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, jeżeli może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności.
Konstytucja RP art. 179
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy powoływania sędziów przez Prezydenta RP.
Konstytucja RP art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.
Konstytucja RP art. 8 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej.
Pomocnicze
uSN art. 29 § 7
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa strony postępowania w przedmiocie rozpoznania środka zaskarżenia.
Ustawa o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r., na mocy której ukształtowana została KRS.
Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa art. 9a
Ustawa z dnia 12 maja 2011 r., na podstawie której wybierano sędziów do KRS.
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Definiuje bezwzględne przyczyny odwoławcze, w tym nienależytą obsadę sądu.
Konstytucja RP art. 144 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Określa kompetencje Prezydenta RP, w tym w zakresie nominacji sędziowskich.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy ustawy o Sądzie Najwyższym dotyczące wyłączenia sędziego w kontekście jego powołania stanowią lex specialis i lex posterior względem ogólnych przepisów k.p.k. • Wyrok Trybunału Konstytucyjnego P 22/19 stwierdzający niezgodność przepisów k.p.k. dotyczących wadliwości powołania sędziego z Konstytucją RP. • Uchwała połączonych izb SN z 23 stycznia 2020 r. (BSA I – 4110 – 1/20) została pozbawiona mocy normatywnej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego U 2/20. • Konstytucja RP jest najwyższym prawem, a argumentacja o braku statusu sądu ustanowionego na mocy ustawy jest niezasadna. • Brak powiązania okoliczności powołania sędziego z przedmiotem sprawy stanowi warunek nieskuteczności wniosku o wyłączenie.
Odrzucone argumenty
Sędzia SN powołany na skutek reformy KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. budzi wątpliwości co do bezstronności i niezależności. • Udział sędziego powołanego w kwestionowanym trybie stanowi nienależytą obsadę sądu w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k.
Godne uwagi sformułowania
ustawodawca dopuścił możliwość badania spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego [...] wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu • art. 29 § 5 ustawy o Sądzie Najwyższym stanowi względem niego lex specialis, a pod względem temporalnym lex posterior • Konsekwencją zaprezentowanej wykładni jest stwierdzenie niedopuszczalności zastosowania art. 41§1k.p.k. w sytuacji, w której z treści wniosku o wyłączenie sędziego wynika, że dotyczy okoliczności przewidzianych w art. 29 § 5 uSN. • Trybunał Konstytucyjny [...] stwierdził, iż art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 [...] w zakresie, w jakim dopuszcza rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego z powodu wadliwości powołania sędziego [...] jest niezgodny z [...] Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. • uchwała ta pozbawiona została charakteru normatywnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt U 2/20, co powoduje, iż Sąd Najwyższy [...] nie był nią związany. • argumentacja oparta na tezie, że sąd z udziałem sędziów powołanych w kwestionowanym trybie nie jest sądem ustanowionym na mocy ustawy i nie spełnia wymogów niezawisłości i bezstronności, nie mogła zostać uznana za trafną. • status sędziego ma charakter jednorodny i nie podlega różnicowaniu w żadnym aspekcie • Powołując go na urząd - inaczej nadając prawo jurysdykcji, zapewnia mu niezbędną demokratyczną legitymizację oraz legitymizację całej władzy sądowniczej.
Skład orzekający
Ryszard Witkowski
przewodniczący-sprawozdawca
Antoni Bojańczyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyłączenia sędziego Sądu Najwyższego w kontekście jego powołania, relacji między przepisami k.p.k. a ustawą o SN, oraz mocy wiążącej orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z reformą KRS i powoływaniem sędziów SN. Wnioski dotyczące dopuszczalności wyłączenia sędziego na podstawie wadliwości powołania są ściśle związane z orzecznictwem TK.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii ustrojowych związanych z niezależnością sądownictwa i legitymacją sędziów, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie w środowisku prawniczym i poza nim.
“Sąd Najwyższy: Powołanie sędziego przez Prezydenta RP gwarantuje legitymację, nawet po reformie KRS.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.