III KO 102/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał wniosek Prokuratora Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 22 lutego 1995 r., które utrzymało w mocy postanowienie Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 22 grudnia 1994 r. Odmawiano wówczas stwierdzenia nieważności wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia 18 stycznia 1957 r., skazującego R.K. na karę łączną 5 lat pozbawienia wolności za czyny z lat 1932 r. Wniosek o wznowienie opierał się na art. 540 § 1 pkt 2a k.p.k. i art. 542 § 1 k.p.k. w zw. z art. 45b ustawy o IPN, wskazując na ujawnienie nowych dowodów (dokumentacja IPN, opracowania historyczne, meldunki, materiały partyjne, opinia historyczna) świadczących o tym, że przypisane R.K. czyny popełnione zostały w związku z jego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonych orzeczeń i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał wniosek za zasadny. Zważył, że dotychczasowe orzeczenia opierały się na założeniu, iż udział R.K. w wydarzeniach z 18 listopada 1956 r. był przypadkowy i spontaniczny, pozbawiony celowego działania na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Jednakże, nowe dowody, w tym materiały dotyczące działań Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i ocena demonstracji jako „antypaństwowej”, pozwalają na inną interpretację. Sąd Najwyższy stwierdził, że nawet jeśli R.K. znalazł się na miejscu zdarzenia przypadkowo, jego dalsze zachowanie, kontynuowanie marszu pomimo zagrożenia, świadczyło o chęci wyrażenia poglądów i opowiedzenia się po stronie wolności obywatelskich. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił postanowienia sądów niższych instancji i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w [...] do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem wszystkich dostępnych dowodów.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia „działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego” w kontekście represji politycznych, zwłaszcza w odniesieniu do spontanicznych działań i wydarzeń historycznych.
Dotyczy specyficznego kontekstu prawnego i historycznego związanego z ustawą lutową i wydarzeniami z okresu PRL.
Zagadnienia prawne (2)
Czy nowe dowody ujawnione po prawomocnym orzeczeniu mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania w celu stwierdzenia nieważności wyroku skazującego, jeśli wskazują na polityczny charakter czynów popełnionych w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nowe dowody mogą stanowić podstawę do wznowienia postępowania, jeśli pozwalają na inną ocenę charakteru czynów i wydarzeń, nawet jeśli sprawca działał spontanicznie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że nowe dowody, w tym materiały historyczne i ocena demonstracji jako „antypaństwowej”, pozwalają na uznanie, że wydarzenia z 1956 r. miały charakter działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Nawet spontaniczny udział w demonstracji, połączony z kontynuowaniem działań mimo zagrożenia, może być interpretowany jako wyraz poparcia dla wolności obywatelskich.
Czy do stwierdzenia nieważności orzeczenia na podstawie ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, konieczne jest udowodnienie przynależności do zorganizowanej struktury opozycyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, nie jest konieczne udowodnienie przynależności do zorganizowanej struktury, jeśli działania miały charakter polityczny i były skierowane przeciwko celom ustroju.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że brak jest dostatecznych racji ustawowych do przyjęcia, iż tylko działania prowadzone w ramach zorganizowanej struktury zasługują na potraktowanie jako wyczerpujące dyspozycje ustawy. Kluczowy jest charakter samych działań i ich cel.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R.K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokurator Prokuratury Krajowej | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (7)
Główne
ustawa lutowa art. 1 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Działania „antypaństwowe” w kontekście wydarzeń z 1956 r. należy traktować jako działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Pomocnicze
k.p.k. art. 540 § § 1 pkt 2a
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 542 § § 1
Kodeks postępowania karnego
ustawa o IPN art. 45b
Ustawa o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
k.k. art. 163
Kodeks karny
k.k. art. 215 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 263 § § 1
Kodeks karny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowe dowody wskazują na polityczny charakter czynów popełnionych przez R.K. w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • Wydarzenia z 18 listopada 1956 r. miały charakter „antypaństwowy” i należy je traktować jako działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • Spontaniczny udział w demonstracji i kontynuowanie marszu pomimo zagrożenia świadczy o chęci wyrażenia poglądów i opowiedzenia się po stronie wolności obywatelskich.
Odrzucone argumenty
Udział R.K. w proteście był przypadkowy i nie miał charakteru działań na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. • R.K. nie należał do organizacji przeciwstawiającej się władzy i nie przejawiał działalności politycznej. • Udział w wydarzeniach był czysto spontaniczny.
Godne uwagi sformułowania
wydarzeń z dnia 18 listopada 1956 r. w [...], nie można potraktować inaczej, jak tylko jako przejaw działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego • działania osób w nich uczestniczących, skierowane były przeciwko celom jednoznacznie kojarzonym z podstawami ówczesnego ustroju polityczno-ekonomicznego • nawet jeżeli na miejscu zdarzeń znalazł się przypadkowo, to dalsze jego zachowanie nie może już zostać ocenione w ten sposób • fizycznego opowiedzenia się po stronie osób reprezentujących poglądy opowiadające się za rozszerzeniem sfery wolności obywatelskich w Państwie Polskim
Skład orzekający
Andrzej Ryński
przewodniczący
Eugeniusz Wildowicz
sprawozdawca
Krzysztof Cesarz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia „działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego” w kontekście represji politycznych, zwłaszcza w odniesieniu do spontanicznych działań i wydarzeń historycznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego kontekstu prawnego i historycznego związanego z ustawą lutową i wydarzeniami z okresu PRL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy rehabilitacji osoby represjonowanej politycznie w PRL, co ma silny wymiar historyczny i społeczny. Wznowienie postępowania po latach na podstawie nowych dowodów jest samo w sobie intrygujące.
“Po 60 latach Sąd Najwyższy przywraca sprawiedliwość: czy spontaniczny protest mógł być walką o wolność Polski?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.