III KKO 2/01

Postanowienie z dnia 8 marca 2001 r. III KKO 2/01 Spór kompetencyjny w rozumieniu art. 190 KPA nie powstaje, gdy sąd powszechny odrzuci pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, a organ administracji publicznej drugiej instancji po rozpatrzeniu odwołania utrzyma w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji, chociaż w uza- sadnieniu decyzji ostatecznej przyjęto, że sprawa ma charakter cywilnoprawny i nie może być rozpoznawana przez organ administracji publicznej. Przewodniczący SSN Andrzej Wasilewski, Sędziowie SN: Jerzy Kwaśniewski, Andrzej Wróbel (sprawozdawca), przedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości Barbara Łochowska, przedstawiciel Ministerstwa Finansów Zbigniew Sobecki. Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym, po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2001 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Państwowego Przedsię- biorstwa Użyteczności Publicznej „P.P.” Zakładu Transportu Samochodowego w L. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość między Urzędem Celnym w B.P. a Sądem Okręgowym w L. o zwrot należności celnych. p o s t a n o w i ł: o d r z u c i ć wniosek. U z a s a d n i e n i e Dyrektor Urzędu Celnego w B.P. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Spółdzielni Handlowej „V.” na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia 27 stycznia 1998 r., którego kopię doręczono Państwowemu Przedsiębiorstwu Użyteczności Pu- blicznej „P.P.” Zakładowi Transportu Samochodowego w L. jako gwarantowi egze- kwowanych należności. PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. pi- smem z dnia 24 marca 1998 r. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania 2 egzekucyjnego. Dyrektor Urzędu Celnego w B.P. decyzją z dnia 1 kwietnia 1998 r. umorzył postępowanie w sprawie powyższych zarzutów. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 3 sierpnia 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem PPUP „P.P.” Zakładu Transportu Samochodowego w L. powyższą decyzję organu celnego pierwszej instancji. W ocenie Prezesa Główne- go Urzędu Ceł zobowiązanym do uiszczenia należności celnych i podatków określo- nych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia 14 listopada 1997 r. jest Spół- dzielnia Handlowa „V.”, która dokonała obrotu handlowego z zagranicą. Tytuł wyko- nawczy [...] z dnia 27 stycznia 1998 r. został prawidłowo wystawiony na tę Spółdziel- nię, zaś dopisek „Skład Celny P.P.” oznacza jedynie określenie miejsca składowania towarów. PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. nie jest zobowiąza- nym w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst: Dz.U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), a zatem zgodnie z art. 32 § 1 tej ustawy nie służy mu prawo wniesienia zarzu- tów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast w oparciu o tytuł wykonawczy [...] z dnia 27 stycznia 1998 r. Urząd Celny ma prawo prowadzić egzekucję z zabezpieczenia złożonego przez PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samo- chodowego w L. w postaci bonów lokacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny-Ośrodek Zamiejscowy w Lublinie wyrokiem z dnia 17 grudnia 1999 r. [...] oddalił skargę PPUP „P.P.” Zakładu Transportu Samo- chodowego w L. od powyższej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł. W ocenie Sądu przedmiotem rozpoznania jest kwestia dopuszczalności złożenia przez skar- żącego zarzutów do organu egzekucyjnego w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie będąc zobowiązanym w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 2 ustawy nie jest także zobowiązanym z mocy prawa (art. 3 ustawy) do uiszczenia na- leżności w imieniu podmiotu dokonującego obrotu z zagranicą, z którym łączy go stosunek zobowiązaniowy wynikający z umowy zlecenia (skarżący jest gwarantem należności celnych i podatkowych zobowiązanego). Sąd wyraził pogląd, że „rozpo- znanie zarzutów skarżącego dotyczących wygaśnięcia zabezpieczenia złożonego przez skarżącego na towary objęte tytułem wykonawczym nr W-3/FE/978 nie leży w kogniacji Naczelnego Sądu Administracyjnego, bowiem z mocy ustawy o NSA nie jest on uprawniony do wydawania orzeczeń reformatoryjnych. Kwestie te powinny być rozpatrzone w odrębnym postępowaniu.” 3 Powód - PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. wniósł w dniu 13 kwietnia 1999 r. o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Urząd Celny w B.P., kwoty 34.090,58 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 sierpnia 1998 r. do dnia zapłaty oraz kwoty 3.178,69 zł z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty. W uzasadnieniu żądania powód podał, że dochodzone pozwem 34.090,58 zł stanowi zapłaconą przez powoda kwotę należ- ności celnych z tytułu poręczenia, zapłaconą bez ważnej podstawy prawnej, zaś kwota 3.178,69 zł stanowi równowartość utraconego przez powoda oprocentowania od kwoty 100.000 zł, na które wystawione były bony lokacyjne powoda, przetrzymy- wane bezpodstawnie przez pozwanego w okresie od dnia 8 lipca do dnia 26 sierpnia 1998 r. Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2000 r. [...] od- rzucił pozew w części obejmującej żądanie zapłaty kwoty 34.090,58 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 sierpnia 1998 r., a w pozostałej części postępowanie zawiesił. W ocenie Sądu droga sądowa w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna. Jest rzeczą bezsporną, że odpowiedzialność powoda za dług celny Spółdzielni Handlowej „V.”wynika z ustawy, a ponadto jest konsekwencją udzielonych Urzędowi Celnemu zabezpieczeń majątkowych, potwierdzonych w dniach 9 czerwca i 27 października 1997 r.; sama zaś zapłata kwoty 34.090,58 zł nastąpiła w roku 1998 r. Okoliczności te, zdaniem Sądu, wymagają oceny żądania pozwu przy uwzględnieniu zarówno re- gulacji ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (jednolity tekst: Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), jak też ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (Dz.U. Nr 23, poz. 11 ze zm.). W świetle regulacji art. 102 i nast. Kodeksu celnego skład celny może ponosić odpowiedzialność za dług celny powstały w związku z wprowadzeniem towaru do składu celnego. W tym zakresie organ celny może żądać stosownego zabezpieczenia ( art. 95 i nast. Kodeksu celnego). Zgodnie z przepisem art. 242 § 1 Kodeksu celnego, jeżeli kwota należności nie została uiszczona w termi- nie, organ celny pokrywa ją ze złożonego zabezpieczenia. Nie może więc budzić wątpliwości, że niezależnie od tego, w jaki sposób dług celny zostaje zaspokojony nie zmienia to charakteru tego zobowiązania, które dotyczy należności z tytułu dani- ny publicznej. W szczególności na istotę tej należności nie wpływa to, że odpowie- dzialność powoda z tytułu długu celnego ma charakter akcesoryjny. Sąd jest zdania, że w świetle art. 243 i 246 § 4 Kodeksu celnego zarówno dla postępowania w przedmiocie zapłaty, jak i zwrotu należności celnych, wynikających z długu celnego, 4 właściwa jest droga administracyjna. Analogiczna regulacja obowiązywała w po- przednim stanie prawnym, tj. przed 1 stycznia 1998 r. ( art. 79 ust. 1, art. 83 ust. 2 Prawa celnego). Dyrektor Urzędu Celnego w B.P. decyzją z dnia 14 kwietnia 2000 r. odmówił zwrotu PPUP „P.P.” Zakładowi Transportu Samochodowego w L. kwoty 34.090,58 zł zapłaconej w dniu 11 sierpnia 1998 r. z tytułu uiszczonego zabezpieczenia majątko- wego. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 29 grudnia 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem PPUP „P.P.” Zakładu Transportu Samochodowego w L. powyższą decyzję organu celnego pierwszej instancji. W ocenie Prezesa Główne- go Urzędu Ceł żądanie wydania decyzji stwierdzającej nieistnienie zobowiązania PPUP „P.P.” z tytułu gwarancji na zabezpieczenie należności celnych i podatkowych SH „V.”, co w konsekwencji z uwagi na wpłatę przez PPUP „P.P.” kwoty 34.090,58 zł oznacza żądanie zwrotu tej kwoty, ma charakter roszczenia cywilnoprawnego i nie może być przedmiotem pozytywnego rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyj- nym przed organami administracji celnej. W przepisach prawa celnego brak jest pod- staw prawnych do pozytywnego rozstrzygnięcia tego żądania, bowiem przepis art. 246 i nast. Kodeksu celnego oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie określenia wypadków, w których należności celne przywo- zowe lub wywozowe są zwracane lub umarzane, oraz trybu i warunków dokonywania zwrotu lub umorzenia (Dz.U. Nr 158, poz. 1050) nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Prezes Głównego Urzędu Ceł zwrócił uwagę, że organ celny pierwszej instancji nieprawidłowo powołał się w swojej decyzji na przepisy art. 246 § 1-3 i art. 249 Kodeksu celnego, które nie mają zastosowania w sprawie. PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. może, jeżeli dojdzie do przekonania, że wpłata kwoty 34.090,58 zł na konto bankowe Urzędu Celnego w B.P. jest świadcze- niem nienależnym, dochodzić zwrotu tej kwoty jedynie w postępowaniu sądowym. PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. po uznaniu, że zarów- no organy administracji publicznej jak i sąd uznały się niewłaściwe do rozstrzygnięcia żądania zwrotu kwoty bezpodstawnie zapłaconej Skarbowi Państwa z tytułu gwaran- cji udzielonej przez prowadzącego skład celny, wniosło o rozstrzygniecie negatywne- go sporu kompetencyjnego w rozumieniu art. 191 § pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. 5 Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym zważyło,co następuje: W orzecznictwie Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym utrwalił się pogląd, że spór kompetencyjny powstaje wówczas, gdy w tej samej sprawie, mię- dzy tymi samymi stronami, sąd powszechny odrzucił pozew z powodu niedopusz- czalności drogi sądowej, a organ administracji uznał się niewłaściwym w indywidual- nej sprawie podlegającej załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej ( np. posta- nowienie Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 14 maja 1996 r. III PO 10/96- OSNAPiUS 1996 nr 2, poz. 326). W niniejszej sprawie spełniona została jedynie pierwsza przesłanka, a miano- wicie Sąd Okręgowy w Lublinie postanowieniem z dnia 20 grudnia 2000 r. [...] odrzu- cił pozew PPUP „P.P.” Zakładu Transportu Samochodowego w L. w części obejmują- cej żądanie zapłaty kwoty 34.090,58 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 12 sierpnia 1998 r. po przyjęciu niedopuszczalności drogi sądowej; Sąd uznał, że zarówno dla postępowania w przedmiocie zapłaty, jak i zwrotu należności celnych, wynikających z długu celnego, właściwa jest droga administracyjna. Nie została natomiast spełniona druga z wymienionych przesłanek powstania negatywnego sporu kompetencyjnego, a mianowicie organy administracji celnej nie uznały się za niewłaściwe do rozpatrzenia sprawy zwrotu zapłaconej przez PPUP „P.P.” Zakład Transportu Samochodowego w L. kwoty należności celnych. W posta- nowieniu Kolegium Kompetencyjnego przy Sądzie Najwyższym z dnia 17 stycznia 1995 r. I PO 14/94 (OSNAPiUS 1995 nr 12, poz. 152) przyjęto, że prawidłową formą uznania się przez organ administracji państwowej za niewłaściwy do załatwienia sprawy przez wydanie decyzji jest przekazanie wniosku organowi właściwemu ( art. 65 KPA) lub zwrócenie podania wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Tymcza- sem sprawa niniejsza była przedmiotem merytorycznego rozpatrzenia przez organ celny pierwszej instancji, który decyzją z dnia 14 kwietnia 2000 r. odmówił zwrotu PPUP „P.P.” Zakładowi Transportu Samochodowego w L. kwoty 34.090,58 zł zapła- conej w dniu 11 sierpnia 1998 r. z tytułu uiszczonego zabezpieczenia majątkowego, zaś Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 29 grudnia 2000 r. utrzymał w mocy zaskarżoną odwołaniem PPUP „P.P.” Zakładu Transportu Samochodowego w L. po- wyższą decyzję organu celnego pierwszej instancji. Okoliczność, że w uzasadnieniu decyzji ostatecznej organ celny drugiej instancji wskazał na to, iż : „żądanie wydania decyzji stwierdzającej nieistnienie zobowiązania PPUP „P.P.” z tytułu gwarancji na 6 zabezpieczenie należności celnych i podatkowych SH „V.”, co w konsekwencji z uwagi na wpłatę przez PPUP „P.P.” kwoty 34.090,58 zł, oznacza żądanie zwrotu tej kwoty, ma charakter roszczenia cywilnoprawnego i nie może być przedmiotem pozytywnego rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym przed organami administracji celnej”, jest bez znaczenia prawnego. Należy bowiem stwierdzić, że negatywny spór kompetencyjny w rozumieniu art. 190 KPA nie powstaje, gdy sąd powszechny odrzuci pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej, a organ administracji publicznej drugiej instancji po rozpatrzeniu odwołania utrzyma w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji, chociaż w uzasadnieniu decyzji osta- tecznej przyjęto, że sprawa ma charakter cywilnoprawny i nie może być rozpatrywa- na przez organy administracji publicznej. Biorąc powyższe pod rozwagę Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyż- szym postanowiło jak w sentencji. ========================================