III KK 88/12

POSTANOWIENIE  DNIA  29 MAJA  2012  R. 
III  KK  88/12 
 
Prawomocne postanowienie sądu wydane w przedmiocie odtworzenia 
akt ma charakter orzeczenia kończącego ten etap postępowania karnego, a 
zatem może stanowić podstawę kasacji podmiotów szczególnych wskaza-
nych w art. 521 k.p.k. 
Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie odtworzenia akt nie ma ja-
kiegokolwiek znaczenia fakt zatarcia skazania. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Matras (sprawozdawca). 
Sędziowie: SN B. Skoczkowska, SA (del. do SN) J. Góral. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku Eugeniusza D. o odtworzenie 
akt, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu, w trybie art. 535 § 5 
k.p.k., w dniu 29 maja 2012 r., kasacji Rzecznika Praw Obywatelskich na 
korzyść od postanowienia Sądu Okręgowego w E. z dnia 30 września 2008 
r., utrzymującego w mocy postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia 9 
września 2008 r., 
 
postanowił u c h y l i ć  zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w 
mocy postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia 9 września 2008 r. i 
sprawę p r z e k a z a ć  do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w 
E., w celu merytorycznego rozpoznania wniosku. 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Pismem z dnia 1 lipca 2008 r. Eugeniusz D. wniósł o odtworzenie akt 
sprawy (...) w części niezbędnej do wznowienia lub przeprowadzenia 

 
2 
postepowania w trybie kasacji nadzwyczajnej, w związku z zaistnieniem 
bezwzględnej przesłanki odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. 
Postanowieniem z dnia 9 września 2008 r., Sąd Rejonowy w E. nie 
uwzględnił wniosku Eugeniusza D. o odtworzenie akt sprawy Sądu Rejo-
nowego w E., (...). W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że ska-
zanie wnioskodawcy uległo zatarciu, a skoro w takiej sytuacji przyjmuje się 
fikcję prawną niekaralności, to przy uwzględnieniu, iż postępowanie w 
przedmiocie odtworzenia akt ma charakter pomocniczy, brak było podstaw 
do przyjęcia, że skazany ma interes prawny w odtworzeniu akt. 
Zażalenie na to postanowienie złożył wnioskodawca. Zarzucając ob-
razę szeregu przepisów prawa procesowego, m.in. art. 161 k.p.k., art. 164 i 
165 § 1 k.p.k., a także naruszenie przepisów Konstytucji oraz Europejskiej 
konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wniósł o 
uchylenie zaskarżonego postanowienia. 
Po rozpoznaniu tego zażalenia Sąd Okręgowy w E. postanowieniem z 
dnia 30 września 2008 r., zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy, ak-
ceptując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. 
Od tego postanowienia kasację wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich. 
Zaskarżając w całości to postanowienie, zarzucił mu rażące i mające istotny 
wpływ na jego treść naruszenie prawa procesowego, to jest art. 161 k.p.k. 
w następstwie zaaprobowania i przyjęcia jako własnego, błędnego poglądu 
Sądu Rejonowego w E., iż zatarcie skazania tworzące „fikcję prawną” iż 
skazanie uważa się za niebyłe, skutkuje brakiem podstaw do odtworzenia 
akt w sprawie, w której to zatarcie nastąpiło oraz, że w takiej sytuacji ”nie 
sposób uznać, iż odtworzenie części akt sprawy odnoszącej się do ww. 
kwestii, mogłoby w jakikolwiek sposób urzeczywistnić uzasadniony interes 
skazanego”, co w efekcie dało podstawę do utrzymania w mocy zaskrzone-
go postanowienia Sądu pierwszej instancji o nieuwzględnieniu wniosku o 
odtworzenia akt w sprawie o sygn. (...) Sądu Rejonowego w E. 

 
3 
W konkluzji domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz 
utrzymanego nim w mocy postanowienia Sądu Rejonowego w E. i przeka-
zania mu sprawy do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja jest oczywiście zasadna, co skutkuje jej uwzględnieniem w 
trybie określonym w art. 535 § 5 k.p.k. Na wstępie stwierdzić trzeba, że 
prawomocne postanowienie sądu wydane w przedmiocie odtworzenia akt 
ma charakter orzeczenia kończącego ten etap postępowania karnego, a 
zatem może stanowić podstawę kasacji podmiotów szczególnych wskaza-
nych w art. 521 k.p.k. (postanowienie SN z dnia 17 stycznia 2001 r., II KKN 
325/98, LEX nr 51375). Po tym stwierdzeniu należy ustosunkować się do 
zarzutu kasacji. Ma rację autor kasacji, że zaskarżone postanowienie zapa-
dło z rażącym i mającym istotny wpływ na treść tego orzeczenia narusze-
niem prawa procesowego, a to art. 161 k.p.k. Nie jest kwestionowane to, że 
w toku postępowania w przedmiocie odtworzenia akt zgromadzono doku-
menty, które pozwalały na ustalenie podstawowych danych co do toku oraz 
wyniku sprawy, w której wnioskodawca został prawomocnie skazany. W 
tym układzie, skoro wniosek dotyczył akt sprawy prawomocnie zakończo-
nej, które to akta zostały zniszczone, to przepis art. 161 k.p.k. nakazywał 
odtworzenie akt sprawy w częściach niezbędnych do wykonania orzecze-
nia, wznowienia postępowania, przeprowadzenia postępowania w trybie 
kasacji albo urzeczywistnienia innych uzasadnionych interesów stron. Nie 
mogło zatem zapaść postanowienie stwierdzające, że odtworzenie akt nie 
jest możliwe (art. 165 § 1 k.p.k.), a tym bardziej w nieznanej w prawie pro-
cesowym – zastosowanej przez Sąd Rejonowy w E. – formule nieuwzględ-
nienia wniosku, na co słusznie zwracał uwagę w zażaleniu wnioskodawca, 
a czego nie dostrzegł sąd odwoławczy. Wyrażony przez oba orzekające w 
sprawie sądy pogląd, jakoby zatarcie skazania w sprawie (...) uniemożliwia-

 
4 
ło odtworzenie akt jest chybiony. Dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie 
odtworzenia akt nie ma jakiegokolwiek znaczenia fakt zatarcia skazania. 
Przepisy Rozdziału 19 Kodeksu postępowania karnego nie dają pod-
stawy do zaaprobowania poglądów obu orzekających w sprawie sądów, co 
do tego, że zatarcie skazanie oznacza niemożność odtworzenia akt sprawy, 
a to dlatego, iż działa „fikcja niekaralności”. Przywoływany przez oba sądy 
przepis art. 106 k.k. dotyczy instytucji prawa karnego, której skutkiem jest 
fikcja niekaralności w odniesieniu do samego skazania, ale przecież nie re-
guluje, bo i nie może, trybu i sposobu postępowania z zaginionymi lub 
zniszczonymi aktami. Tryb ten określają przepisy procesowe i tam ustalone 
są zasady oraz sposób postępowania przez orzekające sądy. Gdyby orze-
kające w sprawie sądy właściwie przeanalizowały normę art. 161 k.p.k., to 
dostrzegłyby, że odtworzenie akt prowadzi się w zakresie niezbędnym dla 
wznowienia postępowania lub kasacji, a te nadzwyczajne środki zaskarże-
nia można wnieść także wtedy, gdy zatarcie skazania nastąpiło (art. 529 
k.p.k., art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 529 k.p.k.). W sytuacji, gdy wniosko-
dawca zasygnalizował skorzystanie z tych trybów, to przepis art. 161 k.p.k. 
w zw. z art. 165 § 1 k.p.k. obligował sąd pierwszej instancji do wydania „po-
zytywnego” postanowienia, a rzeczą sądu powinno być przeprowadzenie 
tych czynności, które pozwoliłyby na odtworzenie akt w odpowiednim za-
kresie. 
Z tych powodów należało uchylić zarówno postanowienie sądu odwo-
ławczego, jak i postanowienie sądu pierwszej instancji, albowiem oba te 
orzeczenia dotknięte były rażącym naruszeniem prawa. Przy ponownym 
rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy w E. przeprowadzi postępowanie z 
uwzględnieniem uregulowań zawartych w przepisach Rozdziału 19 Kodek-
su postępowania karnego oraz wyda postanowienie o odtworzeniu, we wła-
ściwym zakresie, akt sprawy (...). 
Z tych powodów orzeczono jak w postanowieniu.