III KK 86/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 1 WRZEŚNIA 2010 R. III KK 86/10 Artykuł 139 § 1 k.p.k. znajduje zastosowanie także wówczas, gdy brak możliwości doręczenia pisma stronie wynika z faktu ukrywania się przed wymiarem sprawiedliwości, nawet gdy w czasie tego ukrywania do- szło do pozbawienia jej wolności. Przewodniczący: sędzia SN R. Malarski. Sędziowie SN: M. Buliński, P. Hofmański (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Wilkosz-Śliwa. Sąd Najwyższy w sprawie Pawła S., w przedmiocie zarządzenia wy- konania zawieszonej kary, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 1 września 2010 r. kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywa- telskich od postanowienia Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 listopada 2003 r., o d d a l i ł kasację. U Z A S A D N I E N I E Rzecznik Praw Obywatelskich, na podstawie art. 521 k.p.k., zaskarżył na korzyść skazanego Pawła S. postanowienie Sądu Okręgowego w W. z dnia 7 listopada 2003 r. W kasacji podniesiono zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia przepisów prawa proceso- 2 wego, a mianowicie art. 22 § 1 k.k.w. w zw. z art. 178 § 2 k.k.w. i art. 4 § 2 k.k.w., polegającego na zarządzeniu wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności bez wysłuchania skazanego, który o terminie posiedzenia nie został prawidłowo powiadomiony, co w konsekwencji sta- nowiło naruszenie przynależnego mu prawa do obrony. Opierając się na tym zarzucie, Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżo- nego postanowienia i umorzenie postępowania w przedmiocie zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności w oparciu o art. 15 § 1 k.k.w. wobec zatarcia skazania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie jest zasadna i jako taka podlega oddaleniu. Ustosunkowując się do zarzutu obrazy art. 178 § 2 k.k.w. należy za- uważyć, że umknęło uwadze autora kasacji to, iż w przedmiotowej sprawie podstawą zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności był art. 75 § 1 k.k. W takiej sytuacji, zgodnie z art. 178 § 2 k.k.w., w brzmieniu obowią- zującym od dnia 1 września 2003 r., a więc także w chwili orzekania przez Sąd Okręgowy w W., wysłuchanie skazanego przed wydaniem postano- wienia o zarządzeniu wykonania zawieszonej kary, nie było obligatoryjne. W związku z powyższym, nie można podzielić twierdzenia autora kasacji, iż w sprawie doszło do rażącego naruszenia art. 178 § 2 k.k.w. Nie ulega jednak wątpliwości, że czym innym jest ciążący na sądzie obowiązek wysłuchania skazanego przed wydaniem postanowienia w przedmiocie zarządzenia wykonania zawieszonej kary, czym innym zaś przysługujące skazanemu prawo do uczestniczenia w posiedzeniu sądu. Kwestię tę reguluje art. 22 § 1 k.k.w., z którego wynika, że o terminie po- siedzenia sądu zawiadamia się między innymi skazanego. W konsekwen- cji, stosując odpowiednio art. 117 § 2 k.p.k., w zw. z art. 1 § 2 k.k.w., w po- stępowaniu wykonawczym nie przeprowadza się posiedzenia sądu, jeżeli skazany nie został powiadomiony prawidłowo o jego terminie. W ocenie 3 Sądu Najwyższego okoliczność, że uprawnieniu skazanego do uczestnic- twa w posiedzeniu sądu nie towarzyszył ciążący na sądzie obowiązek wy- słuchania skazanego, nie może mieć znaczenia dla oceny, czy doszło do naruszenia prawa procesowego na skutek nieprawidłowego zawiadomienia go o terminie posiedzenia. Jest bowiem oczywiste, że uniemożliwienie stronie udziału w posiedzeniu sądu oznacza także pozbawienie jej możli- wości zgłaszania wniosków na posiedzeniu i zabierania głosu we wszyst- kich kwestiach podlegających rozstrzygnięciu na tym posiedzeniu. W rea- liach rozpoznawanej sprawy kwestia ta jawi się jako niebudząca wątpliwo- ści, w szczególności gdy zważy się, że przyjęcie takiej lub innej podstawy zarządzenia wykonania zawieszonej kary pozbawienia wolności może być tu rzeczą dyskusyjną, ze względu na sformułowany w art. 75 § 1 k.k. wy- móg podobieństwa przestępstw. Problem skuteczności zawiadomienia skazanego o terminie posie- dzenia wyznaczonego na dzień 7 listopada 2003 r. w Sądzie Okręgowym w W. rysuje się jednak w rozpoznawanej sprawie jako sporny. Jak utrzymuje autor kasacji, skazany Paweł S. został w dniu 9 października 2003 r. za- trzymany przez służby celne w Hamburgu, a zatem nie mógł odebrać adre- sowanych do niego pism. Zdaniem Rzecznika, bez znaczenia pozostaje tu zarówno to, że fakt zatrzymania skazanego nie był w dniu orzekania znany Sądowi Okręgowemu w W., jak też to, że do zatrzymania skazanego do- szło poza granicami kraju. Należy jednak zauważyć, że pozbawienie wolności skazanego Pawła S. trwało jedynie do dnia 21 października 2003 r., a więc odzyskał on wol- ność przed powtórnym awizowaniem zawiadomienia o terminie posiedze- nia Sądu Rejonowego w W., na którym zapadło zaskarżone kasacją posta- nowienie. Wynika to w sposób niebudzący wątpliwości z pisma Biura Mię- dzynarodowej Współpracy Policji Komendy Głównej w Warszawie z dnia 13 lutego 2004 r. adresowanego do naczelnika Wydziału Kryminalnego 4 Komendy Wojewódzkiej Policji w B. oraz z pisma Oficera Łącznikowego Federalnego Urzędu Kryminalnego przy Konsulacie Republiki Federalnej Niemiec w G. z dnia 18 sierpnia 2010 r. Ustosunkowując się do owych pism na rozprawie kasacyjnej, przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatel- skich wywodził, że doręczenie zawiadomienia o czynności procesowej mu- si być uznane za nieprawidłowe, gdy choćby częściowo okres izolacji wię- ziennej uprawnionego pokrywa się z okresem doręczenia. Rozważenie tej kwestii wymaga uwzględnienia wniosków wypływają- cych z treści przepisu art. 139 § 1 k.p.k. (w zw. z art. 1 § 2 k.k.w.), który umożliwia uznanie doręczenia za skuteczne, jeżeli strona, nie podając no- wego adresu, zmienia miejsce zamieszkania lub nie przebywa pod wska- zanym przez siebie adresem. Według stałej linii orzecznictwa Sądu Naj- wyższego, przepis ten dotyczy jedynie sytuacji, gdy do zmiany miejsca po- bytu strony doszło z jej własnej woli, nie zaś wtedy, gdy nastąpiło to w wy- niku pozbawienia jej wolności (por. na przykład wyroki z dnia: 27 paździer- nika 2006 r., IV KK 25/06, R-OSNKW 2006, poz. 2062; 4 stycznia 2007 r., III KK 368/06, R-OSNKW 2007, poz. 3; 18 kwietnia 2007 r., III KK 289/06, R-OSNKW 2007, poz. 844; 30 sierpnia 2007 r., IV KK 291/07, R-OSNKW 2007, poz. 1907 i 23 kwietnia 2008 r., V KK 399/07, R-OSNKW 2008, poz. 933 oraz postanowienie z dnia 30 września 2009 r., I KZP 16/09, OSNKW 2009, z. 11, poz. 94). Uwzględniając ten kierunek wykładni należałoby dojść do wniosku, że doręczenie powinno być uznane za nieskuteczne, je- żeli na skutek pozbawienia osoby uprawnionej wolności doszło do unie- możliwienia jej odebrania zawiadomienia o terminie czynności procesowej. To, czy skutek taki wywołało pozbawienia osoby uprawnionej wolności przez część tylko okresu doręczenia musi być zaś oceniane ad casum, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy. W realiach sprawy rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy, decydujące znaczenie ma jednak inna okoliczność niż fakt pozbawienia wolności ska- 5 zanego Pawła S. przez niemieckie służby celne. Otóż Paweł S. co najmniej od wiosny 2003 r. ukrywał się przez polskimi organami wymiaru sprawie- dliwości, zaś w dniu 2 czerwca 2003 r. Sąd Rejonowy w R. wydał w sto- sunku do niego list gończy. W tej sytuacji fakt pozbawienia go wolności w Hamburgu nie może być uznany za decydujący z punktu widzenia oceny prawidłowości doręczenia mu zawiadomienia o terminie posiedzenia przed Sądem Okręgowym w W. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ukrywając się przed wymiarem sprawiedliwości, a następnie wyjeżdżając do Niemiec, skazany naruszył obowiązek wynikający z art. 75 § 1 k.p.k. (w zw. z art. 1 § 2 k.k.w.) i tym samym ograniczył, czy wręcz wyłączył, możliwość korzysta- nia z uprawnień procesowych zagwarantowanych mu w postępowaniu wy- konawczym. Stało się to nie w wyniku pozbawienia skazanego wolności, lecz w wyniku jego własnej decyzji. W tej sytuacji fakt pozbawienia skaza- nego wolności w wyniku jego zatrzymania w czasie, w którym wysłano na jego adres zamieszkania zawiadomienia o terminie posiedzenia, nie może mieć znaczenia dla oceny skuteczności doręczenia. Absurdem byłoby wszak utrzymywanie, że skazany, który ukrywa się przed wymiarem spra- wiedliwości, uzyskuje profit na skutek pozbawienia go wolności w czasie, w którym awizowane są adresowane doń przesyłki. W konsekwencji zasad- nym jest uznanie, że art. 139 § 1 k.p.k. znajduje zastosowanie także wów- czas, gdy brak możliwości doręczenia pisma stronie wynika z faktu ukry- wania się przed wymiarem sprawiedliwości, nawet gdy w czasie tego ukry- wania doszło do pozbawienia jej wolności. W świetle ustalonych okoliczności należało uznać, że doręczenie za- wiadomienia skazanego Pawła S. o terminie posiedzenia przed Sądem Okręgowym w W. słusznie uznane zostało za skuteczne, nawet jeśli Sąd ten nie posiadał wiedzy o zatrzymaniu go w Niemczech w czasie, gdy awi- zowano zawiadomienie o terminie posiedzenia po raz pierwszy. Zarzut ob- razy art. 22 § 1 k.k.w. uznany został w związku z tym za bezzasadny. W 6 konsekwencji niezasadny jest także podniesiony w kasacji zarzut obrazy art. 4 § 2 k.k.w. Biorąc pod uwagę powyższe, orzeczono jak w postanowieniu.