III KK 81/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego I. W., który został uznany winnym spowodowania wypadku drogowego z art. 177 § 2 k.k. Sąd Rejonowy w Przemyślu skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, a także orzekł obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w wysokości 7 000 zł na rzecz córki pokrzywdzonego, R. K. Sąd Okręgowy w Przemyślu, zmieniając wyrok sądu pierwszej instancji, uznał naruszenie zasad bezpieczeństwa za nieumyślne, ale utrzymał w mocy pozostałe rozstrzygnięcia, w tym obowiązek zadośćuczynienia. Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył wyrok sądu okręgowego w zakresie środka kompensacyjnego, podnosząc zarzut rażącego naruszenia prawa procesowego przez nienależytą kontrolę instancyjną. Sąd Najwyższy przychylił się do stanowiska Rzecznika, stwierdzając, że sąd okręgowy nieprawidłowo utrzymał w mocy wyrok sądu rejonowego zasądzający zadośćuczynienie bez podstawy prawnej w prawie cywilnym. Kluczowe było ustalenie, że śmierć pokrzywdzonego nie była bezpośrednim następstwem wypadku, co wykluczało zastosowanie art. 446 § 4 k.c. Brak było również podstaw do zastosowania art. 445 § 3 k.c. czy art. 448 § 1 k.c. w związku z brakiem przesłanek wskazanych w prawie cywilnym. Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy art. 52 § 1 k.p.k. i art. 46 § 1 k.k. nie rozszerzają możliwości dochodzenia roszczeń ponad to, co wynika z prawa cywilnego. W związku z tym, że nie było podstaw prawnych do zasądzenia zadośćuczynienia, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok w tej części.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących zasądzania zadośćuczynienia na rzecz osób najbliższych w sprawach karnych, zwłaszcza gdy śmierć pokrzywdzonego nie jest bezpośrednim skutkiem czynu zabronionego, oraz obowiązki sądu odwoławczego w zakresie kontroli instancyjnej i zapobiegania rażącej niesprawiedliwości.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której śmierć pokrzywdzonego nie była bezpośrednim następstwem wypadku, co wykluczyło zastosowanie niektórych przepisów prawa cywilnego. Konieczność analizy konkretnych przepisów prawa cywilnego w każdym przypadku.
Zagadnienia prawne (2)
Czy córka zmarłego pokrzywdzonego może dochodzić zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 46 § 1 k.k., jeśli śmierć pokrzywdzonego nie była bezpośrednim następstwem czynu zabronionego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, córka zmarłego pokrzywdzonego nie może dochodzić zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 46 § 1 k.k., jeśli śmierć pokrzywdzonego nie była bezpośrednim następstwem czynu zabronionego, ponieważ brak jest podstaw prawnych w prawie cywilnym do takiego roszczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że art. 46 § 1 k.k. i art. 52 § 1 k.p.k. odsyłają do przepisów prawa cywilnego, które nie przyznają córce pokrzywdzonego prawa do zadośćuczynienia w sytuacji, gdy śmierć nie była bezpośrednim skutkiem wypadku. Przepisy te nie rozszerzają możliwości dochodzenia roszczeń ponad te wynikające z prawa cywilnego.
Czy sąd odwoławczy, rozpoznając apelację obrońcy, powinien był z urzędu przekroczyć granice zaskarżenia i podniesionych zarzutów, aby zapobiec rażącej niesprawiedliwości orzeczenia w zakresie środka kompensacyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd odwoławczy miał obowiązek zbadać, czy utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia nie byłoby rażąco niesprawiedliwe, zgodnie z art. 440 k.p.k., nawet jeśli nie wynikało to bezpośrednio z granic zaskarżenia czy zarzutów apelacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że art. 440 k.p.k. obliguje sąd odwoławczy do wyjścia poza granice środka odwoławczego w celu zapobieżenia rażącej niesprawiedliwości, co miało miejsce w przypadku utrzymania w mocy wyroku zasądzającego zadośćuczynienie bez podstawy prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| I. W. | osoba_fizyczna | skazany |
| E. S. | osoba_fizyczna | pokrzywdzony |
| R. K. | osoba_fizyczna | oskarżycielka posiłkowa |
Przepisy (20)
Główne
k.k. art. 177 § § 2
Kodeks karny
k.k. art. 46 § § 1
Kodeks karny
k.p.k. art. 433 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 440
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 52 § § 1
Kodeks postępowania karnego
k.c. art. 445 § § 3
Kodeks cywilny
k.c. art. 446 § § 4
Kodeks cywilny
k.c. art. 448 § § 1
Kodeks cywilny
Pomocnicze
k.p.k. art. 535 § § 5
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 49a
Kodeks postępowania karnego
k.k. art. 69 § § 1 i 2
Kodeks karny
k.k. art. 70 § § 1
Kodeks karny
k.k. art. 72 § § 1 pkt 1
Kodeks karny
k.p.k. art. 170
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 211
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 4
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 5 § § 1 i § 2
Kodeks postępowania karnego
k.c. art. 444 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 446 § § 1
Kodeks cywilny
k.c. art. 448 § § 3
Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak podstaw prawnych w prawie cywilnym do zasądzenia zadośćuczynienia na rzecz córki pokrzywdzonego, gdy śmierć nie była bezpośrednim skutkiem wypadku. • Sąd odwoławczy naruszył art. 440 k.p.k., nie zapobiegając rażącej niesprawiedliwości poprzez utrzymanie w mocy wyroku zasądzającego świadczenie bez podstawy prawnej.
Odrzucone argumenty
Argumenty obrońcy oskarżonego w apelacji dotyczące obrazy przepisów postępowania i błędów w ustaleniach faktycznych (w zakresie winy i umyślności).
Godne uwagi sformułowania
utrzymanie w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji obarczony wadą naruszenia prawa materialnego tj. art. 46 § 1 k.k. • zasądzenie bez podstawy prawnej na rzecz strony zastępczej zadośćuczynienia za doznaną przez nią krzywdę • roszczenie o charakterze quasi osobistym, ściśle związane z osobą poszkodowanego • rażąco niesprawiedliwe w rozumieniu art. 440 k.p.k.
Skład orzekający
Piotr Mirek
przewodniczący
Tomasz Artymiuk
sprawozdawca
Jacek Błaszczyk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zasądzania zadośćuczynienia na rzecz osób najbliższych w sprawach karnych, zwłaszcza gdy śmierć pokrzywdzonego nie jest bezpośrednim skutkiem czynu zabronionego, oraz obowiązki sądu odwoławczego w zakresie kontroli instancyjnej i zapobiegania rażącej niesprawiedliwości."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której śmierć pokrzywdzonego nie była bezpośrednim następstwem wypadku, co wykluczyło zastosowanie niektórych przepisów prawa cywilnego. Konieczność analizy konkretnych przepisów prawa cywilnego w każdym przypadku.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest precyzyjne stosowanie przepisów prawa cywilnego w postępowaniu karnym, nawet gdy chodzi o zadośćuczynienie dla rodziny ofiary wypadku. Pokazuje też rolę Rzecznika Praw Obywatelskich w korygowaniu błędów sądów.
“Czy córka ofiary wypadku zawsze dostanie zadośćuczynienie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.