III KK 8/23

Sąd Najwyższy2023-07-20
SNKarneprzestępstwa przeciwko porządkowi publicznemuŚrednianajwyższy
kasacjaSąd Najwyższyprawo karneobrona obligatoryjnaprawo do obronydoręczeniapoczytalnośćbiegli psychiatrzykodeks postępowania karnego

Podsumowanie

Sąd Najwyższy oddalił kasację skazanego M. G. jako oczywiście bezzasadną, uznając brak podstaw do kwestionowania prawidłowości postępowania sądowego w zakresie obrony obligatoryjnej i doręczeń.

Skazany M. G. wniósł kasację od wyroku utrzymującego w mocy wyrok skazujący go za naruszenie nietykalności funkcjonariusza, posiadanie narkotyków i podanie fałszywych danych. Obrońca zarzucał naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym brak obrony obligatoryjnej i wadliwe doręczenia. Sąd Najwyższy uznał kasację za oczywiście bezzasadną, stwierdzając, że wątpliwości co do poczytalności skazanego nie były uzasadnione w stopniu wymagającym obrony obligatoryjnej, a doręczenia były prawidłowe.

Sąd Najwyższy rozpoznał kasację wniesioną przez obrońcę skazanego M. G., który został skazany za naruszenie nietykalności funkcjonariusza policji, posiadanie narkotyków oraz podanie fałszywych danych. Obrońca zarzucał m.in. naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. (brak obrony obligatoryjnej) oraz rażące naruszenie przepisów procesowych dotyczących powołania biegłych, doręczeń i oceny dowodów. Sąd Najwyższy oddalił kasację jako oczywiście bezzasadną. W uzasadnieniu wskazano, że wątpliwości co do stanu zdrowia psychicznego skazanego, które pojawiły się po jego oświadczeniu o leczeniu psychiatrycznym, nie były na tyle uzasadnione, aby wymagać ustanowienia obrony obligatoryjnej od początku postępowania. Sąd podkreślił, że obrońca został ustanowiony po tym, jak sąd powziął uzasadnione wątpliwości, a późniejsza opinia biegłych wykazała brak podstaw do obrony obligatoryjnej. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał doręczenia za prawidłowe, wskazując na obowiązek skazanego informowania o zmianie miejsca pobytu, nawet w przypadku pozbawienia wolności, oraz na skutki niedopełnienia tego obowiązku zgodnie z art. 139 § 1 k.p.k. Zarzuty dotyczące naruszenia art. 410 k.p.k. i zasady obiektywizmu uznano za niezasadne, wskazując, że sąd odwoławczy nie stosuje tych przepisów, a jedynie kontroluje ich zastosowanie przez sąd niższej instancji, chyba że sam dokonuje ustaleń faktycznych. Sąd Najwyższy oddalił kasację, zwolnił skazanego od kosztów postępowania kasacyjnego i zasądził koszty obrony z urzędu.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, brak ustanowienia obrony obligatoryjnej nie stanowi bezwzględnej przyczyny odwoławczej, jeśli wątpliwości co do poczytalności nie były uzasadnione w stopniu wymaganym przez prawo, a opinia biegłych nie potwierdziła potrzeby takiej obrony.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że wątpliwości co do stanu psychicznego skazanego, które pojawiły się po jego oświadczeniu o leczeniu psychiatrycznym, nie były na tyle uzasadnione, aby wymagać obrony obligatoryjnej od początku postępowania. Obrońca został ustanowiony po tym, jak sąd powziął uzasadnione wątpliwości, a późniejsza opinia biegłych wykazała brak podstaw do obrony obligatoryjnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie kasacji

Strona wygrywająca

SkarPaństwo

Strony

NazwaTypRola
M. G.osoba_fizycznaskazany
D. J.osoba_fizycznafunkcjonariusz Policji
T. P.osoba_fizycznaobrońca z urzędu

Przepisy (22)

Główne

k.p.k. art. 439 § 1 pkt 10

Kodeks postępowania karnego

Bezwzględna przyczyna odwoławcza - brak ustanowienia obrony obligatoryjnej.

k.k. art. 224 § 2

Kodeks karny

Przestępstwo zmuszania funkcjonariusza publicznego do zaniechania prawnej czynności służbowej.

k.k. art. 11 § 3

Kodeks karny

Kwalifikacja czynu jako przestępstwa.

k.k. art. 64 § 1

Kodeks karny

Recydywa.

u.p.n. art. 62 § 3

Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii

Posiadanie środków odurzających.

k.w. art. 65 § 1

Kodeks wykroczeń

Podanie nieprawdziwych danych osobowych.

k.k. art. 85 § 1

Kodeks karny

Zasady łączenia kar.

k.k. art. 86 § 1

Kodeks karny

Zasady łączenia kar.

k.k. art. 4 § 1

Kodeks karny

Zasada stosowania ustawy względniejszej.

k.p.k. art. 535 § 3

Kodeks postępowania karnego

Rozpoznanie kasacji bez udziału stron w trybie oczywistej bezzasadności.

Pomocnicze

k.p.k. art. 202 § 1

Kodeks postępowania karnego

Powołanie biegłych w celu wydania opinii.

k.p.k. art. 79 § 1 pkt 3 i 4

Kodeks postępowania karnego

Obrona obligatoryjna.

k.p.k. art. 134 § 2

Kodeks postępowania karnego

Doręczenie pisma.

k.p.k. art. 410

Kodeks postępowania karnego

Granice apelacji - ocena materiału dowodowego.

k.p.k. art. 7

Kodeks postępowania karnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.k. art. 4

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek działania na korzyść oskarżonego.

k.p.k. art. 139 § 1

Kodeks postępowania karnego

Domniemanie doręczenia pisma.

k.p.k. art. 75 § 1

Kodeks postępowania karnego

Obowiązek informowania o zmianie miejsca pobytu.

u.p.a. art. 29 § 1

Ustawa Prawo o adwokaturze

Wynagrodzenie adwokata z urzędu.

Dz.U.2019.18

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu

Określenie wysokości wynagrodzenia adwokata z urzędu.

k.p.k. art. 637a

Kodeks postępowania karnego

Zwolnienie od kosztów postępowania kasacyjnego.

k.p.k. art. 624 § 1

Kodeks postępowania karnego

Zwolnienie od kosztów sądowych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kasacja jest oczywiście bezzasadna. Wątpliwości co do poczytalności skazanego nie były uzasadnione w stopniu wymagającym obrony obligatoryjnej od początku postępowania. Doręczenia były prawidłowe, gdyż skazany nie poinformował o zmianie miejsca pobytu. Sąd odwoławczy nie naruszył art. 7 i 410 k.p.k., kontrolując jedynie zastosowanie tych przepisów przez sąd niższej instancji.

Odrzucone argumenty

Naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. przez brak obrony obligatoryjnej. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego (art. 202, 79, 134 § 2, 410 k.p.k.). Niewłaściwe zastosowanie art. 202 § 1 k.p.k. przez brak wyznaczenia biegłych. Niewłaściwe zastosowanie art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. przez brak ustanowienia obrońcy. Niewłaściwe zastosowanie art. 134 § 2 k.p.k. przez brak prawidłowego doręczenia. Obraza art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

oczywiście bezzasadna nie każda bowiem wątpliwość dotycząca stanu psychicznego oskarżonego skutkuje uruchomieniem instytucji obrony obligatoryjnej ze wszystkimi konsekwencjami domniemanie doręczenia pisma sąd odwoławczy nie może naruszyć art. 7 k.p.k. ani art. 410 k.p.k., gdy tylko kontroluje zastosowanie tych przepisów, ale sam ich nie stosuje

Skład orzekający

Ryszard Witkowski

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej, doręczeń w postępowaniu karnym oraz granic kontroli kasacyjnej w zakresie oceny dowodów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych okoliczności sprawy, w szczególności oceny uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności i sytuacji związanych z doręczeniami w przypadku pozbawienia wolności.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii procesowych w postępowaniu karnym, takich jak prawo do obrony i prawidłowość doręczeń, co jest istotne dla prawników praktyków.

Czy brak obrony obligatoryjnej i wadliwe doręczenia mogą unieważnić wyrok? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

SN
III KK 8/23
POSTANOWIENIE
Dnia 20 lipca 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ryszard Witkowski
w sprawie
M. G.
, skazanego z art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. i innych,
po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2023 r. w Izbie Karnej na posiedzeniu bez udziału stron w trybie art. 535 § 3 k.p.k.,
kasacji wniesionej przez obrońcę skazanego od wyroku Sądu Okręgowego
‎
w Krakowie z 14 czerwca 2022 r. sygn. IV Ka 734/21, utrzymującego w mocy wobec tego skazanego wyrok Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie z 23 grudnia 2020 r. sygn. II K 1228/19/K,
p o s t a n o w i ł:
1. oddalić kasację jako oczywiście bezzasadną;
2. zwolnić skazanego od kosztów postępowania kasacyjnego.
3. zasądzić na rzecz adw. T. P. – Kancelaria
Adwokacka w K., obrońcy z urzędu skazanego, kwotę
442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt
groszy), w tym 23% VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji
UZASADNIENIE
Sąd dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie wyrokiem z 23 grudnia 2020 r. sygn. II K 1228/19/K uznał M. G. za winnego tego, że:
- w dniu 16 stycznia 2019 r. w K. naruszył nietykalność cielesną funkcjonariusza Policji D. J. poprzez kopnięcie go w lewe kolano podczas i w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych, a przemoc tą stosował w celu zmuszenia funkcjonariusza publicznego do zaniechania prawnej czynności służbowej, tj. zatrzymania odebranego oskarżonemu w toku przeszukania przedmiotu, przy czym czynu tego dopuścił się przed upływem 5 lat od odbycia kary jednego roku i trzech miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego w Chrzanowie z 25 stycznia 2016 r. sygn. II K 969/15 za umyślne przestępstwo podobne z art. 281 k.k. w zw. z art. 64 § 2 k.k. którą to karę odbywał w okresie od 25 maja 2016 r. do 23 sierpnia 2017 r., tj. popełnienia przestępstwa z art. 222 § 1 k.k. i art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i na mocy art. 224 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. wymierzył mu karę 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności (pkt III wyroku);
- w dniu 16 stycznia 2019 r. w K., wbrew przepisom ustawy posiadał środek odurzający w postaci 1,07 grama marihuany i uznając ten czyn za wypadek mniejszej wagi, tj. popełnienia przestępstwa z art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii i za to wymierzył mu karę 1 (jednego) miesiąca pozbawienia wolności (pkt IV wyroku);
- w dniu 16 stycznia 2019 r. w K. umyślnie wprowadził w błąd funkcjonariuszy Policji co do swojej tożsamości, podając, iż nazywa się R. i mając świadomość, że w konsekwencji funkcjonariusze Policji ustalą jego tożsamość na podstawie dowodu osobistego M. R. znalezionego w samochodzie użytkowanym przez oskarżonego, tj. popełnienia wykroczenia z art. 65 § 1 k.w. i za to wymierzył mu grzywnę w kwocie 1 000 (jeden tysiąc) złotych.
Ponadto na mocy art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w brzmieniu tych przepisów obowiązującym do dnia 23 czerwca 2020 r. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w miejsce kar pozbawienia wolności orzeczonych w punktach III i IV wyroku, orzekł wobec M. G. karę łączną 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia wolności (pkt VI wyroku).
Po rozpoznaniu apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego, Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 14 czerwca 2022 r., sygn. IV Ka 734/21, utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie w zakresie dotyczącym oskarżonego M. G.
Od tego rozstrzygnięcia kasację wywiódł obrońca skazanego, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego oraz następujące zarzuty obrazy prawa procesowego:
I. naruszenie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. stanowiące bezwzględną przyczynę odwoławczą - uchylenia zaskarżonego orzeczenia poprzez brak ustanowienia obrony obligatoryjnej skazanemu w momencie, gdy sąd I instancji mógł powziąć i następnie powziął uzasadnioną wątpliwość co do poczytalności oskarżonego podczas I rozprawy głównej przeprowadzonej w dniu 31 stycznia 2020 r., wobec złożenia przez skazanego oświadczenia o odbytym leczeniu psychiatrycznym, a w konsekwencji prowadzenie postępowania sądowego bez obowiązkowego udziału obrońcy skazanego podczas pierwszej rozprawy głównej z dnia 31 stycznia 2020 r.;
II. Rażące naruszenie przepisów prawa procesowego, mające istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, tj.:
1.
art. 202 § 1 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie wobec braku wyznaczenia biegłych celem oceny i zbadania skazanego oraz sporządzenia opinii sądowo - psychiatrycznej w początkowej fazie postępowania sądowego wobec złożenia przez skazanego oświadczenia o odbytym leczeniu psychiatrycznym oraz istniejących podstaw do kwestionowania stanu zdrowia psychicznego skazanego, a w konsekwencji naruszenie prawa do obrony skazanego;
2.
art. 79 § 1 pkt 3 i 4 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez brak ustanowienia obrońcy dla skazanego wobec występowania przesłanek wskazujących na obronę obligatoryjną w przypadku skazanego wobec powzięcia przez sąd I instancji uzasadnionych wątpliwości czy zdolność rozpoznania znaczenia czynu skazanego lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia tego czynu wyłączona lub
‎
w znacznym stopniu ograniczona oraz czy stan jego zdrowia psychicznego pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób samodzielny oraz rozsądny, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa do obrony skazanego i prowadzenia postępowania sądowego podczas pierwszej rozprawy sądowej w dniu 31 stycznia 2020 r. bez udziału obrońcy skazanego;
3.
art. 134 § 2 k.p.k. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przez brak prawidłowego doręczenia skazanemu przesyłki sądowej zawierającej akt oskarżenia skierowany przeciwko skazanemu oraz wezwanie na rozprawę w dniu 31 stycznia 2020 r., pomimo możliwości weryfikacji przez sąd I instancji miejsca pobytu skazanego w związku z posiadaniem wiedzy z urzędu o skierowaniu skazanego wskutek jego zatrzymania w dniu 16 grudnia 2019 r. do zakładu karnego celem odbycia kary pozbawienia wolności, a w konsekwencji naruszenia prawa do obrony skazanego poprzez brak możliwości prawidłowego przygotowania się do pierwszej rozprawy sądowej, na której została przeprowadzona większość zebranych w sprawie dowodów;
4.
art. 410 k.p.k. w zw. z art. 7 k.p.k. w zw. z art. 4 k.p.k. poprzez ich błędne zastosowanie i dokonanie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób graniczący z dowolnością, niezgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania oraz wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego, a także poprzez wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego zebranego w sprawie, skutkujące uwzględnieniem przez sąd I i II instancji jedynie okoliczności przemawiających na niekorzyść skazanego, z pominięciem okoliczności przemawiających na jego korzyść, w szczególności w zakresie oceny sytuacji zdarzenia z udziałem funkcjonariusza Policji.
Podnosząc powyższe zarzuty, obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia sądu odwoławczego w całości dot. skazanego M. G. oraz wyroku sądu I instancji w zakresie dotyczącym skazanego tj. pkt. III-VI oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji w tym zakresie; a nadto o zwolnienie skazanego od kosztów postępowania kasacyjnego; a także o zasądzenie na rzecz obrońcy skazanego kosztów obrony z urzędu udzielonej skazanemu w niniejszym postępowaniu według norm przepisanych, do tej pory nieopłaconych w całości ani w części.
W odpowiedzi na kasację obrońcy, prokurator wniósł o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje
.
Podniesione w kasacji obrońcy zarzuty okazały się oczywiście bezzasadne, co skutkowało rozpoznaniem i oddaleniem kasacji przez Sąd Najwyższy jako oczywiście bezzasadnej w trybie wskazanym w przepisie art. 535 § 3 k.p.k. Oczywista bezzasadność kasacji zachodzi bowiem zawsze, kiedy już z pobieżnej analizy podniesionych przez skarżącego zarzutów w jasny sposób wynika, że są one nietrafne i nie mogą doprowadzić do oczekiwanego przez skarżącego rezultatu w postaci wzruszenia zaskarżonego orzeczenia (postanowienie SN z 1 lipca 2021 r. sygn. II KK 184/21).
Taki charakter w realiach niniejszej sprawy ma zarzut zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., którego doniosłość wymaga priorytetowego jej omówienia.
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie w toku pierwszej rozprawy odebrał od oskarżonych wyjaśnienia (w tym m.in. od M. G.) oraz przesłuchał świadków (k. 238, tom II akt sygn. II K 1228/19/K). Oskarżony na owej rozprawie podał, iż w przeszłości leczył się psychiatrycznie oraz doznał kiedyś utraty przytomności. Wskazał także, iż kilka dni przed rozprawą skierował wniosek (datowany na 28 stycznia 2020 r.) o ustanowienie dla niego obrońcy.
Rzeczony wniosek wpłynął do sądu w dniu 10 lutego 2020 r. W dniu 18 lutego 2020 r. do Sądu Rejonowego dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie dotarła natomiast informacja z Zakładu Karnego w Nowym Sączu o planowanym terminie terapii dla uzależnionych od środków odurzających lub psychotropowych, którą objęty został M. G. (k. 265).
Następnie Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy w Krakowie postanowieniem z dniu 25 maja 2020 r. w sprawie sygn. II K 1228/19/K, powołał biegłych lekarzy psychiatrów w celu wydania opinii na okoliczność tego, czy oskarżony M. G. miał w chwili zarzuconych mu czynów zdolność rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem oraz czy aktualny stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala mu na udział w postępowaniu i na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny; a nadto także, czy w razie stwierdzenia wyłączonej lub znacznie ograniczonej poczytalności, konieczne jest orzeczenie środka zabezpieczającego (k. 282). W uzasadnieniu tegoż postanowienia sąd wskazał, iż pozyskanie tychże opinii wynika z podania przez oskarżonego, że w przeszłości leczył się psychiatrycznie oraz że doznał urazów głowy z utratą przytomności (k. 238 i 282). Jednocześnie M. G. wyznaczono obrońcę w trybie art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. (k. 293). Termin kolejnej rozprawy wyznaczono na 18 listopada 2020 r. oraz termin rezerwowy na 9 grudnia 2020 r. (k. 305).
W opinii sądowo psychiatryczno-psychologicznej z 22 września 2020 r. wydanej przez dwóch lekarzy psychiatrów oraz psychologa, biegli wskazali, iż: „rozpoznane schorzenia nie powodują ograniczenia w stopniu znacznym bądź zniesienia zdolności do rozumienia czynów i pokierowania swoim postępowaniem. Przesłanki z art. 31 § 1 k.k. i art. 31 § 2 k. nie zachodzą. Aktualny stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na jego udział w czynnościach postępowania oraz na prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny” (k. 342).
‎
W związku z treścią tej opinii biegłych Sąd Rejonowy dla Krakowa-Krowodrzy
‎
w Krakowie postanowieniem z 1 października 2020 r. zwolnił z obowiązków ustanowionego uprzednio oskarżonemu obrońcę z urzędu (k. 347).
W świetle takiego stanu rzeczy zauważyć należy, iż od momentu powzięcia przez sąd uzasadnionych wątpliwości co do stanu zdrowia oskarżonego, po przeprowadzeniu pierwszego z zaplanowanych terminów rozprawy, na kolejnym oskarżony posiadał już obrońcę, który podjął działania świadczące o realizacji obowiązku obrony na rzecz oskarżonego (m.in. k. 301). Natomiast przed kolejnym terminem rozprawy zaplanowanej na dzień 18 listopada 2020 r. (k. 380), sąd w oparciu o pozyskaną opinię biegłych (psychiatrów i psychologa) stwierdził, iż w sprawie nie zachodzi konieczność prowadzenia obrony obligatoryjnej. Brak wystąpienia okoliczności uzasadniających taką obronę wyklucza stwierdzenie zaistnienia przesłanki, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. Nie każda bowiem wątpliwość dotycząca stanu psychicznego oskarżonego skutkuje uruchomieniem instytucji obrony obligatoryjnej ze wszystkimi konsekwencjami. Ustawa wymaga, by ta wątpliwość była uzasadniona, a więc poparta takimi okolicznościami natury faktycznej, które w odbiorze zewnętrznym przemawiają za realną możliwością wystąpienia u oskarżonego zakłóceń w stanie zdrowia psychicznego w chwili czynu lub w toku procesu karnego. Wątpliwości „uzasadnione” muszą wynikać z obiektywnych przesłanek i zostać powzięte przez uprawniony organ procesowy. Muszą mieć oparcie w ocenie konkretnych ustalonych w danej sprawie okoliczności lub dowodów (zob. wyrok SN z 18 stycznia 2023 r. sygn. III KS 69/22).
Na gruncie niniejszej sprawy momentem powzięcia wątpliwości było przesłuchanie oskarżonego na pierwszym terminie rozprawy, po którym przed kolejnym terminem, sędzia przewodniczący wydał zarządzenie o ustanowieniu oskarżonemu M. G. obrońcy na podstawie art. 79 § 1 pkt 3 k.p.k. Pozyskana opinia biegłych o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego, wykazała brak podstaw do zastosowania instytucji obrony obligatoryjnej, a zatem i konieczności powtórzenia czynności już przeprowadzonych z jego udziałem.
Analizując zarzuty wskazane w pkt II 1-2 kasacji, nie sposób nie zauważyć, iż zagadnienia, których weryfikacji domaga się skarżący są w dużej mierze zbieżne z omówionym powyżej zarzutem dot. bezwzględnej przyczyny odwoławczej zatem poczynione powyżej rozważania Sądu Najwyższego zachowują aktualność także i w zakresie tych zarzutów.
Niemniej w kontekście zarzutu wskazanego w pkt II.1, sygnalizującego naruszenie art. 202 § 1 k.p.k., nie sposób zgodzić się ze skarżącym. Sąd bowiem w niniejszej sprawie, powołując się na względy ekonomiki procesowej, zdecydował się w dalszym ciągu prowadzić rozpoczętą rozprawę, pomimo powzięcia od oskarżonego informacji dotyczących korzystania w przeszłości z leczenia psychiatrycznego. Dopiero całokształt powziętych na rozprawie w dniu 31 stycznia 2020 r. informacji, tj. oświadczenie oskarżonego, wyjaśnienia oraz zeznania świadków skłoniły sąd do zasięgnięcia dowodu z opinii biegłych i dopiero to ich korelacja spowodowała powzięcie, już po pierwszym terminie rozprawy „uzasadnionych wątpliwości” co do stanu zdrowia psychicznego oskarżonego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono bowiem pogląd, który to Sąd w niniejszym składzie w pełni aprobuje: dowód z opinii biegłych psychiatrów nie może być przeprowadzany w trybie art. 202 k.p.k. tylko na podstawie domniemań, domysłów czy abstrakcyjnego przekonania stron procesowych o hipotetycznej możliwości wystąpienia po stronie oskarżonego lub podejrzanego wątpliwości co do jego poczytalności, muszą mieć one bowiem oparcie w konkretnych okolicznościach sprawy (postanowienie SN z 26 marca 2013 r. sygn. III KK 432/12). Decyzja o kontynuacji rozprawy, zwłaszcza w świetle przywołanego stanowiska, jawi się więc jako rozsądna i przede wszystkim prawidłowa.
Co do zarzutu w pkt II.2 zauważyć należy, iż samo oświadczenie oskarżonego dot. kwestii związanych z jego leczeniem psychiatrycznym w przeszłości, samo w sobie nie stanowiło jeszcze, w ocenie sądu, wątpliwości uzasadniających ustanowienie obrony obligatoryjnej. Jak słusznie bowiem zauważa się w orzecznictwie ujawnienie się w toku procesu karnego, w różnej formie dowodowej (np. oświadczenie oskarżonego, zaświadczenie lekarskie itp.), jakichkolwiek zaburzeń w sferze psychiki, zresztą, co trzeba podkreślić, często różnie określanych i definiowanych także przez samych lekarzy psychiatrów, nie może oznaczać, iż właśnie już zaistniały „uzasadnione wątpliwości co do poczytalności” (postanowienie SN z 10 września 2009 r. sygn. V KK 61/09). Tym samym, nie sposób uznać także i ten zarzut za zasadny.
W odniesieniu do zarzutu dotyczącego obrazy art. 134 § 2 k.p.k. należy zauważyć, iż przepis ten w zaistniałej w sprawie sytuacji procesowej nie miał zastosowania do czynności zawiadomienia o terminie rozprawy z dnia 31 stycznia 2020 r. i doręczenia odpisu aktu oskarżonego wobec uprzedniego ziszczenia się przesłanek warunkujących uznanie pisma za doręczone na mocy art. 139 § 1 k.p.k. M. G. został bowiem prawidłowo pouczony jeszcze na etapie postępowania przygotowawczego o treści m.in. art. 75 k.p.k. oraz art. 139 k.p.k. oraz ewentualnych skutkach procesowych niedopełnienia obowiązku, o którym mowa w art. 75 § 1 k.p.k. Wbrew ciążącego na nim obowiązku oskarżony przez niemalże rok nie poinformował organów prowadzących postępowanie o fakcie pozbawienia go wolności, co nastąpiło w dniu 18 stycznia 2019 r. (k. 215), konsekwencją czego było niepodjęcie przez niego zawiadomienia o przesłaniu aktu oskarżenia (k. 171, k. 184c), a następnie także odpisu aktu oskarżenia oraz zawiadomienia o terminie rozprawy (k. 206-207). Za przyjęciem tego rodzaju interpretacji przepisów postępowania przemawia aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którego świetle obowiązek informowania sądu (z art. 75 § 1 k.p.k.), między innymi o każdej zmianie miejsca pobytu trwającego dłużej niż 7 dni, spoczywa na skazanym. Objęta jest nim również zmiana niewynikająca z woli skazanego, a będąca następstwem pozbawienia go wolności w innej sprawie. Z tego obowiązku nie zwalniają skazanego żadne okoliczności, a jego niedochowanie skutkuje konsekwencjami wymienionymi w art. 139 § 1 k.p.k. (postanowienie SN z 17 stycznia 2022 r. sygn. V KZ 65/21). W takim wypadku sąd może przyjąć domniemanie doręczenia pisma, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Od powyższych konsekwencji skazany mógłby uchylić się jedynie w sytuacji wykazania, iż możliwość wywiązania się z tego obowiązku miał ograniczoną, ewentualnie nie miał jej w ogóle. Mimo zatem określonych ograniczeń, wynikających z istoty i rygorów osadzenia w zakładzie karnym skazany nie wykazał, by został pozbawiony możliwości powiadomienia Sądu o pozbawieniu go wolności, co przecież mógł uczynić w każdym czasie, za pośrednictwem funkcjonariuszy służby więziennej. Nie wystąpiły zatem okoliczności usprawiedliwiające omawiane zaniechanie, mogące wyłączyć skutki wymienione w art. 139 § 1 k.p.k. Ocena powyższych uwarunkowań dokonana przez sąd I instancji była zatem prawidłowa i nie zachodziły podstawy do jej zakwestionowania.
W kontekście ostatniego zarzutu kasacyjnego zauważyć należy, iż stanowi on niemalże kopię zarzutu apelacyjnego, który to został przez sąd odwoławczy wyczerpująco rozważony na str. 4-5 formularza uzasadnienia wyroku.
Niezależnie od powyższego, w kontekście pozostałych naruszeń, których zaistnienie podnosi obrońca skazanego, przypomnieć należy, iż zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sąd odwoławczy nie może naruszyć art. 7 k.p.k. ani art. 410 k.p.k., gdy tylko kontroluje zastosowanie tych przepisów, ale sam ich nie stosuje. Podkreślić należy, iż art. 7 k.p.k. art. 92 k.p.k. oraz art. 410 k.p.k. mogą zostać naruszone przez sąd odwoławczy wówczas, gdy ów sąd czynił własne ustalenia faktyczne, odmienne od tych, które stanowiły podstawę orzeczenia pierwszoinstancyjnego, i w konsekwencji czego wydał orzeczenie reformatoryjne. Może to mieć miejsce, gdy sąd odwoławczy odmiennie ocenia zgromadzone w sprawie dowody albo gdy uzupełnia przewód sądowy i samodzielnie przeprowadza dowody. Dokonuje on wówczas własnej oceny dowodów na podstawie art. 7 k.p.k., natomiast kiedy przeprowadza dowody, to jest zobowiązany do ujawnienia wszystkich istotnych okoliczności na rozprawie apelacyjnej - art. 410 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. Pod adresem sądu odwoławczego nie można więc kierować zarzutów odwołujących się do obrazy art. 7 k.p.k. czy 410 k.p.k., w zakresie, w jakim nie odnoszą się one do przeprowadzonego przez ten sąd samodzielnie postępowania dowodowego oraz własnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (zob. postanowienie SN z 7 kwietnia 2022 r. sygn. IV KK 340/21 i cyt. tam orzecznictwo; a także postanowienie SN z 13 grudnia 2013 r. sygn. III KK 414/13).
Natomiast co się tyczy sygnalizowanej przez skarżącego w tymże zarzucie m.in. obrazy zasady obiektywizmu oraz towarzyszącej jej argumentacji, stwierdzić należy, iż skarżący zarówno w apelacji, jak i w kasacji wybiórczo interpretując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, stara się podważyć prawidłowość oceny dokonanej przez sąd, a tym samym wzruszyć prawidłowo powzięte ustalenia faktyczne. Zauważyć przy tym należy, iż prawem, a także obowiązkiem obrońcy jest działanie jedynie na korzyść oskarżonego. W ramach tego obowiązku w sposób oczywisty mieści się subiektywna ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Po stronie sądu natomiast leży obowiązek obiektywnej oceny każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, z czego w niewątpliwe wywiązał się sąd
meriti,
o czym też świadczy uzasadnienie rozstrzygnięcia drugoinstancyjnego.
Na podstawie art. 535 § 3 k.p.k., art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U.2022.1184 t.j. ze zm.) i § 2 pkt 1, § 4 ust. 1 i 3 oraz § 17 ust. 3 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U.2019.18 tekst jednolity ze zm.), w związku z wnioskiem obrońcy z urzędu, należało przyznać adw. T. P. (Kancelaria Adwokacka) kwotę 442,80 zł (czterysta czterdzieści dwa złote i osiemdziesiąt groszy), w tym 23% VAT, za sporządzenie i wniesienie kasacji.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, orzeczono o oddaleniu kasacji jako oczywiście bezzasadnej, jednocześnie zwalniając skazanego z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych postępowania kasacyjnego (art. 637a k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k.).
(B.B.)
[ms]

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę