III KK 70/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 stycznia 2021 r. (sygn. akt III KK 70/20) uchylił wyrok nakazowy Sądu Rejonowego w W. z dnia 17 października 2019 r. (sygn. akt II W (...)), którym R. B. został skazany za wykroczenia z art. 63a § 1 i 1a k.w. na karę grzywny w wysokości 400 zł. Kasację od tego wyroku wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając rażące naruszenie prawa karnego materialnego przez błędne zastosowanie przepisów i przypisanie odpowiedzialności za czyny pozbawione społecznej szkodliwości. Sąd Najwyższy podzielił stanowisko Rzecznika, uznając, że opis czynów nie wyczerpuje znamion wykroczenia. W odniesieniu do czynu z pkt I, umieszczenie "śladu" białą farbą nie było ogłoszeniem, plakatem ani innym wymienionym w ustawie przedmiotem. W przypadku czynu z pkt II, opis podżegania nie wskazywał na miejsce popełnienia czynu w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym. Co do czynu z pkt III, Sąd Najwyższy stwierdził, że zawieszenie baneru z napisem "Tęsknię za tobą Żydzie" między drzewami, które zostało szybko zdjęte, nie godziło w estetykę przestrzeni publicznej ani nie naruszało praw zarządzającego miejscem w stopniu wykluczającym uznanie czynu za społecznie szkodliwy. Sąd podkreślił, że zachowanie R. B. wpisywało się w akcje upamiętniające ofiary Holocaustu i było częścią projektu artystyczno-społecznego, a jego ukaranie stanowiłoby niedopuszczalne ograniczenie wolności wypowiedzi i prawa do wolności artystycznej, chronionych Konstytucją i prawem międzynarodowym. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uniewinnił R. B. od popełnienia zarzucanych mu czynów, obciążając kosztami procesu Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia społecznej szkodliwości czynu w kontekście wykroczeń, ochrona wolności wypowiedzi i twórczości artystycznej, możliwość orzekania poza granicami kasacji.
Dotyczy specyficznego kontekstu działań artystyczno-społecznych i upamiętniających, a nie typowych przypadków naruszenia art. 63a k.w.
Zagadnienia prawne (2)
Czy zachowanie polegające na umieszczeniu napisu lub baneru w miejscu publicznym, mające na celu upamiętnienie ofiar Holocaustu, może być uznane za wykroczenie z art. 63a § 1 k.w. w sytuacji braku społecznej szkodliwości czynu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, takie zachowanie nie stanowi wykroczenia z art. 63a § 1 k.w., jeśli nie wykazuje społecznej szkodliwości, a jest częścią projektu artystyczno-społecznego chronionego wolnością wypowiedzi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że opis czynów nie wyczerpuje znamion wykroczenia, a całe zachowanie obwinionego nie miało społecznej szkodliwości. Działania te zostały zinterpretowane jako projekt artystyczno-społeczny upamiętniający ofiary Holocaustu, chroniony wolnością wypowiedzi i prawem artystycznym, a nie jako naruszenie porządku publicznego czy estetyki przestrzeni.
Czy sąd może orzec poza granicami zarzutów kasacji, jeśli stwierdzi rażące naruszenie prawa, które czyni zaskarżone orzeczenie jawnie sprzecznym z zasadami praworządnego procesu karnego lub zasadami odpowiedzialności karnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd może orzec poza zarzutami kasacji, jeśli stwierdzi rażące naruszenie prawa, zwłaszcza gdy skazanie dotyczy zachowania, które nie wyczerpuje znamion przestępstwa lub wykroczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym konstytucyjne zasady państwa prawnego sprzeciwiają się pozostawieniu w obrocie prawnym wyroku jawnie sprzecznego z tymi zasadami, co uzasadnia wyjście poza zarzuty kasacji w celu uniewinnienia oskarżonego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. B. | osoba_fizyczna | obwiniony |
Przepisy (13)
Główne
k.w. art. 63a § 1
Kodeks wykroczeń
Przepis penalizuje umieszczanie w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym ogłoszenia, plakatu, afisza, apelu, ulotki, napisu lub rysunku bez zgody zarządzającego. Sąd Najwyższy uznał, że umieszczenie "śladu" białą farbą nie spełniało tych znamion.
k.w. art. 63a § 1a
Kodeks wykroczeń
Przepis dotyczy podżegania do umieszczenia napisu w miejscu publicznym do tego nieprzeznaczonym. Sąd Najwyższy zauważył brak wskazania w opisie czynu miejsca popełnienia.
k.w. art. 1 § 1
Kodeks wykroczeń
Definiuje wykroczenie jako czyn społecznie szkodliwy. Sąd Najwyższy uznał, że zachowanie R.B. nie miało społecznej szkodliwości.
Pomocnicze
k.p.k. art. 537 § 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do uchylenia wyroku i uniewinnienia w przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
k.p.s.w. art. 112
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Podstawa do uchylenia wyroku i uniewinnienia w przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa.
k.p.s.w. art. 59 § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Wymaga zarządzenia o wszczęciu postępowania w sprawie o wykroczenie, które w tym przypadku nie zostało podpisane.
k.p.s.w. art. 93 § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Dotyczy oceny winy i społecznej szkodliwości czynu.
k.p.s.w. art. 47 § 6
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Określa czynniki brane pod uwagę przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu.
k.p.s.w. art. 119 § 2
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Podstawa do rozstrzygnięcia o kosztach procesu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego.
Konstytucja RP art. 8 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada hierarchii źródeł prawa.
Konstytucja RP art. 73
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do swobody twórczości artystycznej.
Konstytucja RP art. 54 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wolności wypowiedzi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak społecznej szkodliwości czynu. • Zachowanie stanowiło projekt artystyczno-społeczny upamiętniający ofiary Holocaustu. • Ukaranie stanowiłoby naruszenie wolności wypowiedzi i prawa artystycznego. • Opis czynów nie wyczerpuje znamion wykroczenia. • Naruszenia proceduralne w postępowaniu przed sądem I instancji.
Godne uwagi sformułowania
brak społecznej szkodliwości całokształtu zachowania skazanego • zachowanie polegające na umieszczeniu w miejscu publicznym nieokreślonego „śladu” • nawet niepodniesienie przez skarżącego zarzutu skazania za czyn, którego opis nie wskazuje na wyczerpanie przez osobę objętą wyrokiem znamion czynu zabronionego, nie sprzeciwia się, a nawet nakazuje wyjście poza granice zarzutów • zachowanie R. B., w żadnym razie nie godziło w estetykę przestrzeni publicznej • zachowanie obwinionego należy postrzegać jako godną uznania, a więc pozbawioną szkodliwości społecznej inicjatywę • karaniem za opisane w zarzutach zachowanie stanowiłoby pożywkę dla takich opinii • „odzyskanie słowa Żyd, wyrwanie je antysemitom” • ukaranie R. B. za opisane w zarzutach zachowania (...) byłoby też niedopuszczalnym ograniczeniem swobody wypowiedzi i prawa do wolności artystycznej
Skład orzekający
Michał Laskowski
przewodniczący
Jarosław Matras
członek
Zbigniew Puszkarski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia społecznej szkodliwości czynu w kontekście wykroczeń, ochrona wolności wypowiedzi i twórczości artystycznej, możliwość orzekania poza granicami kasacji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego kontekstu działań artystyczno-społecznych i upamiętniających, a nie typowych przypadków naruszenia art. 63a k.w.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii wolności słowa, wolności artystycznej i pamięci historycznej w kontekście prawa wykroczeń, a także pokazuje, jak Sąd Najwyższy może korygować błędne rozstrzygnięcia sądów niższych instancji.
“Czy upamiętnienie ofiar Holocaustu może być wykroczeniem? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.