V KK 100/12

Sygn. akt V KK 100/12 
 
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 27 czerwca 2012 r. 
 
Sąd Najwyższy - Izba Karna w składzie: 
 
 
SSN    Zbigniew Puszkarski (przewodniczący) 
 
 
 
SSN    Włodzimierz Wróbel  
 
     
 
SSA del. do SN   Dariusz Kala  (sprawozdawca) 
Protokolant: Anna Kowal 
 
w sprawie A.K. 
skazanego za przestępstwo z art. 306 k.k.  
po rozpoznaniu na posiedzeniu - bez udziału stron - w dniu 27 czerwca 2012 r., 
kasacji wniesionej na korzyść skazanego przez Prokuratora Okręgowego  
od prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 listopada 2011 r., , 
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r.,  
I. 
uchyla zaskarżony wyrok oraz wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 
lipca 2011 r., w częściach dotyczących orzeczonego na podstawie 
art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku samochodu 
Ford Escort; 
II. 
wydatkami postępowania kasacyjnego obciąża Skarb Państwa. 
  
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
A. K. oskarżono o to, że w bliżej nieustalonym dniu, w okresie pomiędzy 
3 stycznia 2010 r. a 23 września 2010 r., dokonał przerobienia znaku 
identyfikacyjnego samochodu marki Ford Escort o numerze rejestracyjnym /…/ 

 
2
i numerze silnika /…/ w ten sposób, iż w miejsce oryginalnego numeru VIN 
wspawał tabliczkę znamionową wraz z numerem identyfikacyjnym VIN /…/, 
pochodzącą od  innego pojazdu tj. o czyn z art. 306 k.k.  
Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r.,  A. K. został uznany 
za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za ten czyn, na podstawie art. 
306 k.k., sąd wymierzył mu karę sześciu miesięcy pozbawienia wolności. Na 
podstawie art. 44 § 2 k.k. sąd orzekł przepadek na rzecz Skarbu Państwa 
dowodu rzeczowego zabezpieczonego w sprawie, w postaci samochodu Ford 
Escort  /…/ koloru błękitnego, zaś pozostałe dowody rzeczowe „pozostawił w 
kopercie w aktach sprawy na k. 14”. Powyższym wyrokiem rozstrzygnięto także 
o kosztach sądowych, zwalniając oskarżonego od ich uiszczenia.  
 
Od przedmiotowego wyroku apelację wniósł oskarżony, domagając się 
złagodzenia orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności. Ponadto 
oskarżony ten zakwestionował zasadność orzeczonego na rzecz Skarbu Państwa 
przepadku samochodu Ford Escort.   
 
Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 24 listopada 2011 r. zmienił zaskarżony 
wyrok w ten sposób, że orzeczoną wobec oskarżonego karę pozbawienia 
wolności obniżył do trzech miesięcy. W pozostałym zakresie zaskarżony wyrok 
utrzymał w mocy. Zasądził od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty 
sądowe związane z postępowaniem odwoławczym, w tym 60 zł opłaty za obie 
instancje.  
 
Kasację od powyższego – prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego z 
dnia 24 listopada 2011 r– zaskarżając go w całości – wniósł Prokurator 
Okręgowy. Autor nadzwyczajnego środka zaskarżenia zarzucił w nim: „rażące 
naruszenie prawa mające wpływ na treść orzeczenia tj. art. 44 § 2 k.k., poprzez 
wyrażenie błędnej oceny prawnej, iż samochód, w którym sprawca występku z 
art. 306 k.k. przerabia znaki identyfikacyjne jest przedmiotem  służącym do 
popełnienia przestępstwa, a w związku z tym podlega przepadkowi na 
podstawie przytoczonego powyżej przepisu, podczas gdy rzecz ta nie została 
wytworzona specjalnie do popełnienia przestępstwa, jak też nie przystosowano 

 
3
jej do spełnienia funkcji, dzięki której możliwe było wykonanie czynności 
sprawczej, wskazanej przez ustawodawcę jako znamię czynu zabronionego z 
art. 306 k.k.” 
 
Odwołując się do tak sformułowanego  zarzutu, Prokurator  Okręgowy, 
wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie 
sprawy 
temu 
sądowi 
do 
ponownego 
rozpoznania 
w 
postępowaniu 
odwoławczym.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.  
Kasacja Prokuratora Okręgowego okazała  się oczywiście zasadna w 
rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k. 
W 
tym 
miejscu 
poczynić 
należy 
dwie 
uwagi 
o 
charakterze 
porządkującym. 
Pierwsza, 
dotyczy 
kierunku 
nadzwyczajnego 
środka 
zaskarżenia. Nie został on wskazany expressis verbis w kasacji. Kierunek ten 
określić można jednak na podstawie treści zarzutu i wniosku kasacyjnego oraz 
uzasadnienia kasacji. W nadzwyczajnym środku zaskarżenia podważa się 
zasadność uznania samochodu, w którym sprawca występku z art. 306 k.k. 
przerabia znak identyfikacyjny, za przedmiot służący do popełnienia 
przestępstwa. Autor kasacji domaga się w konsekwencji uchylenia wyroku sądu 
odwoławczego i przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, 
w celu wyeliminowania rozstrzygnięcia o przepadku,  tytułem środka karnego, 
samochodu Ford Escort. Wobec tego nie może być wątpliwości, że skargę 
kasacyjną wniesiono na korzyść skazanego (art. 535 § 5 k.p.k.).  
Druga uwaga sprowadza się do tego, iż autor kasacji domagał się 
uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego z dnia 24 listopada 2011 r. i 
przekazania sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy 
nie podzielił zasadności tego wniosku kasacyjnego (o czym szerzej w dalszych 
partiach uzasadnienia), co nie zmienia faktu, iż kasacja mogła być uznana za 
oczywiście zasadną w rozumieniu art. 535 § 5 k.p.k. Wniosek kasacyjny nie 
wiąże bowiem Sądu Najwyższego rozpoznającego nadzwyczajny środek 
zaskarżenia, skoro art. 537 § 1 i 2 k.p.k., określający rodzaje orzeczeń 

 
4
zapadających w ramach postępowania uregulowanego w rozdziale 55 k.p.k., 
adresowany jest przede wszystkim do organu procesowego, nie zaś do stron 
procesowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15.12.2000 r., II KKN 142/98, 
OSNKW 2001, z. 1-2, poz. 12; uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 
26.01.2001 r., IV KKN 578/00, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 49; P. Hofmański, E. 
Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom III, 
Warszawa 2007, s. 289).  
Przechodząc do wyjaśnienia przyczyn wydania przez Sąd Najwyższy 
rozstrzygnięcia zamieszczonego w sentencji wyroku tego sądu, należy 
nadmienić, że zgodnie z art. 44 § 2 k.k.: „sąd może orzec (...) przepadek 
przedmiotów, 
które 
służyły 
lub 
były 
przeznaczone 
do 
popełnienia 
przestępstwa”. Przepis ten traktuje o przepadku tzw. narzędzi przestępstwa 
(instrumenta sceleris). W  realiach tej sprawy, skoro przestępstwo z art. 306 k.k. 
zostało przez skazanego dokonane,  skupić się należy na analizie pojęcia 
„przedmiot służący do popełnienia przestępstwa”. Poza dalszymi rozważaniami 
wypada pozostawić zwrot języka prawnego „przedmiot przeznaczony do 
popełnienia przestępstwa”, gdyż zwrot ten łączy się z takimi stadiami jak 
usiłowanie, czy też przygotowanie przestępstwa. 
 Przedmiot służy do popełnienia przestępstwa, jeśli został specjalnie w 
tym celu wytworzony, jak i wówczas, gdy przedmiot ten co do zasady 
wykorzystywany jest w celach użytkowych, jednak in concreto posłużono się 
nim do popełnienia przestępstwa (zob. K. Postulski, M. Siwek, Przepadek w 
polskim prawie karnym, Zakamycze 2004, s. 131 – 132). Z fizykalno – 
motorycznych funkcji danego przedmiotu powinno wynikać, że bez jego 
zastosowania zrealizowanie znamion przestępstwa, przy uwzględnieniu 
przeciętnej przyczynowości przyrodniczej oraz praktyki społecznej, jest 
niemożliwe bądź w zasadniczym stopniu utrudnione (M. Filar, W związku z 
glosą Marii Szewczyk do wyroku (7) Sądu Najwyższego z dnia 11.04.1984 r., 
Państwo i Prawo 1988, nr 1, s. 106; zob. też wyrok składu siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego z 11.04.1984 r., RNw 4/84, OSNKW 1984, z. 11, poz. 113). 

 
5
Tak więc, przedmiot służący do popełnienia przestępstwa to taki przedmiot, 
którego zastosowanie warunkuje popełnienie przestępstwa (podobnie J. 
Raglewski [w:] A. Zoll (red.), G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, P. Kardas, J. 
Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Komentarz – 
część ogólna, tom I, Zakamycze 2004, teza 25 do art. 44 k.k.). 
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy należy uznać, że 
samochód Ford Escort, w którego nadwozie, po uprzednim wycięciu jego 
fragmentu, wspawano tabliczkę znamionową wraz z numerem identyfikacyjnym 
VIN, pochodzącym od innego pojazdu, nie może być traktowany jako przedmiot 
służący do popełnienia przestępstwa w rozumieniu art. 44 § 2 k.k. Wskazany 
samochód nie był bowiem przedmiotem, którego „zastosowanie” warunkowało 
popełnienie przestępstwa. Pozostawał jedynie przedmiotem, którego „istnienie” 
umożliwiało dokonanie przez A. K przypisanego mu przestępstwa z art. 306 k.k. 
Oba stany różnią się zaś od siebie w sposób zasadniczy.  
Dodać jeszcze trzeba, że samochód Ford Escort nie był choćby 
„przedmiotem czynności wykonawczej” przestępstwa z art. 306 k.k.  Za 
„przedmiot czynności wykonawczej” uznać trzeba bowiem w tym wypadku 
przerobiony „znak identyfikacyjny” samochodu, nie zaś sam samochód (por. W. 
Wróbel [w:] A. Zoll (red.), A. Barczak – Oplustil, G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, M. 
Dąbrowska – Kardas, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Rodzynkiewicz, 
M. Szewczyk, W. Wróbel, Kodeks karny. Komentarz – część szczególna, tom 
III,  Zakamycze 2006, teza 17 do art. 306 k.k.).  
Wobec powyższego, Sąd Rejonowy w wyroku z dnia 26 lipca 2011 r. 
niezgodnie z prawem orzekł na podstawie art. 44 § 2 k.k. przepadek na rzecz 
Skarbu Państwa powyższego samochodu Ford Escort.  
Skazany w apelacji zakwestionował trafność orzeczonego przepadku 
wspomnianego samochodu. Obowiązkiem Sądu Okręgowego, rozpoznającego 
ten środek odwoławczy, było więc wnikliwe zbadanie tego zagadnienia i 
stwierdzenie, że przepadek ten został dokonany z naruszeniem art. 44 § 2 k.k. 
Tymczasem Sąd Okręgowy – wadliwie interpretując (podobnie jak Sąd 

 
6
Rejonowy) – treść art. 44 § 2 k.k. uznał, że orzeczenie przepadku dokonane 
przez organ pierwszej instancji było trafne. Wobec tego doszło do 
zaabsorbowania przez instancję odwoławczą naruszenia prawa zaistniałego 
przed sądem pierwszej instancji (por. uzasadnienie postanowienia Sądu 
Najwyższego z dnia 22.03.2007 r., V KK 205/06, LEX nr 260693).  
Naruszenia prawa, których dopuściły się sądy obu instancji, były rażące. 
Przypomnieć w tym miejscu należy, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do 
czynienia wówczas, gdy jest ono niewątpliwe i oczywiste, przy czym chodzi 
tutaj nie tyle o łatwość stwierdzenia danego uchybienia, ile o jego rangę i 
natężenie stopnia nieprawidłowości (W. Grzeszczyk, Kasacja w sprawach 
karnych,  Warszawa 2001, s. 128-129).  
Powyższe naruszenia miały realny wpływ na treść wyroku. Sąd Rejonowy 
uchybił przepisowi prawa karnego materialnego (art. 44 § 2 k.k.) i w 
konsekwencji niezasadnie orzekł przepadek przedmiotu. Natomiast sąd 
odwoławczy uznał, że wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu pierwszej 
instancji stanowisko, iż samochód  Ford Escort  stanowi przedmiot pochodzący 
z przestępstwa, traktować należy jako omyłkę. Sąd Rejonowy, powołując w 
wyroku jako podstawę przepadku art. 44 § 2 k.k., dał bowiem wyraz temu, że 
traktuje ten samochód jako przedmiot służący do popełnienia przestępstwa. W 
konsekwencji Sąd Okręgowy utrzymał w tej części zaskarżony wyrok w mocy. 
Powinien zaś, prawidłowo interpretując regulację art. 44 § 2 k.k., wyrok w tej 
części zmienić i uchylić rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji o przepadku 
przedmiotu. Na marginesie w tym miejscu trzeba dodać, że uzasadnienie 
orzeczenia Sądu Rejonowego, jak i uzasadnienie orzeczenia Sądu Okręgowego, 
nie zawierają analitycznych wywodów prawnych, wyjaśniających zajęcie 
takiego a nie innego stanowiska w odniesieniu do kwestii stanowiącej przedmiot 
kasacji.  
Tak więc,  w niniejszej sprawie zaistniała podstawa kasacyjna, o jakiej 
stanowi art. 523 § 1 k.p.k.   

 
7
Wobec tego konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu 
Okręgowego oraz wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., w częściach dotyczących 
orzeczonego na podstawie art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku 
samochodu Ford Escort. I takie też orzeczenie wydał Sąd Najwyższy. 
Podkreślić jeszcze należy, że wobec oczywistości naruszeń prawa, które 
zaistniały przed sądem a quo i ad quem, przy uwzględnieniu zasady ekonomiki 
procesowej, Sąd Najwyższy uznał za niezbędne uchylenie w powyższym 
zakresie obu wyroków i przywrócenie w ten sposób stanu zgodnego z prawem. 
Kwestie winy skazanego oraz kary pozbawienia wolności nie budzą wątpliwości 
i nie były podważane w skardze kasacyjnej Prokuratora Okręgowego. Wobec 
tego uchylanie, w całości bądź w części, zaskarżonego wyroku Sądu 
Okręgowego i przekazywanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania 
tylko po to, aby dokonał ponownej kontroli odwoławczej i wyeliminował 
orzeczenie o przepadku samochodu (czego domagał się autor kasacji), 
prowadziłoby do dalszych, zbędnych czynności procesowych, przedłużałoby 
postępowanie i skutkowało multiplikacją kosztów wymiaru sprawiedliwości.  
W tym miejscu trzeba dodać, że sentencja wyroku Sądu Najwyższego nie 
odpowiada w pełni dyspozycji art. 537 § 2 k.p.k., skoro nie zawiera orzeczenia 
następczego. W pewnych wypadkach, w szczególności wówczas, gdy konieczne 
jest wyeliminowanie z zaskarżonego orzeczenia (zaskarżonych orzeczeń) 
rozstrzygnięcia wydanego z rażącą obrazą przepisu prawnego karnego 
materialnego, zaś eliminacja ta nie wymaga ponownego rozpatrywania sprawy, 
możliwe jest ograniczenie się przez Sąd Najwyższy tylko do uchylenia tego 
wadliwego rozstrzygnięcia, bez potrzeby wydawania orzeczenia następczego  
(argumentum a fortiori z art. 537 § 2 k.p.k.). Taki pogląd prezentowany jest 
konsekwentnie w judykaturze Sądu Najwyższego i wypada go zaaprobować 
(por. wyroki z: 10.12.2002 r., V KK 317/02, Lex 74385; 19.10.2005 r., IV KK 
199/05, OSNwSK 2005/1/1893; 28.02.2008 r., III KK 454/07, Lex 406859).  
W związku z treścią wyroku Sądu Najwyższego, organ pierwszej instancji 
zobowiązany będzie rozstrzygnąć na posiedzeniu o dowodach rzeczowych 

 
8
zgromadzonych w tej sprawie (samochodzie Ford Escort i dokumentach 
dotyczących tego samochodu), mając na uwadze w  szczególności przepisy 
rozdziału 25 k.p.k., odnoszące się do rzeczy i przedmiotów zatrzymanych w 
związku z postępowaniem karnym.  
Wobec uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego oraz wyroku 
Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2011 r., w częściach dotyczących orzeczonego 
na podstawie art. 44 § 2 k.k., środka karnego w postaci przepadku samochodu 
Ford Escort,   niezbędne stało się rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
kasacyjnego. Wyrok Sądu Najwyższego, w powyższym kształcie, jest bowiem 
orzeczeniem kończącym postępowanie w rozumieniu art. 626 § 1 k.p.k. W myśl 
art. 634 k.p.k.,  wydatkami postępowania kasacyjnego, obciążono Skarb 
Państwa.  
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy – procedując na posiedzeniu 
(art. 535 § 5 k.p.k.) – orzekł  jak w wyroku.