II KK 137/18

Sygn. akt II KK 137/18
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 1 lutego 2019 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Barbara Skoczkowska (przewodniczący)
‎
SSN Piotr Mirek (sprawozdawca)
‎
SSN Eugeniusz Wildowicz
Protokolant Anna Janczak
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Grzegorza Krysmanna,
‎
w sprawie
R. M.
‎
skazanego z art. 56 ust. 3 ustawy z 29.07.2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii
‎
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
‎
w dniu 1 lutego 2019 r.,
‎
kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego
‎
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
‎
z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II Aka […]
‎
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Okręgowego w Ł.
‎
z dnia 18 stycznia 2016 r., sygn. akt IV K […],
1. uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej oskarżonego R. M. i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Apelacyjnemu w […] do ponownego rozpoznania;
2. zarządza zwrot na rzecz oskarżonego uiszczonej opłaty od kasacji .
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Ł., rozpoznając sprawę R.M. i dziewięciu innych oskarżonych, którym zarzucono popełnienie przestępstw z art. 258 § 1 k.k. oraz z ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, wyrokiem z dnia 18 stycznia 2016 r., sygn. akt IV K
[…]
, uznał
oskarżonego R. M. za winnego tego, że w drugiej połowie 2009 r., do dnia 22 lipca 2009 r., w Ł., działając w krótkich odstępach czasu, w podobny sposób, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wbrew przepisom ustawy, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, wspólnie i w porozumieniu z innymi osobami, wobec których materiały wyłączono do odrębnych postępowań, wziął udział w obrocie znacznych ilości substancji psychotropowych w postaci 3000 gram amfetaminy, czym wyczerpał znamiona art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – w pierwotnym brzmieniu w zw. z art. 4 § 1 k.k. oraz art. 12 k.k. i za to na podstawie art. 56 ust. 3 powołanej wyżej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii wymierzył mu karę 3 lat i 2 miesięcy pozbawienia wolności oraz grzywnę w wysokości 300 stawek dziennych po 10 zł każda.
Na podstawie art. 45 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego przepadek na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej uzyskanej z przestępstwa w kwocie 16 000 zł.
Jednocześnie uniewinnił R. M. od popełnienia przestępstwa z art. 258 § 1 k.k.
Powyższy wyrok,
w części skazującej, został zaskarżony apelacją obrońcy oskarżonego.
Apelujący, zarzucając obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść wyroku, tj. art. 2 § 2 k.p.k., 4 k.p.k., 5 § 2 k.p.k. oraz art. 7 k.p.k. poprzez dowolną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego oraz błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na niesłusznym przyjęciu, że oskarżony R. M. dopuścił się popełnienia przypisanego mu czynu, pomimo istnienia w sprawie poważnych wątpliwości, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego od przypisanego mu czynu.
Sąd Apelacyjny w
[…]
, wyrokiem z dnia 6 czerwca 2017 r., II AKa
[…]
, w stosunku R. M. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.
Kasację od tego wyroku wywiódł obrońca skazanego. Zaskarżając wyrok Sądu odwoławczego w całości, zarzucił rażącą obrazę przepisów postępowania, a to:
1.
art. 7 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegającą na wadliwej ocenie dowodu z zeznań S. K., złożonych tylko i wyłącznie we wstępnej fazie postępowania przygotowawczego i sprowadzających się do rozpoznania z okazanego zdjęcia skazanego w sytuacji, gdy w toku dalszego postępowania dowodowego, zarówno na etapie postępowania przed Sądem pierwszej instancji, jak i przed Sądem drugiej instancji, czynność rozpoznania nie została potwierdzona przez S.K., co w kontekście innych zgromadzonych dowodów, niepotwierdzających udziału R.M. w przypisanym czynie, przesądza o oczywistej niesprawiedliwości orzeczenia Sądu drugiej instancji,
2.
art. 452 k.p.k., polegającą na zaniechaniu realizacji przez Sąd Apelacyjny funkcji rozpoznawczej, tj. rozpoznania sprawy co do jej istoty przez sąd odwoławczy,
3.
art. 5 § 2 k.p.k., polegającą na przyjęciu wersji zdarzenia na niekorzyść skazanego, w sytuacji gdy istniejące wątpliwości powodowane m.in. odwołaniem treści zeznań przez S. K., wskazują na konieczność rozstrzygnięcia na korzyść skazanego,
4.
art. 457 § 3 w zw. z art. 433 § 2 k.p.k., polegającą na nierzetelnej ocenie w ramach kontroli odwoławczej podniesionych w apelacji zarzutów.
W konkluzji kasacji obrońca skazanego wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w
[…]
i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na kasację prokurator wniósł o jej oddalenie, jako oczywiście bezzasadnej.
Sąd Najwyższy stwierdził, co następuje.
Kasacja okazała się zasadna. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku każe bowiem zgodzić z autorem kasacji, że przeprowadzona przez Sąd Apelacyjny kontrola odwoławcza nie spełnia wymogu rzetelności.
Choć kasacja jest środkiem zaskarżenia kierowanym do orzeczenia Sądu odwoławczego, to w realiach niniejszej sprawy niemożliwym jest wypowiadanie się w kwestii jej zasadności bez odniesienia się do ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji i przeprowadzonej przez ten Sąd oceny materiału dowodowego. Przypisując oskarżonemu udział w obrocie 3000 g amfetaminy, Sąd Okręgowy ustalił, że
w drugiej połowie 2009 r. S. K., dwukrotnie nabył tę substancję psychotropową od P. G., który miał ją uzyskać od oskarżonego.
Podkreślić przy tym trzeba, że P. G. nie złożył zeznań, a Sąd Okręgowy, dokonując ustaleń faktycznych, opierał się wyłącznie na depozycjach S. K. z postępowania przygotowawczego, z których wynikało, że:

P. G. oferując świadkowi „załatwienie” amfetaminy, poinformował go, że będzie ona pochodziła od osoby o pseudonimie „M.”,

„M.” to mężczyzna niskiego wzrostu, średniej budowy ciała, ciemnej karnacji w wieku ok. 30 lat – choć ciężko określić jego wiek, poruszający się samochodem marki B.,

nabywając amfetaminę świadek nie miał żadnego kontaktu z oskarżonym. Osoba określana jako „M.” miała kontaktować się telefonicznie ze świadkiem dopiero po przekazaniu amfetaminy, wyznaczając mu termin jej sprzedaży i grożąc pobiciem oraz „zrobieniem krzywdy jego dziewczynie”.
Uznając, że zeznania S. K. mogą stanowić podstawę dokonanych ustaleń faktycznych, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że ich wiarygodności nie może przekreślać ani to, że oskarżony ma 178 cm wzrostu, ani to, że nie posiadał prawa jazdy, ani wreszcie to, że nie był właścicielem samochodu marki B.. Odnosząc się do tych okoliczności, Sąd Okręgowy zauważył, iż świadek wskazywał wzrost oskarżonego bez przeprowadzania wcześniejszych pomiarów, podany przez niego opis oskarżonego jest na tyle ogólny, że nie można uznać, iż w istotny sposób odbiega od rzeczywistości, a oskarżony nie został zidentyfikowany na podstawie opisu, ale przez rozpoznanie w toku okazania. Zaznaczył ponadto, iż kierowanie samochodem mimo braku uprawnień nie należy do rzadkości i zrozumiałym jest, że oskarżony nie rejestrowałby na siebie samochodu, którego używał do przestępczej działalności.
Z uwagi na charakter materiału dowodowego, którym dysponował Sąd Okręgowy i argumentację, którą posłużył się oceniając krytycznie linię obrony oskarżonego, a która może budzić wątpliwości co zgodności z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, skontrolowanie poprawności toku rozumowania Sąd pierwszej instancji wymagało od Sądu odwoławczego szczególnie wnikliwego i wszechstronnego rozważenia zarzutów apelacji.
Przeprowadzona przez Sąd odwoławczy kontrola instancyjna nie spełnia tego warunku. Przedstawione przez Sąd Apelacyjny powody, które sprawiły, że nie podzielił argumentów podnoszonych w apelacji są trudne do pogodzenia z zasadą określoną w art. 7 k.p.k. i świadczą o jednostronności spojrzenia Sądu odwoławczego na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i arbitralności formułowanych przez Sąd Apelacyjny tez.
Prawdą jest, że S. K., któremu okazano w postępowaniu przygotowawczym fotografie T. M. – brata oskarżonego, wytypowanego przez ograny ścigania jako osoba podejrzana oraz oskarżonego, wskazał na oskarżonego, jako osobę o pseudonimie „M.”. Bez wątpienia, dla rozstrzygnięcia sprawy jest to okoliczność istotna. Rzecz jednak w tym, że znaczenie, jakie sądy obu instancji nadają tej czynności procesowej nie odpowiada realiom sprawy.
Sąd Apelacyjny, wytykając apelującemu „swoistą manipulację poczynionymi ustaleniami oraz dostosowywaniem ich do partykularnych interesów oskarżonego”, nie wykazuje w sposób przekonujący, na czym ta „manipulacja” miałaby polegać.
Sąd odwoławczy, skupiając swoją uwagę na rozpoznaniu oskarżonego przez S. K. i podkreślając, iż T. M. i jego brat różnią się tak istotnie, że pomyłka w rozpoznaniu oskarżonego jest wykluczona, nie dostrzega niespójności swojej argumentacji. Akcentując rozpoznanie oskarżonego, Sąd Apelacyjny – podobnie zresztą jak Sąd Okręgowy – pomija w swoich rozważaniach brak korelacji między wynikami tej czynności a treścią wcześniejszych zeznań świadka. Bez rozważenia wynikających z tego faktu wątpliwości nie może być mowy o rzetelnej kontroli odwoławczej prawidłowości przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji oceny materiału dowodowego. Skoro podany przez świadka rysopis oskarżonego był tak ogólny, że pozwolił organom ścigania na wytypowanie jako sprawcy T. M., który – w ocenie Sądu Apelacyjnego – na tyle różni się od oskarżonego, że nie można ich ze sobą pomylić, to sam fakt rozpoznania oskarżonego na okazanej świadkowi fotografii nie stanowi okoliczności zwalniającej Sąd odwoławczy od zbadania czy całość zeznań S. K. została oceniona w sposób określony w art. 7 k.p.k.
Zgodzić się trzeba oczywiście z tym, że brak uprawnień do kierowania pojazdem i nieposiadanie zarejestrowanego na siebie samochodu nie wykazuje niepodobieństwa poruszania się przez oskarżonego samochodem marki B.. Jeżeli jednak w toku postępowania nie dowiedziono, że oskarżony mimo braku odpowiednich uprawnień posiadał umiejętność kierowania samochodem i mógł korzystać z samochodu swojego brata, to twierdzenie Sądu Apelacyjnego, że udowodnienie przez obronę, iż T.M. był właścicielem samochodu marki B. potwierdza trafność rozumowania Sądu Okręgowego, razi dowolnością.
Mając to wszystko na uwadze, uznać należało, że zaskarżone orzeczenie dotknięte jest uchybieniem, mającym postać rażącego naruszenia przepisu art. 433 § 2 k.p.k., które mogło mieć wpływ na jego treść. Z tego powodu, Sąd Najwyższy, nie przesądzając kierunku rozstrzygnięcia sprawy, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w
[…]
do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd odwoławczy weźmie pod uwagę przedstawione wcześniej powody uchylenia zaskarżonego wyroku i rozważy zarzuty oraz wnioski podniesione w apelacji obrońcy skazanego, w sposób uwzględniający całokształt materiału dowodowego i gwarantujący przeprowadzenie jego oceny z zachowaniem standardów określonych w art. 7 k.p.k.