III KK 410/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego A. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 15 czerwca 2015 r. (sygn. akt XIII Ka 94/15). Sąd Okręgowy uchylił wyrok Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 2 września 2014 r. (sygn. akt II K 12/13), którym M. Z. i J. Z. zostali skazani za przestępstwa, i umorzył postępowanie na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w., uznając czyny za wykroczenia, których karalność ustała z powodu przedawnienia. Kasacja zarzucała rażące naruszenie prawa przez Sąd Okręgowy, w szczególności obrazę art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. poprzez niezasadne przyjęcie przedawnienia. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę na posiedzeniu w dniu 10 grudnia 2015 r., uznał kasację za niedopuszczalną. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że sprawa, mimo początkowego prowadzenia w trybie k.p.k. jako przestępstwo, została ostatecznie zakończona przez Sąd Okręgowy jako sprawa o wykroczenie. Zgodnie z art. 110 § 1 k.p.w., kasację w sprawach o wykroczenia mogą wnosić jedynie ściśle określone podmioty (Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich itp.), a pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego do nich nie należy. W związku z tym, pismo procesowe pełnomocnika zostało pozostawione bez rozpoznania na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. Oskarżyciel posiłkowy został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia kasacji w sprawach o wykroczenie oraz zasady stosowania przepisów k.p.w. w przypadku przekształcenia procedury z karnej na wykroczeniową.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy sprawa o przestępstwo zostaje zakończona jako wykroczenie przez sąd odwoławczy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego jest uprawniony do wniesienia kasacji w sprawie o wykroczenie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego nie jest uprawniony do wniesienia kasacji w sprawie o wykroczenie.
Uzasadnienie
Kasację w sprawach o wykroczenie mogą wnosić tylko ściśle określone podmioty (np. Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich), zgodnie z art. 110 § 1 k.p.w. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego do tego kręgu nie należy.
Czy sprawa prowadzona pierwotnie jako przestępstwo, a zakończona przez sąd odwoławczy jako wykroczenie, podlega przepisom k.p.k. czy k.p.w. w zakresie środków zaskarżenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W zakresie środków zaskarżenia, w tym kasacji, stosuje się przepisy k.p.w.
Uzasadnienie
Zgodnie z art. 400 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. oraz orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeśli sąd drugiej instancji uzna czyn za wykroczenie, stosuje się przepisy k.p.w. dotyczące środków zaskarżenia, w tym kasacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. Z. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| J. Z. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| A. B. | inne | oskarżyciel posiłkowy |
Przepisy (13)
Główne
k.p.w. art. 110 § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Wyłącza uprawnienie stron do wnoszenia kasacji w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, enumeratywnie wymieniając podmioty uprawnione.
k.p.w. art. 112
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Nakazuje stosować odpowiednio w postępowaniu wykroczeniowym, w przedmiocie kasacji, m.in. art. 530 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 531 § 1 k.p.k.
k.p.k. art. 531 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sąd Najwyższy pozostawia bez rozpoznania kasację wniesioną i przyjętą z naruszeniem zasad określonych w art. 530 § 2 k.p.k.
Pomocnicze
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Sąd Okręgowy powołał ten przepis jako podstawę umorzenia, jednak SN wskazał, że w sprawie o wykroczenie powinien być stosowany art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w.
k.p.k. art. 530 § 2
Kodeks postępowania karnego
Nakłada na prezesa sądu obowiązek odmowy przyjęcia kasacji wniesionej przez osobę nieuprawnioną.
k.p.k. art. 400
Kodeks postępowania karnego
Formułuje zasadę stosowania przepisów k.p.w. w dalszym toku postępowania, jeśli po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się, że czyn oskarżonego stanowi wykroczenie.
k.p.k. art. 458
Kodeks postępowania karnego
Umożliwia stosowanie przepisów k.p.k. w postępowaniu odwoławczym, w tym zasad dotyczących przekształcenia procedury.
k.p. art. 283 § 1
Kodeks pracy
Przepis dotyczący wykroczeń przeciwko prawom pracownika, który został zastosowany przez Sąd Okręgowy.
k.w. art. 45 § 1
Kodeks wykroczeń
Określa terminy przedawnienia wykroczeń.
k.p.w. art. 104 § 1
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Zawiera katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych w sprawach o wykroczenia, w tym przedawnienie.
k.p.w. art. 119
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Podstawa obciążenia kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego.
k.p.k. art. 637 § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa obciążenia kosztami postępowania w sprawach o wykroczenia.
k.p.k. art. 637 a
Kodeks postępowania karnego
Podstawa obciążenia kosztami postępowania w sprawach o wykroczenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kasacja wniesiona przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego jest niedopuszczalna, ponieważ sprawa została zakończona jako sprawa o wykroczenie, a pełnomocnik nie jest podmiotem uprawnionym do wniesienia kasacji w takim postępowaniu zgodnie z art. 110 § 1 k.p.w.
Odrzucone argumenty
Argumentacja pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego dotycząca przedawnienia i naruszenia prawa przez Sąd Okręgowy (choć nie została formalnie rozstrzygnięta z powodu niedopuszczalności kasacji).
Godne uwagi sformułowania
„sprawą o wykroczenie” jest nie tylko sprawa prowadzona w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, ale także sprawa prowadzona na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego, jeżeli ostatecznie dojdzie do wydania orzeczenia uznającego czyn za wykroczenie • kasacja została wniesiona przez osobę nieuprawnioną
Skład orzekający
Andrzej Ryński
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do wniesienia kasacji w sprawach o wykroczenie oraz zasady stosowania przepisów k.p.w. w przypadku przekształcenia procedury z karnej na wykroczeniową."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy sprawa o przestępstwo zostaje zakończona jako wykroczenie przez sąd odwoławczy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje subtelne, ale kluczowe różnice między procedurą karną a wykroczeniową, a także ograniczenia w dostępie do Sądu Najwyższego. Jest to przykład ważnej kwestii proceduralnej, która może mieć znaczenie dla praktyków.
“Czy wiesz, kto może złożyć kasację w sprawie o wykroczenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt III KK 410/15 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Ryński w sprawie M. Z. J. Z. oskarżonych z art. 220 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 10 grudnia 2015 r., w związku z kasacją pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego A. B. od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 15 czerwca 2015 r., sygn. akt XIII Ka 94/15 uchylającego wyrok Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim dnia 2 września 2014 r., sygn. akt II K 12/13 i umarzającego postępowanie, na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 112 k.p.w. postanowił 1. pozostawić bez rozpoznania przyjętą kasację, 2. obciążyć oskarżyciela posiłkowego A. B. kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Rejonowego w Starogardzie Gdańskim z dnia 2 września 2014 r., sygn. akt II K 12/13 M. Z. i J. Z. zostali skazani za przestępstwa z art. 220 § 2 i 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 i 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. odpowiednio na kary 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres próby 2 lat oraz 9 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na okres próby 3 lat. Na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonych, Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 15 czerwca 2015 r., sygn. akt XIII Ka 94/15 uchylił zaskarżony wyrok i w oparciu o przepis art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. w zw. z art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. umorzył postępowanie w sprawie. Od tego wyroku kasację wniósł pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego. W kasacji zarzucił wyrokowi Sądu odwoławczego rażące naruszenie prawa, mogące mieć wpływ na treść orzeczenia, tj. obrazę art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k., będącą uchybieniem określonym w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. polegającą na niezasadnym przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że zachodzi okoliczność wyłączająca postępowanie w postaci przedawnienia karalności w sytuacji, gdy zarzucany oskarżonym czyn wypełnia znamiona czynu zabronionego stypizowanego w art. 220 § 2 i § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 i § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., w związku z czym nie doszło do przedawnienia jego karalności. W oparciu o tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Pismem złożonym w dniu 8 października 2015 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej zauważył, że zgodnie z art. 110 § 1 k.p.w. kasacja została wniesiona przez osobę nieuprawnioną. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasację wniesioną przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego należało uznać za niedopuszczalną, albowiem dotyczy ona rozstrzygnięcia sadu odwoławczego w sprawie o wykroczenia, czego skarżący wydaje się nie dostrzegać. W tym kontekście wskazać należy, że „sprawą o wykroczenie” jest nie tylko sprawa prowadzona w trybie przewidzianym w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, ale także sprawa prowadzona na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego, jeżeli ostatecznie dojdzie do wydania orzeczenia uznającego czyn za wykroczenie. Odnosi się to również do sytuacji, gdy dopiero sąd drugiej instancji, rozpoznając środek odwoławczy od orzeczenia w sprawie o przestępstwo, uznał w orzeczeniu kończącym postępowanie czyn, którego ono dotyczyło, za wykroczenie (zob. postanowienie SN z dnia 15 kwietnia 2010 r., III KZ 29/10, LEX nr 583869). O tym, że w sprawie może dochodzić do takiego przekształcenia stosowania procedury karnej i wykroczeniowej przekonuje art. 400 k.p.k., który formułuje zasadę - „…jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się, że czyn oskarżonego stanowi wykroczenie, sąd, nie przekazując sprawy właściwemu sądowi, rozpoznaje ją w tym samym składzie, stosując w dalszym jej toku przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia…”. Norma wynikająca z treści tego przepisu funkcjonuje również w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 458 k.p.k. Odnosząc te uwagi do sprawy niniejszej należy przypomnieć, że została on wszczęta aktem oskarżenia skierowanym do Sądu przez prokuratora w odniesieniu do dwóch oskarżonych o przestępstwa z art. 220 § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. Zatem, przed sądem pierwszej instancji toczyła się ona w trybie przepisów KPK i została zakończona wyrokiem skazującym obydwu oskarżonych za zarzucane im przestępstwa, przy częściowej zmianie opisu czynu każdego z nich oraz korekcie kwalifikacji prawnej - art. 220 § 2 i § 1 k.k. w zb. z art. 156 § 2 i § 1 pkt 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.. Natomiast po rozpoznaniu apelacji obrońcy oskarżonych Sąd Okręgowy w Gdańsku przyjął, że obydwa czyny oskarżonych stanowiły wykroczenia z art. 283 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U.2014.1502 j.t.), których karalność ustała z powodu przedawnienia (s. 7 – 8 uzasadnienia SO). W związku z tym, uwzględniając upływ terminów wskazanych w art. 45 § 1 k.w., na podstawie art. 5 § 1 pkt 4 k.p.w. postępowanie w sprawie o te wykroczenia umorzył, stwierdzając wystąpienie bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Wprawdzie w podstawie normatywnej tego rozstrzygnięcia Sąd odwoławczy powołał przepis art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., podczas gdy Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia zawiera własny katalog bezwzględnych przyczyn odwoławczych i miał tu zastosowanie art. 104 § 1 pkt 7 k.p.w., jednak obydwa te przepisy odnoszą się do negatywnej przesłanki procesowej przedawnienia i nie może być wątpliwości, że postępowanie to zakończyło się prawomocnie w drugiej instancji, jako sprawa o wykroczenie. Konsekwencją przyjęcia takiego rozstrzygnięcia w wyroku sądu odwoławczego kończącym postępowanie było zastosowanie art. 400 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k. i w dalszej perspektywie zmiana procedury poprzez stosowanie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, w części dotyczącej nadzwyczajnych środków zaskarżenia, w tym regulacji odnoszących si do szczególnego trybu i terminów wniesienia kasacji (zob. też wyrok SN z dnia 13 listopada 2014 r., V KK 322/14, OSNKW 2015/3/29, postanowienie SN z dnia 23 października 2003 r., IV KK 94/03, OSNKW 2004/2/16). Należy przypomnieć, że przepis art. 110 § 1 k.p.w. wyłącza uprawnienie stron do wnoszenia kasacji w postępowaniu w sprawach o wykroczenia i enumeratywnie wymienia podmioty, które mogą wystąpić z takim nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia. Są nimi Prokurator Generalny oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, natomiast w sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych Naczelny Prokurator Wojskowy, a w sprawach naruszenia praw dziecka także Rzecznik Praw Dziecka. Zatem w przypadku zasad wnoszenia kasacji w analizowanym układzie procesowym znajduje wyłączne zastosowanie wskazany wyżej przepis Kodeku postępowania w sprawach o wykroczenia, a nie art. 520, 521 i 524 § 2 i 3 Kodeksu postępowania karnego. W tej sprawie żaden z wymienionych wyżej podmiotów szczególnych nie wystąpił z kasacją, wobec czego nie było podstaw ustawowych do uznania pisma procesowego oskarżyciela posiłkowego z dnia 12 sierpnia 2015 r. za kasację, skoro nie był on uprawniony do jej wniesienia w sprawie o wykroczenie. Również tryb postępowania wskazany w art. 110 § 3 k.p.w. dotyczy tylko podmiotów wymienionych § 1 tego przepisu. Natomiast decyzja merytoryczna jaka zapadła w tej sprawie znajduje swoją podstawę normatywną w art. 112 k.p.k. nakazującym stosować odpowiednio w postępowaniu wykroczeniowym, w przedmiocie kasacji, m. in. art. 530 § 2 i 3 k.p.k. oraz art. 531 § 1 k.p.k. W myśl art. 531 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy pozostawia bez rozpoznania kasację wniesioną i przyjętą z naruszeniem zasad określonych w art. 530 § 2 k.p.k. Z kolei ten drugi przepis nakłada na prezesa sądu, do którego wniesiono kasację, obowiązek odmowy jej przyjęcia w przypadku, gdy została wniesiona przez osobę nieuprawnioną (art. 530 § 2 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k.). Skoro zatem przyjęto wywiedzioną w tej sprawie kasację pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego nie bacząc, że z mocy ustawy nie należy on do kręgu podmiotów uprawnionych do jej wnoszenia w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, jego inicjatywę procesową należało pozostawić bez rozpoznania jako niedopuszczalną w świetle obowiązującego prawa. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy postanowił, jak na wstępie, obciążając oskarżyciela posiłkowego kosztami sądowymi postępowania kasacyjnego w oparciu i przepis art. 119 k.p.w. w zw. z art. 637 § 1 k.p.k. i art. 637 a k.p.k.