III KK 409/05

WYROK Z DNIA 25 KWIETNIA 2006 R. III KK 409/05 Z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego sprawcę na karę pozbawienia wolności, okres tymczasowego aresztowania zaliczony na po- czet tej kary staje się częścią odbytej przez niego kary. Przewodniczący: sędzia SN L. Misiurkiewicz. Sędziowie SN: J. Sobczak, E. Strużyna (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Smardzewski. Sąd Najwyższy w sprawie Kamila G., skazanego za popełnienie przestępstw określonych w art. 280 § 1 w zb. z art. 189 § 2, 207 § 1 i 191 § 2 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2006 r., kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na nie- korzyść Kamila G. od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 7 lipca 2005 r., zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 23 marca 2005 r., u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę p r z e k a z a ł Sądowi Okręgo- wemu w B. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym (...) U Z A S A D N I E N I E Sąd Rejonowy w B., wyrokiem z dnia 23 marca 2005 r., skazał Kami- la G., na podstawie art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. na kary pozba- wienia wolności za popełnienie, w okresie od dnia 18 do dnia 19 grudnia 2 2003 r. oraz w dniu 1 marca 2004 r., m. in. trzech przestępstw rozboju i wymierzył mu karę łączną 6 lat pozbawienia wolności. Sąd Okręgowy w B., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji wnie- sionych przez oskarżonego i jego obrońcę uznał, że wprawdzie wniesione apelacje nie zasługują na uwzględnienie, ale wyrokiem z dnia 7 lipca 2005 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, iż z opisu czynów zakwalifiko- wanych jako przestępstwa rozboju wyeliminował ustalenie, że Kamil G. do- puścił się tych przestępstw przed upływem 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne, w podstawie skazania i wymiaru kary pominął przepis art. 64 § 1 k.k., a orzeczoną wobec oskarżonego karę łączną złagodził do lat 5, nato- miast w pozostałym zakresie zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł Prokurator Generalny zaskarżając powyższy wyrok w całości na niekorzyść Kamila G. Zarzucając rażącą i mającą wpływ na treść wyroku obrazę przepisu prawa materialnego – art. 64 § 1 k.k., polegającą na błędnym uznaniu, że brak jest podstaw do przypisania Kamilowi G. działania w warunkach po- wrotu do przestępstwa określonego w tym przepisie, gdyż nie został speł- niony wymóg uprzedniego faktycznego odbycia przez oskarżonego pra- womocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności za przestępstwo umyśl- ne, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i prze- kazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest zasadna. Analiza okoliczności sprawy potwierdziła pod- niesiony w skardze kasacyjnej zarzut, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgo- wego wydany został z rażącym naruszeniem przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 64 § 1 k.k., mogącym mieć wpływ na treść orzeczenia. 3 Z prawidłowych ustaleń dokonanych przez Sąd Rejonowy wynika, że Kamil G. wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia 23 września 2003 r. zo- stał skazany m.in. za przestępstwo usiłowania wymuszenia rozbójniczego zakwalifikowane z art. 13 § k.k. w zw. z art. 282 k.k. oraz przestępstwa po- legające na stosowaniu przemocy, określone w art. 158 § 1 k.k. i w art. 159 k.k., na karę łączną 4 lat pozbawienia wolności. Na poczet tej kary Sąd za- liczył okres tymczasowego aresztowania oskarżonego od dnia 5 maja 2001 r. do dnia 8 czerwca 2002 r. Wyrok ten uprawomocnił się w dniu 30 wrze- śnia 2003 r. Z powyższych ustaleń wynika, że spełnione zostały warunki do uzna- nia, iż Kamil G. przypisanych mu przestępstw rozboju, popełnionych w okresie od dnia 18 do dnia 19 grudnia 2003 r. i w dniu 1 marca 2004 r., do- puścił się w warunkach powrotu do przestępstwa określonych w art. 64 § 1 k.k. Został bowiem prawomocnie skazany za umyślne przestępstwa na ka- rę pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary orzeczonej za te przestępstwa popełnił przestępstwa podobne do tych, za które był już skazany. Nie może być bowiem skutecznie kwestionowany fakt, że z chwilą uprawomocnienia się wyroku skazującego sprawcę na karę pozbawienia wolności, okres tymczasowego aresztowania zaliczony na poczet tej kary staje się częścią odbytej przez niego kary. Ponieważ wyrok skazujący Ka- mila G. za przestępstwa umyślne, którym to wyrokiem zaliczono na poczet wymierzonej mu kary okres tymczasowego aresztowania (trwający rok i miesiąc), uprawomocnił się przed popełnieniem przez niego kolejnych przestępstw umyślnych, podobnych do tych, za które został skazany, słusznie Sąd Rejonowy ustalił, że te kolejne przestępstwa Kamil G. popełnił w warunkach recydywy określonej w art. 64 § 1 k.k. Przekonanie Sądu Okręgowego, że okresu tymczasowego areszto- wania oskarżonego nie można, wobec dyrektyw językowej wykładni oraz 4 stanowiska zaprezentowanego w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 1989 r., IV KR 108/89 (publ. Lex nr 22055) utożsamiać z „odby- waniem” przez niego kary pozbawienia wolności, ma charakter odosobnio- ny. Przekonanie to nie zostało poprzedzone ani wnikliwą interpretacją po- jęcia „odbycie kary” w rozumieniu art. 64 k.k. ani krytyczną analizą odmien- nego poglądu, utrwalonego i powszechnie prezentowanego zarówno w orzecznictwie jak i w doktrynie. Nie ma racji Sąd Okręgowy twierdząc, że o „odbywaniu” kary w wa- runkach tymczasowego aresztowania decyduje czynność w postaci wpro- wadzenia prawomocnego wyroku do wykonania. W nawiązaniu do tej kwe- stii słusznie zwraca się w kasacji uwagę na przypadki odbycia w warun- kach tymczasowego aresztowania nawet całości kary pozbawienia wolno- ści, a więc sytuację, w której w ogóle nie wprowadza się wyroku do wyko- nania. Sąd Okręgowy wprawdzie miał świadomość funkcjonowania w prak- tyce orzeczniczej poglądu odmiennego od tego, który uznał za trafny, ale z faktu tego nie wyprowadził właściwego wniosku. Wyrażona w art. 8 § 1 k.p.k. samodzielność jurysdykcyjna sądu karnego podlega jednak pewnym ograniczeniom. Sąd Okręgowy nie dostrzegł, że w uchwale połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1978 r., VII KZP 23/77 (OSNKW 1979, z. 1-2, poz. 1) sformułowana została w przed- miotowej kwestii zasada prawna (por. art. 61 § 6 i art. 62 ustawy o Sądzie Najwyższym), od której Sąd Najwyższy dotychczas nie odstąpił. Skoro Sąd Najwyższy jest organem powołanym do sprawowania wymiaru sprawiedli- wości m. in. przez zapewnienie w ramach nadzoru jednolitości orzecznic- twa sądów powszechnych (por. art. 1 pkt 1 lit. a powołanej ustawy), nie może zaakceptować orzeczenia ignorującego nie tylko wspomnianą zasa- dę prawną, ale także jednolitą interpretację w orzecznictwie, nie tylko Sądu Najwyższego, przepisu art. 64 k.k. w omawianym zakresie. Nie jest oczy- 5 wiście wyłączona możliwość przedstawienia przez Sąd Okręgowy argu- mentacji przekonującej o niesłuszności dotychczasowej praktyki orzeczni- czej, sprowadzającej się do uznawania okresu tymczasowego aresztowa- nia, w momencie prawomocnego zaliczenia tego okresu na poczet kary pozbawienia wolności, za faktyczne odbycie kary pozbawienia wolności (w całości lub w części), i w konsekwencji skłonienie Sądu Najwyższego do wystąpienia, w przewidzianym trybie, o zmianę wiążącej Sąd Najwyższy zasady prawnej. Dopóki taka zmiana nie nastąpi, obowiązuje kontynuowa- nie dotychczasowej, jednolitej linii orzecznictwa. Pogląd, że możliwe jest odbywanie prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności w warunkach tymczasowego aresztowania, bez po- trzeby uprzedniego, formalnego wprowadzenia jej do wykonania, wyrażany jest zresztą powszechnie także w nauce prawa karnego (por. K. Buchała w: K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny, cz. ogólna. Komentarz do art. 1116, Kraków 1998, s. 468; P. Hofmański, L. Paprzycki: Powrót do przestępstwa  Nowa kodyfikacja karna, Kodeks karny, Krótkie komentarze – wyd. Mini- sterstwo Sprawiedliwości, 1999; Z. Sienkiewicz w: M. Kalitowski, Z. Sien- kiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Kodeks karny, Komentarz, t. II, Gdańsk 2001, s. 155; odmiennie J. Majewski w: A. Zoll red.: Kodeks karny, cz. ogólna, Komentarz do art. 1116, Kraków 2004, s. 969). Z tych względów Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie art. 537 § 2 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpo- znania w postępowaniu odwoławczym.