III KK 407/08

WYROK  Z  DNIA  6  MAJA  2009  R. 
III  KK  407/08 
 
1. Wykonanie kary nie stoi na przeszkodzie wniesieniu kasacji na 
niekorzyść skazanego. W takim wypadku jedynym ograniczeniem jest, 
określony w art. 524 § 3 k.p.k., a w sprawach o wykroczenie – w art. 110 
§ 2 k.p.s.w., termin 6-miesięczny. 
2. Czyn stypizowany w art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 
1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. 
U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) stanowi występek. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Żywolewska-Ławniczak. 
Sędziowie SN: T. Artymiuk (sprawozdawca), J. Sobczak. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Drozdowska. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Jakuba O., obwinionego z art. 224 pkt 3 
ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony 
Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2004, Nr 241, poz. 2416 ze zm.), po 
rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 6 maja 2009 r., kasacji, 
wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść od wyroku na-
kazowego Sądu Rejonowego w B. z dnia 14 sierpnia 2008 r. 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok i  p r z e k a z a ł  sprawę Sądowi Rejonowe-
mu w B. do ponownego rozpoznania. 
 

 
2
Z  u z a s a d n i e n i a :  
 
Wyrokiem nakazowym Sądu Rejonowego w B. z dnia 14 sierpnia 
2008 r., po rozpoznaniu wniosku o ukaranie wniesionego przez Wojsko-
wego Komendanta Uzupełnień w B., Jakub O. został uznany za winnego 
tego, że „nie zgłosił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w B. na we-
zwanie Wojskowego Komendanta Uzupełnień w B. w sprawach dotyczą-
cych powszechnego obowiązku obrony RP w następujących terminach: 
13.03.2007 r., 26.03.2007 r., 06.04.2007 r., 17.05.2007 r., 18.04.2008 r., 
12.06.2008 r.” – tj. czynu określonego art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 li-
stopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej 
Polskiej (Dz. U. 2004, Nr 241, poz. 2416 ze zm.) i za to ukarany karą 
grzywny w kwocie 350 zł oraz obciążony kosztami postępowania, w tym 
opłatą. 
Orzeczenie to uprawomocniło się w dniu 30 sierpnia 2008 r. 
Wskazany wyżej wyrok Sądu Rejonowego, zaskarżył w całości, na 
niekorzyść ukaranego, wniesioną w dniu 19 listopada 2008 r. kasacją 
Prokurator Generalny. Zarzucając „rażące i mające istotny wpływ na 
treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 1 
§ 1 k.w. w zw. z art. 224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o po-
wszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (...), polegające 
na niezasadnym uznaniu, iż zachowanie, stypizowane w tym przepisie, 
stanowi wykroczenie, podczas gdy czyn ten jest występkiem”, wniósł o 
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego 
rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
3
Wniesiona na niekorzyść ukaranego Jakuba O., z zachowaniem 
terminu określonego w art. 110 § 2 k.p.s.w., kasacja Prokuratora Gene-
ralnego okazała się zasadna. 
Co więcej, pomimo wykonania kary (w dniu 5 września 2008 r. uka-
rany uiścił orzeczoną grzywnę oraz koszty postępowania i opłatę), możli-
we było wniesienie i rozpoznanie kasacji na niekorzyść ukaranego. (...) 
Wprawdzie w art. 529 k.p.k. mowa jest o wniesieniu i rozpoznaniu kasacji 
na korzyść i oczywiste jest, że rozumując a contrario, nie wchodzi w grę 
kasacja na niekorzyść przy wystąpieniu takich, określonych w tym prze-
pisie przesłanek jak akt łaski, wystąpienie okoliczności wyłączających 
ściganie lub uzasadniających zawieszenie postępowania, błędnym było-
by jednak odczytywanie art. 529 k.p.k. z uwzględnieniem wskazanej wy-
żej dyrektywy interpretacyjnej w odniesieniu do innych wymienionych w 
treści tego przepisu przesłanek, w szczególności tej okoliczności, którą 
stanowi wykonanie kary. W wypadku wykonania kary, zwłaszcza gdy 
chodzi o kary, których akt wykonania sprowadza się do jednorazowej 
czynności (chociażby, jak w niniejszej sprawie, zapłacenia grzywny), 
szybkość wykonania kary nie może stanowić przeszkody do wniesienia 
kasacji na niekorzyść, jeżeli wyrok wymierzający tę karę wydany został z 
rażącym naruszeniem prawa. W takim wypadku jedynym „ograniczni-
kiem” jest termin określony w art. 524 § 3 k.p.k., zaś w sprawach o wy-
kroczenie z art. 110 § 2 k.p.s.w., który w niniejszej sprawie, jak wskazano 
wyżej, został dochowany (zob. S. Zabłocki w: Z. Gostyński red.: Kodeks 
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003, t. III, s. 564 oraz 
podobnie P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 
Warszawa 2004, t. III, s. 173; odmiennie, lecz bez pogłębionej analizy, a 
jedynie z odwołaniem się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 

 
4
czerwca 1996 r., II KKN 4/96, niepubl., cytowanego za: Z. Doda, A. Ga-
berle: Kontrola odwoławcza w procesie karnym. Orzecznictwo Sądu Naj-
wyższego. Komentarz, Warszawa 1997, t. II, s. 489 – T. Grzegorczyk: 
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s.1111, a 
także J. Grajewski w: J. Grajewski red.: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, Kraków 2006, t. II, s. 299). (...) 
Oczyściwszy w ten sposób przedpole, odnieść można się do zarzu-
tu obrazy prawa materialnego, wywiedzionego w petitum skargi kasacyj-
nej Prokuratora Generalnego. 
Jak to zasygnalizowano na wstępie, jest to zarzut bez wątpienia 
trafny, nie może bowiem budzić wątpliwości, że czyn stypizowany w art. 
224 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku 
obrony RP, stanowi występek, nie zaś, jak to błędnie uznał sąd meriti, 
wykroczenie. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawiają ogólne za-
sady delimitacji występków od wykroczeń, w tym sposób określenia w art. 
1 § 1 k.w. wysokości ustawowego zagrożenia czynów zabronionych, któ-
re nie stanowią z woli ustawodawcy przestępstw (w wypadku kary grzyw-
ny do 5000 zł, zaś w odniesieniu do kary ograniczenia wolności, przy 
uwzględnieniu treści art. 20 § 1 k.w., jednego miesiąca). W art. 224 usta-
wy o powszechnym obowiązku obrony, ustanowiona w nim sankcja w 
postaci kary ograniczenia wolności lub grzywny, nie zawiera określenia 
granic tych kar, co oznacza, że są one na poziomie górnych granic, a 
więc tych, które wyznaczone zostały przez Kodeks karny dla występków. 
W tym przedmiocie w sposób jednoznaczny wypowiedział się Sąd Naj-
wyższy w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2003 r., I KZP 44/02, 
OSNKW 2003, z. 1-2, poz. 20, którego argumentację Sąd Najwyższy w 
składzie orzekającym w niniejszej sprawie w całości podziela i do niej się 

 
5
w tym miejscu odwołuje, nie znajdując racji tak faktycznych, jak i praw-
nych, aby od tak ukształtowanego poglądu odstępować. Znalazł on 
zresztą również akceptację w piśmiennictwie (zob. M. Marciniak, J Marci-
niak: Karno-prawne aspekty czynów zabronionych z art. 224 ustawy o 
powszechnym obowiązku obrony RP, WPP 2003, nr 2, s. 101). Jedynie 
gwoli uzupełnienia wskazać należy, że przyjęciu takiego, szeroko uargu-
mentowanego w cytowanym orzeczeniu, stanowiska nie stoi na prze-
szkodzie również wzgląd na reguły wykładni systemowej, chociaż nie-
wątpliwym jest, iż przyjęcie, że art. 224 ustawy o powszechnym obowiąz-
ku obrony RP stanowi przestępstwo pozornie łamie systematykę w usta-
wie i logiczny ciąg przepisów, gdyż art. 225 – 227 tej ustawy określają 
wykroczenia, a dopiero art. 228 i następne stanową przestępstwa. Jest to 
jednak wyłącznie wynik zmiany dokonanej w tym przepisie, zgodnie z re-
gułami obowiązującymi w procesie legislacyjnym (zob. przepisy działu II 
załącznika do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 
2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” – Dz. U. Nr 100, poz. 
908), na podstawie art. 5 § 2 pkt 11a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. 
Przepisy wprowadzające Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 554) i tym 
samym nie można przypisywać mu znaczenia decydującego o możliwo-
ści odejścia od innych dyrektyw interpretacyjnych. Co więcej, nie może 
umknąć uwadze, chociażby przy uwzględnieniu sposobu określenia 
sankcji w innych przepisach karnych ustawy o powszechnym obowiązku 
obrony RP, że w przypadku wykroczeń ustawodawca operuje formułą 
„podlega karze grzywny” – art. 225 – 227 tej ustawy, natomiast w przy-
padku przestępstw formułą „podlega grzywnie” – poza art. 224 także w 
art. 236 ustawy stanowiącym bez wątpienia występek z uwagi na zagro-
żenie alternatywne grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawie-

 
6
nia wolności do roku (tak też: J. Warylewski red.: Zasady techniki prawo-
dawczej. Komentarz, Warszawa 2003, teza 5 do § 81). 
Podsumowując, stwierdzić więc należy, że przyjęcie w zaskarżo-
nym wyroku, iż czyn określony w art. 224 ustawy o powszechnym obo-
wiązku obrony RP stanowi wykroczenie, uznane być musi za rażące i 
mające istotny wpływ na treść tego orzeczenia naruszenie przepisów 
prawa materialnego, wymienionych w części dyspozytywnej skargi kasa-
cyjnej, skutkuje bowiem przeniesieniem odpowiedzialność prawno-karnej 
Jakuba O. z płaszczyzny przestępstw na grunt prawa o wykroczeniach. 
Skutkować musiało to uchyleniem zaskarżonego kasacją Prokura-
tora Generalnego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpo-
znania Sądowi Rejonowemu w B. 
Procedując powtórnie sąd ten, będąc związany zapatrywaniami 
prawnymi Sądu Najwyższego (art. 112 k.p.s.w. w zw. z art. 109 § 2 
k.p.s.w. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.), podejmie czynności procesowe okre-
ślone w przepisach Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, 
zmierzające do nadania właściwego trybu postępowania co do czynu 
oskarżonego, uwzględniając okoliczność, że jest to przestępstwo ścigane 
z urzędu.