III KK 384/11

Sąd Najwyższy2012-05-07
SNKarneprzestępstwa przeciwko zdrowiu i życiuWysokanajwyższy
ustawa o przeciwdziałaniu narkomaniiśrodek karnyuzależnienieleczenie odwykowekasacjaSąd Najwyższywykładnia prawaobligatoryjność

Sąd Najwyższy uchylił wyrok sądu okręgowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że środek karny w postaci zobowiązania do leczenia lub rehabilitacji jest obligatoryjny w przypadku uzależnienia od narkotyków, nawet jeśli związek między przestępstwem a uzależnieniem nie jest "bezpośredni".

Prokurator Generalny wniósł kasację od wyroku sądu okręgowego, który utrzymał w mocy wyrok sądu rejonowego skazujący T. A. za przestępstwo narkotykowe. Kasacja dotyczyła niezastosowania obligatoryjnego środka karnego w postaci zobowiązania do leczenia lub rehabilitacji, mimo uzależnienia skazanego. Sąd Najwyższy uznał kasację za trafną, stwierdzając, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, ograniczając obowiązek orzeczenia środka karnego do przypadków "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem. Sąd Najwyższy podkreślił, że taki związek istnieje również wtedy, gdy uzależnienie wpływa na zachowanie sprawcy, nawet jeśli nie jest on pod wpływem narkotyku w chwili czynu.

Sprawa dotyczyła kasacji wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego T. A., który został skazany za przestępstwo z art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, ale nie orzekł obligatoryjnego środka karnego w postaci zobowiązania do leczenia lub rehabilitacji, mimo że oskarżony był uzależniony od narkotyków. Sąd okręgowy utrzymał ten wyrok w mocy, uznając apelację prokuratora za bezzasadną, argumentując brak "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem. Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok, uznając kasację za trafną. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie ogranicza obowiązku orzeczenia środka karnego do przypadków "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem. Podkreślono, że związek taki istnieje również wtedy, gdy uzależnienie wpływa na zachowanie sprawcy, nawet jeśli nie jest on pod wpływem narkotyku w chwili czynu. Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku T. A. związek ten miał charakter "samozaopatrzeniowy", ponieważ uzależnienie wiąże się z koniecznością nabywania lub posiadania narkotyków. Uchybienie sądów niższych instancji uznano za rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku, prowadzące do zbyt łagodnego potraktowania oskarżonego. Sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania sądowi okręgowemu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, orzeczenie środka karnego nie jest ograniczone do wypadków, gdy związek między popełnieniem przestępstwa a uzależnieniem ma charakter "bezpośredni".

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przepis art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie wymaga istnienia "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem, a jedynie powiązania działania sprawcy z używaniem narkotyków. Taki związek istnieje również wtedy, gdy uzależnienie wpływa na zachowanie sprawcy, nawet jeśli nie jest on pod wpływem narkotyku w chwili czynu. Związek ten może mieć charakter "samozaopatrzeniowy", gdy uzależnienie wiąże się z koniecznością nabywania lub posiadania narkotyków.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

Prokurator Generalny

Strony

NazwaTypRola
T. A.osoba_fizycznaskazany
Prokurator Generalnyorgan_państwowyskarżący
Prokuratororgan_państwowyoskarżyciel publiczny

Przepisy (7)

Główne

u.p.n. art. 62 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

Przestępstwo posiadania środków odurzających lub substancji psychotropowych.

u.p.n. art. 71 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii

Obligatoryjne orzeczenie środka karnego w postaci zobowiązania do poddania się leczeniu lub rehabilitacji w zakładzie opieki zdrowotnej i oddania pod dozór, gdy sprawca jest uzależniony od narkotyków, a popełnione przestępstwo pozostaje w związku z używaniem tych środków.

Pomocnicze

k.p.k. art. 335 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Wniosek prokuratora o wydanie wyroku skazującego bez rozprawy.

k.p.k. art. 347 § § 7

Kodeks postępowania karnego

Postępowanie w przypadku niezgodności wniosku z przepisami.

k.k. art. 44 § § 1

Kodeks karny

Przepadek przedmiotów pochodzących "bezpośrednio" z przestępstwa (przykład użycia słowa "bezpośrednio").

k.k. art. 45 § § 1

Kodeks karny

Przepadek korzyści majątkowej uzyskanej "pośrednio" z przestępstwa (przykład użycia słowa "pośrednio").

k.k. art. 102 § § 1

Kodeks karny

Umieszczenie sprawcy przed odbyciem kary w zakładzie leczenia odwykowego (na gruncie k.k. z 1969 r.).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezastosowanie przez sądy niższych instancji obligatoryjnego środka karnego z art. 71 ust. 1 u.p.n. mimo uzależnienia skazanego. Błędna interpretacja art. 71 ust. 1 u.p.n. polegająca na ograniczeniu obowiązku orzeczenia środka karnego do przypadków "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem. Związek między przestępstwem posiadania narkotyków a uzależnieniem skazanego ma charakter "samozaopatrzeniowy" i jest wystarczający do orzeczenia środka karnego.

Odrzucone argumenty

Argument sądu okręgowego o braku "bezpośredniego" związku między przestępstwem a uzależnieniem. Argument sądu okręgowego oparty na ilości zabezpieczonych narkotyków, sugerujący brak związku z uzależnieniem. Argument, że niezamieszczenie wniosku o środek karny przez prokuratora oznaczało brak podstaw do jego orzeczenia.

Godne uwagi sformułowania

Orzeczenie środka karnego [...] nie jest ograniczone do wypadków, gdy związek między popełnieniem przestępstwa a uzależnieniem ma charakter „bezpośredni”. Związek popełnionego przestępstwa z nałogowym używaniem alkoholu lub innego środka odurzającego [...] zachodził zarówno wtedy, gdy przestępstwo zostało popełnione pod wpływem alkoholu lub innego środka odurzającego przez sprawcę dotkniętego wspomnianym nałogiem, jak i wtedy, gdy nałóg sprawcy przestępstwa był przyczyną jego popełnienia. Fakt bycia osobą uzależnioną wiąże się bowiem nierozerwalnie z koniecznością nabywania, wytwarzania czy też posiadania środków narkotycznych, a zatem z zachowaniami stanowiącymi podstawę stosowania represji karnej w oparciu o unormowania ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Skład orzekający

T. Artymiuk

przewodniczący-sprawozdawca

J. Dołhy

członek

Z. Puszkarski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wykładnia art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w kontekście związku między przestępstwem a uzależnieniem, obligatoryjność orzekania środków karnych."

Ograniczenia: Dotyczy spraw o przestępstwa narkotykowe popełnione przez osoby uzależnione, gdzie orzeczono karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii obligatoryjności środków karnych w kontekście walki z narkomanią i uzależnieniem, co ma znaczenie praktyczne dla prawników i społeczne dla szerszego grona odbiorców.

Czy uzależnienie od narkotyków zawsze oznacza obowiązkowe leczenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowy przepis.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
WYROK  Z  DNIA  7  MAJA  2012  R. 
III  KK  384/11 
 
Orzeczenie środka karnego, o którym mowa w art. 71 ust. 1 ustawy z 
dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2012 r., poz. 
124) nie jest ograniczone do wypadków, gdy związek między popełnieniem 
przestępstwa a uzależnieniem ma charakter „bezpośredni”. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Artymiuk (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: J. Dołhy, Z. Puszkarski. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: L. Nowakowski. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie T. A., skazanego z art. 62 ust. 2 ustawy z 
dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 
1485 ze zm.), po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 7 maja 
2012 r., kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść 
skazanego od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 6 maja 2011 r., 
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w B. z dnia 15 lutego 2011 
r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł  sprawę do ponownego 
rozpoznania Sądowi Okręgowemu w B. w postępowaniu odwoławczym. 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia 15 lutego 2011 r., w 
uwzględnieniu umieszczonego w akcie oskarżenia wniosku prokuratora, o 
którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k., uznał T. A. za winnego popełnienia 

 
2
przestępstwa określonego w art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o 
przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz. 1485 ze zm. – dalej w 
tekście u.p.n.) i za to skazał go na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia 
wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 5 lat 
tytułem próby. Ponadto, na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzono 
oskarżonemu grzywnę 20 stawek dziennych, określając wysokość jednej 
stawki na kwotę 10 zł, na podstawie art. 70 ust. 2 u.p.n. orzeczono 
przepadek dowodów rzeczowych oraz obciążono T. A. kosztami procesu, w 
tym opłatą. 
Wyrok ten w części orzeczenia o karze, na niekorzyść oskarżonego, 
zaskarżył oskarżyciel publiczny. W apelacji zarzucił „obrazę przepisu prawa 
materialnego, a mianowicie art. 71 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu 
narkomanii, polegającą na nieorzeczeniu środka karnego w postaci 
zobowiązania skazanego do poddania się leczeniu lub rehabilitacji w 
zakładzie opieki zdrowotnej i oddania go pod dozór wyznaczonej osoby, 
instytucji lub stowarzyszenia, podczas gdy zastosowanie tego środka jest 
obligatoryjne, albowiem oskarżony jest osobą uzależnioną od środków 
odurzających, a skazano go za przestępstwo pozostające w związku z 
używaniem tych środków na karę pozbawienia wolności, której wykonanie 
warunkowo zawieszono”, wnosząc w konkluzji o zmianę zaskarżonego 
wyroku przez orzeczenie wobec oskarżonego T. A. środka karnego w 
postaci zobowiązania go do poddania się leczeniu lub rehabilitacji i oddania 
w/w pod dozór wyznaczonej osoby, instytucji lub stowarzyszenia, oraz 
utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy w pozostałym zakresie. 
Wyrokiem z dnia 6 maja 2011 r., Sąd Okręgowy w B., zaskarżony 
wyrok utrzymał w mocy uznając apelację prokuratora za oczywiście 
bezzasadną. 
Wyrok Sądu odwoławczego zaskarżył, na niekorzyść skazanego, 
wniesioną w dniu 10 października 2011 r. kasacją Prokurator Generalny. 

 
3
Podnosząc w niej „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia 
naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 71 ust. 1 ustawy 
z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (…), polegające na 
błędnym uznaniu, iż popełnione przez uzależnionego od środków 
odurzających oskarżonego przestępstwo z art. 62 ust. 2 powołanej wyżej 
ustawy nie pozostawało w związku z używaniem przez niego środków 
odurzających, co w konsekwencji skutkowało niezasadnym utrzymaniem w 
mocy wyroku sądu pierwszej instancji – wydanego z rażącym naruszeniem 
art. 71 ust. 1 ustawy – na skutek zaniechania orzeczenia wobec T. A., 
skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej 
wykonania, przewidzianego w tym przepisie obligatoryjnego środka 
zobowiązania skazanego do poddania się leczeniu lub rehabilitacji w 
zakładzie opieki zdrowotnej i oddania go pod dozór wyznaczonej osoby, 
instytucji lub stowarzyszenia”, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w B. do ponownego 
rozpoznania w postępowaniu odwoławczym. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Podniesiony w kasacji Prokuratora Generalnego zarzut jest trafny. 
Wprawdzie do naruszenia w tej sprawie prawa materialnego doszło na 
etapie postępowania pierwszo-instancyjnego wskutek niezastosowania 
przepisu o charakterze obligatoryjnym, jednak niewątpliwym jest, że 
popełniony przez Sąd odwoławczy błąd polegający na nieuwzględnieniu 
trafnego zarzutu sformułowanego we wniesionym przez oskarżyciela 
publicznego na niekorzyść oskarżonego zwykłym środku odwoławczym 
spowodował przeniknięcie tego uchybienia do orzeczenia instancji ad 
quem, to zaś czyni uprawnionym postawienie tak zredagowanego zarzutu 
również wyrokowi wydanemu przez Sąd Okręgowy w B., który wniesioną 
przez prokuratora apelację uznał za oczywiście bezzasadną. 

 
4
Podstawą takiego rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji – przy 
podzieleniu ustaleń faktycznych sądu meriti, co wynika wprost z pisemnego 
uzasadnienia zaskarżonego wyroku – było stwierdzenie braku związku 
przypisanego T. A. czynu z art. 62 ust. 2 u.p.n. z używaniem przez niego 
środków odurzających lub substancji psychotropowych. Wyprowadzając 
taki wniosek Sąd ad quem odwołał się do wydanej w tej sprawie opinii 
biegłych lekarzy psychiatrów, w której stwierdzono m.in. że w zachowaniu 
oskarżonego nie było cech nagłości, było ono rozciągnięte w czasie i nie był 
to 
czyn 
bezpośrednio 
powiązany 
z 
ewentualnym 
uzależnieniem 
oskarżonego. Co więcej, zdaniem tego sądu, pomiędzy bezspornym faktem 
używania przez oskarżonego narkotyków (co wszakże potwierdził sam w 
swoich wyjaśnieniach) a przestępstwem ich posiadania, na brak takiego 
związku wskazuje ilość zabezpieczonej u T. A. heroiny i metadonu, bowiem 
jak to wywiedziono „trudno sobie wyobrazić, by miała ona służyć tylko 
zaspokajaniu potrzeb oskarżonego wynikających z jego uzależnienia”. 
Odwołując się do poglądów wyrażonych w piśmiennictwie [M. Filar: 
Przestępczość związana z narkotykami w Polsce (w:) Prawo karne i proces 
karny wobec nowych form i technik przestępczości, red. H. Hirsch, P. 
Hofmański, E. Pływaczewski, C. Roxin, Białystok 1997, s. 325-326] i 
wyróżniając trzy typy powiązań pomiędzy przestępstwem a używaniem 
środka 
odurzającego 
lub 
substancji 
psychotropowej 
(1/ 
samozaopatrzeniowy 
– 
dokonanie 
przestępstwa 
w 
celu 
zdobycia 
narkotyków do użytku własnego lub grupy, 2/ interakcyjny – popełnienie 
przestępstwa w wyniku oddziaływania narkotyku na organizm, 3/ 
niesprawności – użycie narkotyku powodujące znaczny spadek lub nawet 
całkowity zanik zdolności osoby używającej do wykonywania określonego 
zawodu lub podejmowania określonych czynności, co może skutkować 
następstwami o przestępczym charakterze) Sąd odwoławczy uznał, że w tej 
sprawie związek w jednej ze wskazanych wyżej postaci nie wystąpił. W 

 
5
pisemnych motywach wyroku podkreślono wreszcie, że brak takiego 
związku dostrzegł wcześniej również sam prokurator, bowiem we wniosku o 
wydanie wyroku skazującego, złożonym w trybie art. 335 § 1 k.k., nie wnosił 
o orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego określonego w art. 71 
ust. 1 u.p.n. 
Z tak wyartykułowanym stanowiskiem – co słusznie zauważył 
Prokurator Generalny – nie można się zgodzić. 
Przede wszystkim, nie znajduje uzasadnienia w treści powołanego 
wyżej przepisu ograniczenie obowiązku orzeczenia środka karnego, o 
którym mowa w art. 71 ust. 1 u.p.n., wyłącznie do wypadków, gdy związek 
pomiędzy przestępstwem a uzależnieniem ma charakter „bezpośredni”, a to 
właśnie 
brak 
takiego 
bezpośredniego 
związku 
zdecydował 
o 
nieuwzględnieniu zarzutu podniesionego w apelacji prokuratora, na co 
wskazują pisemne motywy rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego. Świadczy o 
tym położenie szczególnego nacisku na ten fragment opinii biegłych lekarzy 
psychiatrów, w której uznając pełną poczytalność T. A. tempore criminis 
opiniujący wyrazili pogląd, że czyn oskarżonego nie był powiązany 
bezpośrednio z jego ewentualnym uzależnieniem. Nie kwestionując 
wskazanego wyżej stanowiska biegłych należy już w tym miejscu zwrócić 
uwagę, że wyprowadzony przez nich wniosek odnosił się jedynie do stanu 
zdrowia psychicznego oskarżonego, nie może być on natomiast 
utożsamiany z charakterystyką „związku”, o którym mowa w art. 71 ust. 1 
u.p.n., będącym pojęciem stricte prawnym. Oczywiste jest przy tym, że 
powyższe ustalenie opiniujących oznacza, że w chwili czynu T. A. nie 
znajdował się pod wpływem środków odurzających ani też w stanie 
abstynencji wywołanej brakiem środka odurzającego, bowiem tego rodzaju 
stan mógłby mieć przecież przełożenie na kwestię jego poczytalności. Nie 
jest to jednak równoznaczne z konstatacją, a taka – jak to wskazano wyżej 
– wyrażona została w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że związek 

 
6
pomiędzy przestępstwem a uzależnieniem przewidziany wskazanym 
przepisem istnieje jedynie we wskazanych wyżej sytuacjach, a więc gdy ma 
charakter związku bezpośredniego. W literaturze przedmiotu zwraca się 
wprawdzie uwagę na tego rodzaju powiązanie (zob. K. Łucarz, A. 
Muszyńska: Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii. Komentarz, Warszawa 
2008, s. 587), wskazując, że ma to miejsce w szczególności wówczas, gdy 
sprawca w chwili czynu znajduje się pod wpływem środka odurzającego, 
nie oznacza to jednak, że przy braku „bezpośredniości” obligatoryjne 
zastosowanie art. 71 ust. 1 u.p.n. nie jest możliwe. Przekonuje o tym już 
sam kontekst językowy powołanego przepisu, w którego treści tego rodzaju 
charakterystyka związku pomiędzy uzależnieniem a przestępstwem nie 
została przewidziana. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w tych 
wszystkich sytuacjach, gdy dla zastosowania określonej instytucji 
wymagane jest jej dookreślenie (stopniowalność) ustawodawca daje temu 
jednoznaczny wyraz. Tak wszakże uczynił chociażby w art. 44 § 1 k.k. 
przewidującym przepadek przedmiotów pochodzących „bezpośrednio” z 
przestępstwa, czy też w art. 45 § 1 k.k. regulującym przepadek osiągniętej 
z przestępstwa, chociażby „pośrednio”, korzyści majątkowej albo jej 
równowartości. Rezygnacja z takiej dodatkowej charakterystyki nie może 
więc zostać uznana za zabieg przypadkowy. Skoro więc przepis art. 71 ust. 
1 u.p.n. określając przesłanki zastosowania środka karnego nie wymaga 
istnienia „bezpośredniego” związku, a jedynie wskazuje na konieczność 
powiązania działania uzależnionego od narkotyków sprawcy przestępstwa z 
używaniem narkotyków, to wprawdzie w tej kategorii mieści się bezpośredni 
związek popełnionego przestępstwa i uzależnienia (np. działanie pod 
wpływem narkotyków lub w stanie tzw. głodu narkotycznego), lecz jej nie 
zamyka. O związku takim można mówić również wtedy, kiedy na 
zachowanie sprawcy naruszającego normy prawa karnego wywiera wpływ 
uzależnienie od środków odurzających, chociażby tempore criminis nie 

 
7
znajdował się pod działaniem zażytego środka lub w stanie abstynencji. 
Tego rodzaju interpretacja związku pomiędzy popełnionym przestępstwem 
a używaniem środka odurzającego przyjęta została już na gruncie art. 102 
§ 1 k.k. z 1969 r. (umieszczenie sprawcy przed odbyciem kary w zakładzie 
leczenia odwykowego). Związek popełnionego przestępstwa z nałogowym 
używaniem alkoholu lub innego środka odurzającego w rozumieniu 
powołanego przepisu zachodził zarówno wtedy, gdy przestępstwo zostało 
popełnione pod wpływem alkoholu lub innego środka odurzającego przez 
sprawcę dotkniętego wspomnianym nałogiem, jak i wtedy, gdy nałóg 
sprawcy przestępstwa był przyczyną jego popełnienia (wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 28 września 1978 r., II KR 198/78, OSNKW 1979, z. 1-
2, poz. 11). Za taką interpretacją art. 71 ust. 1 u.p.n., w przypadku 
uzależnionego sprawcy popełniającego czyn polegający na posiadaniu 
środków odurzających lub substancji psychotropowych i skazanego na karę 
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, 
wypowiedział się również Sąd Najwyższy w orzeczeniach wydanych już 
pod rządami Kodeksu karnego z 1997 r. oraz poprzednio i obecnie 
obowiązującej ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (zob. wyroki: z dnia 13 
stycznia 2005 r., II KK 492/04, R-OSNKW 2005, poz. 102 oraz z dnia 22 
lutego 2007 r., WK 32/06,R-OSNKW 2007, poz. 488). 
Wątpliwości co do przyjętej wykładni art. 71 ust. 1 u.p.n. niewątpliwie 
dostrzegał orzekający w niniejszej sprawie sąd ad quem, odwołał się 
bowiem także do innych okoliczności, które przyjęte przez niego 
rozwiązanie miałyby dodatkowo wspierać. Rzecz w tym, że również ta 
dodatkowa argumentacja nie jest trafna, a co więcej odrywa się ona od 
ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji, pomimo 
deklaracji Sądu odwoławczego – o czym była mowa na wstępie niniejszego 
uzasadnienia – że ustalenia te podziela. 

 
8
Oczywiste jest, że używanie narkotyków musi się wiązać z ich 
wcześniejszym posiadaniem, zaś nielegalne ich posiadanie jest karalne i 
stanowi przestępstwo z art. 62 u.p.n. Możliwa jest wprawdzie sytuacja, gdy 
pomimo posiadania środków odurzających lub substancji psychotropowych 
przez osobę uzależnioną związek pomiędzy tego rodzaju przestępstwem a 
uzależnieniem będzie wątpliwy lub też nie będzie go w ogóle. Tego rodzaju 
wypadek wystąpi wówczas, gdy u uzależnionego sprawcy zabezpieczone 
zostaną tego rodzaju narkotyki, jakich on sam nigdy nie zażywał. Do takiej 
sytuacji nawiązuje niewątpliwie ta część wywodu Sądu odwoławczego, w 
której wskazując na znaczną ilość zabezpieczonych u T. A. środków 
odurzających wyrażono wątpliwość aby miały one służyć tylko zaspokajaniu 
potrzeb oskarżonego wynikających z jego uzależnienia. Tego rodzaju 
sugestia Sądu Okręgowego w B. co do celu posiadania przez skazanego 
narkotyków nie znajduje jednak jakiegokolwiek uzasadnienie w materiale 
dowodowym sprawy, ponieważ nie ustalono, aby posiadane przez niego 
środki odurzające były lub miały być wprowadzone do obrotu. Wręcz 
przeciwnie, z okoliczności sprawy wynika, że na zachowanie T. A. 
polegające na nielegalnym uzyskaniu heroiny i metadonu oraz ich 
posiadaniu w znacznej ilości, niewątpliwy wpływ miało jego uzależnienie. 
Zespół uzależnienia od środków odurzających tj. opiatów, został 
stwierdzony w opinii sądowo – psychiatrycznej. W oświadczeniach 
złożonych w toku postępowania przygotowawczego skazany wskazywał, że 
środki odurzające w postaci heroiny i metadonu posiadał na własne 
potrzeby, zabezpieczona u niego strzykawka służyła do zażywania 
„kompotu”, od 5 lat przyjmował codziennie heroinę, leczył się odwykowo od 
opiatów, a obecnie zażywa metadon. Fakt zażywania przez niego heroiny 
potwierdził całkowicie obiektywny dowód w postaci opinii sądowo – 
lekarskiej, z której wynika, że w dacie zatrzymania w dniu 14 lipca 2010 r. 
prowadził samochód po użyciu morfiny (metabolit heroiny). Wszystko to 

 
9
przekonuje, że T. A. nie jest osobą zażywająca narkotyki okazjonalnie, 
eksperymentującą, 
lecz 
jest 
czynnym 
narkomanem, 
regularnie 
zażywającym środki odurzające w postaci u niego zabezpieczonej. Tym 
samym związek pomiędzy posiadaniem przez niego narkotyków a faktem 
uzależnienia uznać należy za bezsporny, bowiem aby zażywać narkotyki 
skazany musiał je wszakże wcześniej posiadać. 
Poglądu o konieczności orzeczenia w stosunku do skazanego środka 
karnego określonego w art. 71 ust. 1 u.p.n. nie mogą wreszcie podważyć 
takie, powołane w zaskarżonym orzeczeniu, okoliczności jak fakt 
rozpoczęcia od dnia 9 kwietnia 2011 r. indywidualnej terapii w zakresie 
uzależnienia od środków psychotropowych, czy też niezamieszczenie tego 
rodzaju żądania w dołączonym do aktu oskarżenia wniosku oskarżyciela 
publicznego. 
Zastosowanie art. 71 ust. 1 u.p.n. jest w stosunku do osoby 
uzależnionej obligatoryjne, chyba że w chwili wyrokowania okaże się, że z 
uzależnienia takiego oskarżony został już wcześniej wyleczony, tak więc 
podjęcie dobrowolnego leczenie odwykowego nie znosi obowiązku 
orzeczenia przewidzianego w tym przepisie środka karnego, który, co 
więcej, podlega przecież wówczas stałej kontroli w postaci również 
obligatoryjnego dozoru. 
Brak także podstaw do konkluzji, że niezamieszczenie we wniosku o 
wydanie wyroku skazującego żądania orzeczenia po myśli art. 71 ust. 1 
u.p.n., oznaczało świadome uznanie przez oskarżyciela publicznego, iż w 
przypadku T. A. nie zachodzą warunki do takiego rozstrzygnięcia, nie zaś 
że było to po prostu ze strony prokuratora przeoczeniem. 
Należy w tym miejscu przypomnieć, że błędne sformułowanie przez 
prokuratora wniosku, o którym mowa w art. 335 § 1 k.p.k., nie zwalnia 
orzekającego co do tego wniosku sądu z obowiązku kontroli jego formalnej 
poprawności. Przedmiotem tego rodzaju kontroli musi być nie tylko kwestia 

 
10
dopuszczalności proponowanych przez prokuratora rozstrzygnięć, ale 
również ustalenie, czy poza zakresem uzgodnień z oskarżonym nie 
pozostają rozstrzygnięcia, które w związku z ewentualnym przypisaniem 
zarzucanego mu czynu mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok Sądu 
Najwyższego z dnia 27 kwietnia 2011 r., II KK 319/10, R-OSNKW 2011, 
poz. 870 CD oraz powołane tam wcześniejsze judykaty). W każdym 
wypadku, gdy wniosek nie pozostaje w zgodzie z obowiązującymi 
przepisami, powinnością sądu jest doprowadzenie do stawiennictwa na 
posiedzenie prokuratora i oskarżonego w celu uzgodnienia przez nich 
wniosku spełniającego wymagania prawa, albo, jeżeli okaże się to 
niemożliwe, rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych (art. 347 § 7 k.p.k.). 
Podsumowując tę część wywodu stwierdzić należy, że w realiach niniejszej 
sprawy związek pomiędzy przypisanym skazanemu czynem a jego 
uzależnieniem od narkotyków istnieje i stanowi typ „samozaopatrzeniowy”. 
Fakt bycia osobą uzależnioną wiąże się bowiem nierozerwalnie z 
koniecznością nabywania, wytwarzania czy też posiadania środków 
narkotycznych, 
a 
zatem 
z zachowaniami 
stanowiącymi 
podstawę 
stosowania represji karnej w oparciu o unormowania ustawy o 
przeciwdziałaniu narkomanii. Należy do nich przestępstwo stypizowane w 
art. 62 u.p.n., gdyż posiadanie środków odurzających lub substancji 
psychotropowych jest typowe dla narkomanów i stanowi niejako naturalną 
konsekwencję faktu uzależnienia. 
Ujawnione w niniejszej sprawie uchybienie niewątpliwe miało 
charakter rażący oraz wywarło istotny wpływ na treść wyroku, doprowadziło 
bowiem do rażąco łagodnego potraktowania oskarżonego z naruszeniem 
celów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, w zakresie interwencji 
prawnej 
w 
proces 
leczniczy 
osoby 
uzależnionej, 
w 
tym 
przez 
niezapewnienie kontroli tego procesu. Implikowało to (kasacja na 
niekorzyść wniesiona z zachowaniem terminu określonego w art. 524 § 3 

 
11
k.p.k.) uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w B. i 
przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania, gdyż korekta 
dotkniętego rażącym naruszeniem prawa materialnego orzeczenia sądu a 
quo, wobec kierunku kasacji, zaś wcześniej apelacji i podniesionego w 
zwykłym środku odwoławczym uchybienia jest możliwa, bez naruszenia 
zakazu reformationis in peius (tak bezpośredniego, jak i pośredniego), 
także w toku postępowania w instancji ad quem. 
Procedując 
ponownie 
Sąd 
odwoławczy 
rozpozna 
apelację 
oskarżyciela publicznego i rozstrzygnie zgodnie z poglądem prawnym 
wyrażonym przez Sąd Najwyższy, chyba że w toku postępowania zostanie 
bezspornie ustalone (po ewentualnym uzupełnieniu przewodu sądowego w 
oparciu o przepis art. 452 § 2 k.p.k.), że oskarżony nie jest już osobą 
uzależnioną. Nie można przy tym pominąć, że przed wydaniem orzeczenia 
o charakterze reformatoryjnym, z uwagi na tryb w jakim zapadło orzeczenie 
Sądu pierwszej instancji (konsensualny), konieczne jest uzyskanie 
stanowiska oskarżonego T. A. co do proponowanego rozstrzygnięcia nie 
objętego wcześniejszym wnioskiem. W wypadku braku zgody oskarżonego 
na modyfikację wniosku w kierunku wyżej wskazanym konieczne stanie się 
wydanie orzeczenia o charakterze kasatoryjnym i rozpoznanie sprawy 
przez sąd meriti na zasadach ogólnych. 
Uwzględniając całokształt poczynionych wyżej rozważań orzeczono 
jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI