III KK 366/10

WYROK  Z  DNIA  2  MARCA  2011  R.   
III  KK  366/10 
 
O tym, czy sąd orzekł w wyroku skazującym w granicach aktu oskar-
żenia decyduje tożsamość zdarzenia historycznego zarzucanego w skar-
dze i przypisanego w wyroku. Znaczenie określenia „zdarzenie historyczne” 
obejmuje opisane w skardze zdarzenie faktyczne. Zdarzenie historyczne to 
pojęcie o szerszym znaczeniu niż pojęcie „czynu” oskarżonego, polegają-
cego na jego działaniu lub zaniechaniu. Sąd może zatem inaczej, w po-
równaniu z twierdzeniami oskarżyciela, w akcie oskarżenia dokonać usta-
leń w sprawie, nadać inną kwalifikację prawną stosowną do ustalonego 
stanu faktycznego, który może być niezgodny z twierdzeniami oskarżyciela. 
Identyczność czynu jest wyłączona, jeżeli w porównywalnych jego określe-
niach zachodzą tak istotne różnice, że według rozsądnej życiowej oceny 
nie można ich uznać za określenia tego samego zdarzenia faktycznego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Żywolewska-Ławniczak. 
Sędziowie SN: J. Sobczak, M. Laskowski (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Generalnej: M. Wilkosz-Śliwa. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Edyty J., oskarżonej z art. 284 § 2 k.k., po 
rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 marca 2011 r., kasacji 
wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 2 
lipca 2010 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. z dnia 
15 marca 2010 r., 
 
u c h y l i ł  zaskarżony wyrok oraz utrzymany nim w mocy wyrok Sądu Re-
jonowego w S. w zaskarżonej części i sprawę w zakresie czynu z art. 284 § 

 
2 
2 k.k. p r z e k a z a ł  Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpozna-
nia. 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Edyta J. oskarżona została o to, że: 
„I. w okresie od 1 września 2006 r. do nieustalonego dnia czerwca 
2008 r. w S., działając w wykonaniu z góry powziętego zamiaru i w celu 
osiągnięcia korzyści majątkowej, prowadząc Zakład Fryzjerski „IMAGE” 
doprowadziła Janinę J. do niekorzystnego rozporządzenia własnym mie-
niem w łącznej kwocie 3 400 zł, poprzez wprowadzenie jej w błąd co do 
konieczności uiszczania comiesięcznych opłat w wysokości 170 zł, w za-
mian za możliwość odbywania praktyk zawodowych przez córkę pokrzyw-
dzonej w zawodzie fryzjerki, 
to jest o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., 
II. w dniu 15 lutego 2007 r. w S. przywłaszczyła powierzone jej na 
podstawie umowy o refundację pieniądze w kwocie 343,89 zł przeznaczo-
ne na kompensatę kosztów z tytułu utrzymania młodocianej pracownicy 
Beaty J. – odbywającej praktyki zawodowe w Zakładzie Fryzjerskim „IMA-
GE”, 
to jest o czyn z art. 284 § 2 k.k. 
Sąd Rejonowy w S., wyrokiem z dnia 15 marca 2010 r., uznał, że 
czyn opisany w punkcie I stanowi wypadek mniejszej wagi i kwalifikując go 
z art. 286 § 1 i 3 k.k., na podstawie art. 66 § 1 i 2 k.k. i art. 67 § 1 k.k. wa-
runkowo umorzył postępowanie karne przeciwko Edycie J. „w zakresie 
czynu I na okres próby wynoszący jeden rok”, zobowiązując ponadto 
oskarżoną do naprawienia wyrządzonej szkody, przez zapłatę na rzecz po-
krzywdzonej Janiny J. kwoty 3 400 zł w terminie 2 miesięcy od uprawo-
mocnienia się wyroku. 

 
3 
Ponadto Sąd Rejonowy w S. uniewinnił Edytę J. od popełnienia czy-
nu opisanego w punkcie II. 
Apelację od tego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając wyrok w ca-
łości na niekorzyść oskarżonej. Zarzucił wyrokowi: 
1. 
obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 286 § 3 k.k. i art. 
66 § 1 i 2 k.k., poprzez błędne uznanie, iż czyn zarzucony oskarżonej w 
punkcie I aktu oskarżenia stanowi wypadek mniejszej wagi, co w konse-
kwencji doprowadziło do uznania, że spełnione są przesłanki umożliwiają-
ce warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec oskarżonej, 
2. 
obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orze-
czenia, a mianowicie art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 399 § 1 k.p.k., poprzez 
przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów oraz nieuwzględnienie 
wszystkich okoliczności przemawiających na niekorzyść oskarżonej, a w 
szczególności błędne uznanie, iż w zakresie czynu II aktu oskarżenia 
zmiana opisu czynu i kwalifikacji prawnej czynu z art. 284 § 1 k.k. na czyn z 
art. 286 § 1 k.k. stanowi wyjście poza granice oskarżenia, podczas gdy 
prawidłowa analiza całokształtu zgromadzonych w sprawie dowodów oraz 
okoliczności sprawy wskazują na to, że taka zmiana była jak najbardziej 
dopuszczalna i uzasadniona, czego Sąd zresztą widział potrzebę, dwu-
krotnie pouczając strony w toku przewodu sądowego o takiej możliwości. 
Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie 
sprawy Sądowi Rejonowemu w S. do ponownego rozpoznania. 
Apelację od wyroku wniósł także obrońca Edyty J. 
Po rozpoznaniu obu apelacji Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z dnia 2 
lipca 2010 r., utrzymał zaskarżony wyrok w mocy, uznając wniesione ape-
lacje za oczywiście bezzasadne. 
Kasację od tego wyroku wniósł Prokurator Okręgowy w B. na nieko-
rzyść Edyty J. 

 
4 
Prokurator zaskarżył wyrok w zakresie czynu z punktu II aktu oskar-
żenia w całości i zarzucił rażące naruszenie prawa, które mogło mieć istot-
ny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 433 § 2 k.p.k. w zw. z art. 
457 § 3 k.p.k. polegające na nierozważeniu i nieustosunkowaniu się w 
uzasadnieniu orzeczenia przez Sąd odwoławczy do zarzutu II apelacji pro-
kuratora, wyrażające się w zaakceptowaniu błędnego, stojącego w 
sprzeczności z treścią art. 349 § 1 k.p.k. i art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. poglądu 
Sądu pierwszej instancji, iż zmiana opisu i kwalifikacji prawnej czynu za-
rzuconego w punkcie II aktu oskarżenia z art. 284 § 2 k.k. na art. 286 § 1 
k.k. stanowiłaby wyjście poza granice oskarżenia. 
W konkluzji kasacji prokurator wniósł o uchylenie wyroków sądów 
obu instancji w części dotyczącej czynu z punktu II aktu oskarżenia i prze-
kazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania Sądowi Rejo-
nowemu w S. 
W toku rozprawy kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej pod-
trzymał zarzut i wniosek kasacji Prokuratora Okręgowego w B. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Kasacja Prokuratora Okręgowego w B. jest zasadna i należało 
uwzględnić zawarty w niej wniosek. W skrócie przypomnieć należy, że Są-
dy obu instancji w tej sprawie uznały, że na podstawie ustalonych faktów 
nie można przyjąć, iż oskarżona przywłaszczyła pieniądze wypłacone jej w 
związku z zatrudnieniem młodocianej pracownicy, a więc, że dopuściła się 
przestępstwa z art. 284 § 2 k.k. wskazanego w akcie oskarżenia. Fakty te 
natomiast, zdaniem Sądów, przemawiają za zakwalifikowaniem czynu 
oskarżonej z art. 286 § 1 k.k. Czyn ten polegać miałby na doprowadzeniu 
Wojewódzkiej Komendy OHP w B. do niekorzystnego rozporządzenia mie-
niem, poprzez wprowadzenie w błąd jej pracownika co do faktu wypłacania 
na rzecz młodocianej pracownicy wynagrodzenia. Sądy uznały, że taka 
zmiana opisu działania oskarżonej stanowiłaby wyjście poza granice 

 
5 
oskarżenia. Sąd pierwszej instancji podkreślił nadto, że ustalone w sprawie 
fakty pozwalają także na uznanie, że oskarżona w dokumencie wystawio-
nym przez siebie w związku z pobraną z OHP kwotą poświadczyła nie-
prawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, co wypełnia zna-
miona czynu z art. 271 § 1 k.k. 
Podstawowym problemem wymagającym rozważenia w tej sprawie 
jest problem tożsamości czynu zarzucanego w akcie oskarżenia z czynem, 
który na podstawie ustalonych przez sąd faktów można by przypisać 
oskarżonej. Sądy obu instancji uznały, że tożsamość ta w odniesieniu do 
Edyty J. nie byłaby zachowana, biorąc pod uwagę ewentualne skazanie z 
art. 286 § 1 k.k. i (lub) z art. 271 § 1 k.k., które spowodowałoby wyjście 
przez sąd poza granice oskarżenia wytyczone opisem czynu zawartym w 
akcie oskarżenia. 
Zagadnienie tożsamości czynu zarzucanego i przypisanego, związa-
ne z zachowaniem zasady skargowości (zasady niezmienności przedmiotu 
postępowania), należy w procesie karnym do trudnych zagadnień, rodzą-
cych szereg problemów w praktyce orzeczniczej. Niewątpliwie trudne przy 
tym, o ile w ogóle możliwe, jest sformułowanie ścisłej, a przy tym uniwer-
salnej reguły pozwalającej na łatwe zbadanie, czy tożsamość ta została 
zachowana. Koniecznym jest dokonywanie indywidualnej analizy w odnie-
sieniu do konkretnego przypadku z uwzględnieniem ustalonych faktów do-
tyczących podmiotu i przedmiotu przestępstwa, czasu i miejsca jego po-
pełnienia oraz porównania zakresu wspólnych dla czynu zarzucanego i 
przypisanego znamion czynu. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkre-
ślano przy tym, że nie stanowi wyjścia poza granice oskarżenia i narusze-
nia tym samym zasady skargowości, dokonanie odmiennych niż przyjęte w 
zarzucie ustaleń faktycznych co do tego samego zdarzenia, np. w zakresie 
daty czy okresu popełnienia przestępstwa, miejsca jego popełnienia, ilości i 
wartości przedmiotu przestępstwa, zachowania poszczególnych sprawców, 

 
6 
czy tożsamości osoby pokrzywdzonej przestępstwem przeciwko mieniu 
(zob. np. wyrok SN z dnia 4 stycznia 2006 r., IV KK 376/05, R-OSNKW 
2006 r., poz. 35). Podkreśla się także, że sąd nie jest związany opisem 
czynu zarzucanego, a po wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności 
może i powinien nadać mu w wyroku dokładne określenie (art. 413 § 2 pkt 
1 k.p.k.), które może odbiegać od opisu czynu przyjętego w akcie oskarże-
nia. Zmiana kwalifikacji prawnej dopuszczalna jest także w granicach 
oskarżenia i nie decyduje o tym zbieżność opisu czynu ze wszystkimi 
czynnościami sprawczymi mogącymi wchodzić w zakres danego zdarze-
nia. Tak więc ramy zakreślone w zarzucie (także w uzasadnieniu) aktu 
oskarżenia wyznaczają zakres tożsamości „zdarzenia historycznego”, które 
w zależności od konkretnej sytuacji faktycznej, może być podciągnięte pod 
właściwy przepis prawa karnego materialnego (zob. postanowienie SN z 
dnia 19 października 2006 r., II KK 246/06, LEX nr 202125). 
O tym, czy sąd „utrzymał się” w wyroku skazującym w granicach 
skargi decyduje zatem ostatecznie tożsamość zdarzenia historycznego za-
rzucanego w skardze i przypisanego w wyroku. Zakres znaczeniowy termi-
nu „zdarzenie historyczne” jest przy tym stosunkowo szeroki i obejmuje 
opisane w skardze zdarzenie faktyczne, w którego przebiegu oskarżyciel 
dopatruje się przestępstwa. Zdarzenie historyczne to pojęcie o szerszym 
znaczeniu aniżeli pojęcie „czynu” oskarżonego, polegającego na jego kon-
kretnym działaniu lub zaniechaniu. Sąd zatem może inaczej pod względem 
faktycznym w porównaniu z twierdzeniami oskarżyciela, w szczególności 
zawartymi w akcie oskarżenia dokonać ustaleń w sprawie, nadać inną ła-
godniejszą lub surowszą kwalifikację prawną stosowną do ustalonego sta-
nu faktycznego, który może być niezgodny z twierdzeniami oskarżyciela. 
Identyczność czynu jest wyłączona, jeśli w porównywalnych jego określe-
niach zachodzą tak istotne różnice, że według rozsądnej życiowej oceny 
nie można ich uznać za określenia tego samego zdarzenia faktycznego 

 
7 
(zob. postanowienie SN z dnia 29 kwietnia 2010 r., III KK 368/09, LEX nr 
584761). 
Odwołanie się do rozsądnej życiowej oceny (tak również M. Cieślak: 
Polska procedura karna, Warszawa 1971, s. 280) zdaje się świadczyć o 
niemożności stworzenia uniwersalnej i niezawodnej metody badania toż-
samości czynu zarzucanego i przypisanego. Pomocniczo można w tym za-
kresie stosować tzw. test powtórnego oskarżenia, sprowadzający się do 
odpowiedzi na pytanie, czy w przypadku uznania, że czyn przypisany wy-
chodziłby poza granice skargi uprawnionego oskarżyciela, możliwe będzie 
ponowne oskarżenie tej samej osoby o ten „nowy” czyn. Test ten jednak 
także nie ma charakteru uniwersalnego i nie pozwala na każdorazowe ka-
tegoryczne rozstrzygnięcia. Konkludując tę część rozważań stwierdzić na-
leży, że tożsamość czynu zarzucanego i przypisanego badana być powin-
na indywidualnie, w odniesieniu do konkretnych ustaleń faktycznych po-
czynionych w sprawie, z odwołaniem do pojęcia zdarzenia historycznego i 
jego granic oraz do rozsądnej życiowej oceny, nie tylko przy tym sądu i 
stron czy uczestników postępowania, ale i hipotetycznego postronnego ob-
serwatora procesu. 
Tożsamość (identyczność) czynu będzie przy tym wyłączona w przy-
padku odmienności podmiotów czynu i różności dóbr prawnych naruszo-
nych czynem oraz, co silnie zaakcentowały Sądy obu instancji w tej spra-
wie, w przypadku różnicy co do osoby pokrzywdzonego. Ta ostatnia różni-
ca będzie jednak wykluczać tożsamość czynu tylko w przypadku, gdy łą-
czyć się będzie z ustaleniem także innych różnic, na przykład co do miej-
sca zdarzenia, czasu czynu, przedmiotu wykonawczego lub ustawowych 
znamion czynu (zob. M. Cieślak, op. cit., s. 279). 
Różnica w ustaleniach osoby pokrzywdzonego nie zawsze zatem 
wyklucza tożsamość czynu. Zauważyć przy tym trzeba, że w akcie oskar-
żenia w tej sprawie de facto w ogóle nie wskazano pokrzywdzonego. Sta-

 
8 
nowi to wadę zarzutu II tego aktu, ale nie oznacza jednocześnie, że różnica 
co do pokrzywdzonego w tej sprawie ma charakter przesądzający o ko-
nieczności wydania wyroku uniewinniającego. Zauważyć przy tym trzeba, 
że identyczny pozostaje podmiot czynu, źródło otrzymanych przez Edytę J. 
pieniędzy, kwota tych pieniędzy oraz czas i miejsce działania oskarżonej. 
W ocenie Sądu Najwyższego powoduje to, że sądy pozostawały w grani-
cach zdarzenia historycznego opisanego w akcie oskarżenia. Istotą tego 
zdarzenia było bezprawne zadysponowanie przez oskarżoną pieniędzmi 
otrzymanymi w związku z zatrudnieniem Beaty J. Istotnie, pokrzywdzoną w 
tym zakresie nie była sama Beata J. lecz Wojewódzka Komenda OHP. 
Zmiana czynności sprawczej z przywłaszczenia błędnie wskazanego w za-
rzucie na wyłudzenie tej samej kwoty nie oznacza naruszenia zasady nie-
zmienności przedmiotu postępowania lub szerzej zasady skargowości. W 
tej konkretnej sprawie należy dopuścić, zgodnie z tymi zasadami możli-
wość zmiany kwalifikacji prawnej czynu na art. 286 § 1 k.k. Wydaje się przy 
tym, że wątpliwa byłaby możliwość przypisania oskarżonej także przestęp-
stwa z art. 271 § 1 k.k., polegającego na poświadczeniu nieprawdy w wy-
stawionym przez siebie dokumencie. To działanie oskarżonej wykraczać 
już może poza granice tożsamości zdarzenia historycznego z aktu oskar-
żenia. 
Powracając do początkowych rozważań dotyczących tożsamości 
czynu i wskazanego tam „testu powtórnego oskarżenia” należy przyjąć, że 
oskarżyciel nie mógłby powtórnie oskarżyć Edyty J. o czyn z art. 286 § 1 
k.k. związany z przedmiotową sytuacją faktyczną. Także odwołanie się do 
rozsądnej życiowej oceny, o której była mowa, prowadzi do wniosku, że we 
wskazanym zakresie zachowana by była tożsamość czynu zarzucanego i 
przypisanego. Wszystkie powyższe rozważania nie powinny być przy tym 
determinowane stopniem zawinienia oskarżonej, stopniem społecznej 
szkodliwości jej czynu, czy jej stosunkiem do młodocianej pracownicy i od-

 
9 
wrotnie. Okoliczności te, niewątpliwie istotne w sprawie, powinny stanowić 
przedmiot rozważań sądu na innym, aniżeli kwestia tożsamości czynu, eta-
pie orzekania. 
W toku ponownego rozpoznania sprawy sąd pierwszej instancji od-
nieść się powinien do wywodów Sądu Najwyższego, uwzględniając treść 
art. 518 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k.