III KK 347/11

Sygn. akt III KK 347/11 
 
 
 
W Y R O K 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 8 maja 2012 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
         SSN Rafał Malarski (przewodniczący) 
 
 
         SSN Marek Pietruszyński (sprawozdawca) 
 
     
         SA del. do SN Piotr Mirek 
 
 
 
 
Protokolant Teresa Jarosławska 
przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej 
 
w sprawie 1) G. G., 2) K. S.  
skazanych z art. 280 § 1 k.k. 
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie 
w dniu 8 maja 2012 r., 
kasacji, wniesionej przez  Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanych 
od wyroku Sądu Okręgowego  
z dnia 8 czerwca 2010 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z 
dnia 8 lutego 2010 r.,  
 
uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Sądu 
pierwszej instancji i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu do 
ponownego rozpoznania. 
 
U Z A S A D N I E N I E 
  Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 8 lutego 2010 r., Grzegorz G. i K. S. 
zostali uznani za winnych tego, że w dniu 24 lipca 2008 r. działając wspólnie i 
w porozumieniu, używając przemocy w postaci szarpania za odzież, 

 
2
popychania, przewracania na ziemię i ciągania po ziemi M. S. zabrali mu w celu 
przywłaszczenia pieniądze w kwocie 50 zł, przy czym G. G. zarzucanego mu 
czynu dopuścił się będąc uprzednio skazany wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 
20 czerwca 2005 r., za przestępstwo z art. 280§1 k.k. na karę 2 lat pozbawienia 
wolności, którą odbył w okresie 12 lipca 2006 r. do 13 lutego 2008 r., co 
stanowiło występek kwalifikowany z art. 280§1 k.k. w zw. z art. 64§2 k.k. 
wobec G. G. i występek kwalifikowany z art. 280§1 k.k. wobec oskarżonego K. 
S. i za to oskarżony G. G. został skazany na karę 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia 
wolności, zaś oskarżony K. S. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności. 
    Od tego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego K. S., który 
zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na niezasadnym 
przyjęciu, że oskarżony dopuścił się przestępstwa z art. 280§1 k.k., wniósł o 
jego 
uniewinnienie. 
W 
uzasadnieniu 
skarżący 
podniósł 
argumenty 
przemawiające za uznaniem, że oskarżony stosując przemoc wobec 
pokrzywdzonego miał świadomość realizacji w taki właśnie sposób należnej mu 
wierzytelności za pokonanie pokrzywdzonego w siłowaniu się na rękę. 
  Apelację wniósł też oskarżony G. G., który podnosząc naruszenie 
przepisów procedury karnej zakwestionował ustalenia faktyczne sądu 
wykazując, że działał w celu odebrania należnych mu od pokrzywdzonego 
pieniędzy za wygrane siłowanie się na rękę. 
Sąd Okręgowy  wyrokiem z dnia 8 czerwca 2010 r., utrzymał w mocy 
zaskarżony wyrok, uznając apelacje za oczywiście bezzasadne. 
Od tego prawomocnego wyroku kasację na korzyść skazanych wniósł 
Rzecznik Praw Obywatelskich. W kasacji zarzucono rażące i mające istotny 
wpływ na jego treść naruszenie prawa materialnego, a to art. 280§1 k.k. w 
następstwie zaaprobowania wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji błędnego 
poglądu prawnego, że wierzytelność, o której mowa w art. 191§2 k.k. musi 
spełniać warunek należności i wymagalności w rozumieniu prawa cywilnego,    
a sprawca musi mieć świadomość, iż wierzytelność ta jest prawnie należna         
i wymagalna podczas, gdy prawidłowa analiza prowadzi do wniosku,                

 
3
że kryterium takiej oceny nie wynika z treści tego przepisu, co skutkowało 
błędnym uznaniem oskarżonych za winnych popełnienia występku z art. 280§1 
k.k., zamiast prawidłowego z art. 191§2 k.k. W konkluzji skarżący wniósł o 
uchylenie zaskarżonego wyroku oraz utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu 
pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego 
rozpoznania.  
 W uzasadnieniu kasacji skarżący podniósł, że Sąd pierwszej instancji 
niesłusznie uznał, iż wystarczającym powodem dla niemożności dokonania 
karnoprawnej oceny zachowania oskarżonych przez pryzmat art. 191§ k.k. było 
przekonanie, iż wierzytelność mająca źródło w „zakładzie honorowym” nie jest 
wierzytelnością korzystającą z ochrony prawa cywilnego, a więc  świadczeniem 
należnym i wymagalnym, a więc wierzytelnością, o której mowa w tym 
przepisie. Wskazał, że czyniąc takie rozważanie Sąd pominął zupełnie  
okoliczności wskazujące, iż w świadomości skazanych istniało przeświadczenie 
o istnieniu wierzytelności pochodzącej z wygranego siłowania się na rękę z 
pokrzywdzonym. Zdaniem skarżącego, którego przekonanie wsparte zostało 
odwołaniem się do poglądów judykatury, w przypadku ustalenia  u sprawcy 
subiektywnego przekonania  o istnieniu  wierzytelności i stosowaniu przez niego 
przemocy w celu zwrotu tej wierzytelności, całość jego zachowania powinna 
być oceniona przez pryzmat dyspozycji art. 191§2 k.k.  
    Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
   Sąd Najwyższy podziela zarzut kasacji skierowany przeciwko orzeczeniu  
Sądu odwoławczego, wskazujący na  rażące  i mające  istotny wpływ na treść  
orzeczenia naruszenie prawa materialnego, a to art. 280 k.k., do którego doszło 
w następstwie uwzględnienia  błędnego poglądu wyrażonego przez Sąd 
pierwszej instancji, że  wierzytelność, o której mowa w art. 191§2 k.k. musi 
spełniać warunek należności  i wymagalności w rozumieniu prawa cywilnego, a 
sprawca musi  mieć świadomość tej należności i wymagalności. Błędność  
poglądu akceptowanego prze oba sądu wynikała  z przyjęcia , że przypisanie 
oskarżonym sprawstwa czynu określonego w art. 191§2 k.k. jest możliwe 

 
4
jedynie w sytuacji formalnego ustalenia- w zgodzie z przepisami prawa 
cywilnego- istnienia wierzytelności. Oba sądy koncentrując się na ustaleniach 
obiektywnych w zakresie istnienia wierzytelności zgodnej z prawem, pominęły  
kwestię świadomości oskarżonych co do faktycznego istnienia zobowiązania 
finansowego po stronie pokrzywdzonego, mimo, że sąd odwoławczy uchylając 
pierwszy wyrok, który zapadł w tej sprawie, wskazał na konieczność rozważenia  
kwestii świadomości oskarżonych co do istnienia  tej wierzytelności.   
  Zdaniem Sądu Najwyższego  właściwe odczytanie  strony podmiotowej 
zachowania opisanego w dyspozycji art. 191§2 k.k. prowadzi do stwierdzenia, 
że dla przyjęcia odpowiedzialności na gruncie tego przepisu ważne jest ustalenie 
subiektywnego 
przekonanie 
sprawcy 
stosującego 
przemoc 
wobec 
pokrzywdzonego, że wierzytelność faktycznie istnieje, a osoba wobec której 
stosowana jest przemoc jest osobą która ma zdolność  do zwrotu pieniędzy. 
Ustalenia dotyczące pojęcia wierzytelności  muszą być zatem  dokonywane 
przede wszystkim w płaszczyźnie okoliczności podmiotowych odnoszących się 
do stanu świadomości sprawcy co do istnienia  zobowiązania po stronie innej 
osoby.   
  Ta interpretacja treści omawianego przepisu prawa znajduje podstawę w 
poglądach  judykatury wskazanych w kasacji, które ten skład Sądu Najwyższego 
podziela. Odnosząc te wywody do realiów sprawy wskazać należało,                 
że oskarżeni trwali  w przekonaniu, iż  wygranie przez jednego  z oskarżonych 
w siłowaniu się na rękę z pokrzywdzonym, uzasadniało, wobec wcześniejszych 
ustaleń, poczynionych wspólnie z pokrzywdzonym w zakresie materialnej 
nagrody za zwycięstwo, domaganie się od pokrzywdzonego przekazania 
zwycięzcy kwoty 50 zł. Wobec odmowy przekazania pieniędzy  i ucieczki 
pokrzywdzonego, oskarżeni podjęli wspólnie czynności o charakterze  
przemocy w celu wymuszenia zapłaty  od pokrzywdzonego. Podnieść  również 
należało, że  zachowanie oskarżonych podjęte  wobec pokrzywdzonego aż do 
przyjazdu Policji, której zawiadomienie nastąpiło zresztą  z  inicjatywy jednego 
z oskarżonych, polegające na poinformowaniu świadka przez jednego                

 
5
z oskarżonych o zabraniu pokrzywdzonemu pieniędzy, których dobrowolnie nie 
chciał przekazać mimo przegrania zakładu, oczekiwaniu na przyjazd patrolu 
Policji, wskazywało właśnie na to, iż celem ich działania skierowanego wobec 
pokrzywdzonego było  wyegzekwowanie należnej jednemu z oskarżonych 
wierzytelności, a nie dokonanie zaboru mienia pokrzywdzonego w celu 
przywłaszczenia.  
 Wskazane okoliczności w pełni uzasadniały, co już wskazano na wstępie 
rozważań, postawiony w kasacji zarzut naruszenia przez Sąd odwoławczy prawa 
karnego materialnego. Obraza ta mogła mieć istotny wpływ na treść 
zaskarżonego wyroku  Sądu drugiej instancji. 
Podzielenie 
zarzutu 
kasacji skutkowało koniecznością 
uchylenia 
zaskarżonego  wyroku i utrzymanego im w mocy wyroku Sądu pierwszej 
instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.